“Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən sığortaçılarda və təkrarsığortaçılarda mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları”nın təsdiq edilməsi və Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin Kollegiyasının 2017-сi il 30 yanvar tarixli Q-01 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları”nda dəyişiklik edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin Kollegiyasının Qərarı

1.3. "Mühasibat uçotu haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 3.1-1.1-ci maddəsinə uyğun olaraq iri və orta sahibkarlıq subyekti olan sığortaçılar mühasibat uçotunu elektron formada aparmalıdırlar. Digər sığortaçılar mühasibat uçotunu elektron formada aparmaq hüququna malikdirlər.

2. Əsas anlayışlar

2.1. Bu Qaydalarda istifadə edilmiş əsas anlayışlar aşağıdakı mənaları ifadə edir:

2.1.1. maliyyə hesabatları — sığortaçıların maliyyə-təsərrüfat fəaliyyəti, habelə maliyyə vəziyyəti barədə sistemləşdirilmiş məlumatları özündə əks etdirən hesabatlar;

2.1.2. izahedici qeydlər — maliyyə vəziyyəti haqqında hesabat, mənfəət və ya zərər və digər məcmu gəlir haqqında hesabat, kapitalda dəyişikliklər haqqında hesabat və pul vəsaitlərinin hərəkəti haqqında hesabatda təqdim edilən məlumatlara əlavə olan informasiyanı əhatə edir. İzahedici qeydlər bu hesabatlarda təqdim edilmiş maddələrin açıqlanmasını və ya təhlilini və bu hesabatlarda yer almayan maddələr haqqında informasiyanı ehtiva edir;

2.1.3. aktiv — keçmiş hadisələrin nəticəsi kimi sığortaçılar tərəfindən idarə olunan və ona gələcəkdə iqtisadi səmərə gətirə biləcəyi gözlənilən resurslar;

2.1.4. öhdəlik — keçmiş hadisələr, o cümlədən sığorta və təkrarsığorta müqavilələri nəticəsində yaranmış və ödənilməsi özündə iqtisadi səmərəni təcəssüm etdirən resursların kənara ахını ilə nəticələnən sığortaçıların cari öhdəliyidir;

2.1.5. kаpital (xalis aktivlər) — bütün öhdəliklər çıxıldıqdan sonra, sığortaçıların xalis aktivlərinin dəyəri;

2.1.6. gəlir — səhmdarların kapital qoyuluşu ilə əlaqəli olmayan, lakin kapitalda artımla nəticələnən və hesabat dövrü ərzində aktivlərin daxil olması və ya artması, və ya öhdəliklərin azalması hesabına baş verən iqtisadi səmərənin artımı;

2.1.7. xərc — səhmdarlar аrаsında kapitalın bölüşdürülməsi ilə əlaqəli оlmаyаn, lakin kapitalın аzаlmаsı ilə nəticələnən, hesabat dövrü ərzində aktivlərin kənara ахını və yа аzаlmаsı, habelə öhdəliklərin artması hesabına baş verən iqtisadi səmərənin аzаlmаsı;

2.1.8. qiymətləndirmə — maliyyə hesabatları elementlərinin maliyyə vəziyyəti haqqında hesabatda, mənfəət və ya zərər və digər məcmu gəlir haqqında hesabatda tanınmalı və uçota alınmalı olduğu məbləğlərinin müəyyən edilməsi prosesi;

2.1.9. aktivin balans dəyəri — yığılmış amortizasiya və qiymətdən düşmə zərərləri çıxıldıqdan sonra aktivin maliyyə vəziyyəti haqqında hesabatda tanınan dəyəri;

2.1.10. qiymətdən düşmə zərəri — aktivin balans dəyəri ilə bərpa edilə bilən məbləği arasındakı fərqi ifadə edən məbləğ;

2.1.11. qudvil — müəssisələrin birləşdirilməsi zamanı yaranan, fərdi müəyyənləşdirilməsi mümkün olmayan və ayrıca tanınmayan aktivlərdən alınacaq gələcək iqtisadi səmərənin əldə edilməsi müqabilində alıcı tərəfindən edilmiş artıq ödəniş;

2.1.12. likvidlik — sığortaçıların aktivlərinin qısa müddət ərzində pul vəsaitlərinə çevrilməsi yolu ilə yaranmış öhdəliklərinin yerinə yetirilməsi qabiliyyəti;

2.1.13. mühasibat uçotu — sığortaçıların aktivləri, öhdəlikləri, kapitalı, gəlir və xərcləri barədə məlumatların yığılması, qeydiyyatı və ümumiləşdirilməsi, habelə maliyyə, vergi və digər hesabatların tərtib edilməsi məqsədi ilə baş vermiş maliyyə təsərrüfat əməliyyatları üzrə ilkin uçot sənədləri əsasında məlumatların analitik və sintetik uçotunun aparılması;

2.1.14. ilkin uçot sənədləri — maliyyə-təsərrüfat əməliyyatlarının aparılması üçün sığortaçıların rəhbərinin göstərişini təsdiq edən və ya bu əməliyyatların baş verməsinə hüquq verən, habelə mühasibat uçotunun aparılmasına əsas verən yazılı və ya elektron daşıyıcılarda olan təsdiqedici sənədlər;

2.1.15. mühasibat uçotu registrləri — ilkin uçot sənədlərindəki məlumatların mühasibat uçotunda, maliyyə, vergi və digər hesabatlarda əks etdirilməsi məqsədi ilə həmin məlumatların xronoloji ardıcıllıqla sistemləşdirilməsi və yığılması üçün nəzərdə tutulan sənədlər;

2.1.16. mühasibat uçotunun Hesablar Planı — uçota alınan obyektlərin və məqsədlərin mühasibat uçotunun müəyyən edilmiş əlamətlərinə görə qruplaşdırılmış və rəqəmlərlə göstərilmiş sintetik hesabların və subhesabların məcmusu. Hesablar planı maliyyə hesabatlarının göstəriciləri ilə uçot göstəriciləri arasında uyğunluğu təmin edir;

2.1.17. sığorta portfeli — "Sığorta fəaliyyəti haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 14-cü maddəsi ilə müəyyən edilmiş sığorta sinfi və ya oxşar risklərə malik olan və bir yerdə idarə olunan bir neçə sığorta sinfinin birləşdirilməsindən yaranan sığorta müqavilələri toplusu;

2.1.18. sığorta müqavilələri qrupu — sığorta fəaliyyəti üzrə öhdəliklərin və aktivlərin hesablanması üçün sığorta portfelinə daxil olan müqavilələrin ən azı uçota alınma illəri və zərərliliyi nəzərə alınaraq bölünməsi nəticəsində yaranan sığorta müqavilələri toplusu;

2.1.19. diskont dərəcə — gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinin hesablanması üçün tətbiq edilən faiz dərəcəsi;

2.1.20. gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyəri — qüvvədə olan sığorta müqavilələri və tənzimlənməmiş zərərlər üzrə sığorta öhdəlikləri ilə bağlı proqnozlaşdırılmış sığorta ödənişləri, sığorta fəaliyyəti üzrə müvafiq xərclər ilə alınacaq sığorta haqlarının fərqinin diskont dərəcələri və ehtimal dərəcələri tətbiq edilməklə gözlənilən cari dəyəri;

2.1.21. qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsi — gələcək pul vəsaitlərinin cari dəyərinin müəyyən etibarlılıq dərəcəsi ilə qiymətləndirilmiş əlavə hissəsi üzrə sığorta öhdəliyi;

2.1.22. sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası — sığortaçıların gələcəkdə göstərəcəyi xidmətlər müqabilində tanıyacağı qazanılmamış mənfəət;

2.1.23. qalan dövr üzrə öhdəliklər — sığortaçıların sığorta müqaviləsinin müddətinin başa çatmamış hissəsi ilə bağlı gözlənilən sığorta ödənişləri və xərcləri üzrə öhdəliyi;

2.1.24. yeni əlavə edilmiş müqavilələr — hesabat dövründə uçota alınmış sığorta müqavilələri;

2.1.25. əhatə vahidi — sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjasının reallaşmasını müəyyən edən vahid;

2.1.26. zərərli müqavilələr qrupu — gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyəri və qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinin ümumilikdə xalis məxaric yaratdığı sığorta müqavilələri qrupu;

2.1.27. zərərli müqavilələr qrupu üzrə öhdəliklər — zərərli sığorta müqavilələri qrupu üzrə gələcək xidmət öhdəliklərini təmin etmək məqsədi ilə qiymətləndirilmiş öhdəliklər;

2.1.28. zərərlər üzrə öhdəliklər — baş vermiş sığorta hadisələri üzrə bildirilmiş, lakin tənzimlənməmiş və baş vermiş lakin bildirilməmiş zərərlər ehtiyatı, həmin ehtiyatlar üzrə qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsi, habelə zərər vuran və faydalanan şəxslərlə hesablaşmalar üzrə yaranan fərq;

2.1.29. birbaşa iştirak xüsusiyyətləri olan sığorta müqaviləsi - sığorta haqları hesabına formalaşan vəsaitlərin maliyyə nəticələri üzrə yaranan xalis gəlirdə (xərcdə) sığortalının payı nəzərdə tutulan sığorta müqaviləsi;

2.1.30. sığorta haqqı modeli — qalan dövr üzrə sığorta öhdəliklərinin diskontlaşdırma dərəcəsi tətbiq edilmədən sadələşdirilmiş metodla hesablanması;

2.1.31. ümumi model— qalan dövr üzrə sığorta öhdəliklərinin gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyəri əsasında hesablanması;

2.1.32. dəyişən qiymət modeli —birbaşa iştirak xüsusiyyətləri olan sığorta müqavilələri üzrə qalan dövr üzrə sığorta öhdəliklərinin hesablanması;

2.1.33. sığorta üzrə maliyyə xərcləri — diskont dərəcələrinin və digər maliyyə dəyişənlərinin sığorta öhdəliklərinin dəyərinə təsiri;

2.1.34. sığorta müqavilələrinin bağlanması ilə bağlı xərclər — sığorta müqaviləsinin bağlanması ilə bağlı birbaşa xərclər və xərc bölgüsü əsasında müəyyən edilən sığorta satışına çəkilən xərclər;

2.1.35. zərərlərin tənzimlənməsi ilə bağlı xərclər — sığorta hadisəsi hesab edilə bilən hadisələrin tənzimlənməsi ilə bağlı birbaşa xərclər və xərc bölgüsü əsasında müəyyən edilən zərərlərin tənzimlənməsinə çəkilən xərclər;

2.1.36. zərər və xərc proqnozunun dəyişməsi — aktuar proqnozu ilə real zərər və xərclər arasında və ya aktuar proqnozunda edilən dəyişiklik arasında yaranan fərq;

2.1.37. aktiv və ya öhdəliklərin reallaşması — dövrün əvvəlinə qiymətləndirilmiş aktiv və öhdəliklərin dövr ərzində azalaraq xərc və ya gəlirə çevrilməsi;

2.1.38. investisiya komponenti — sığorta müqaviləsində verilmiş investisiya təminatı ilə bağlı öhdəliklər;

2.1.39. bölüşdürülməmiş mənfəət — sığortaçıların kapitalının komponentləri arasında köçürmələr, habelə keçmiş hesabat dövrlərinin səhvlərinin düzəldilməsi və uçot siyasətində aparılmış dəyişikliklər nəticəsində bərpa olunmuş məbləğlər nəzərə alınmaqla, onun hesabat tarixinə qədər yığılmış xalis mənfəətinin bölüşdürülməmiş hissəsi üzrə maliyyə vəziyyəti haqqında hesabatında əks etdirilən vəsaiti;

2.1.40. ödənilməmiş zərər — sığortaçıların fəaliyyəti nəticəsində yaranmış və gələcək hesabat dövrləri ərzində xalis mənfəət, bərpa olunmuş məbləğlər, eləcə də digər köçürmələr və ya düzəlişlər nəticəsində əvəzləşdirilənə qədər onun maliyyə vəziyyəti haqqında hesabatında əks etdirilən zərəri;

2.1.41. maliyyə icarəsi — aktiv üzrə mülkiyyət hüquqlarına aid mahiyyət üzrə əksər risk və mükafatların ötürülməsini təmin edən icarə növüdür. Sonda mülkiyyət hüququ həm ötürülə, həm də ötürülməyə bilər;

2.1.42. əməliyyat icarəsi — icarəyə verilən aktivin mülkiyyət hüququ ilə bağlı bütün risklər və mükafatlar əhəmiyyətli dərəcədə ötürülməyən və maliyyə icarəsi olmayan icarə növüdür;

2.1.43. baş maliyyə inzibatçısı — sığortaçıların maliyyə idarəetməsi bölmələrinin fəaliyyətinə nəzarəti (kuratorluğu) həyata keçirən İdarə Heyətinin üzvüdür.

2.2. Bu Qaydalarda istifadə olunan "sığortaçı" anlayışı sığortaçılarla yanaşı, "Sığorta fəaliyyəti haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 1.2-ci maddəsinə uyğun olaraq təkrarsığortaçıları da əhatə edir.

2.3. Bu Qaydalarda istifadə olunan digər anlayışlar Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi, "Mühasibat uçotu haqqında", "Sığorta fəaliyyəti haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunları və normativ hüquqi aktları ilə müəyyən edilmiş mənaları ifadə edir.

3. Maliyyə hesabatlarının tərkibi

3.1. Maliyyə hesabatlarının tam toplusu aşağıdakı komponentlərdən ibarətdir:

3.1.1. Maliyyə vəziyyəti haqqında hesabat ( əlavə 1);

3.1.2. Mənfəət və ya zərər və digər məcmu gəlir haqqında hesabat (əlavə 2);

3.1.3. Kapitalda dəyişikliklər haqqında hesabat (əlavə 3):

3.1.4. Pul vəsaitlərinin hərəkəti haqqında hesabat (əlavə 4);

3.1.5. Əhəmiyyətli uçot siyasətləri və izahedici qeydlər.

4. Beynəlxalq Standartlara əsaslanan ehtimallar (prinsiplər)

4.1. Mühasibat uçotunun aparılması zamanı Beynəlxalq Standartlara əsaslanan ehtimallara (prinsiplərə), maliyyə hesabatlarının keyfiyyət xüsusiyyətlərinə və maliyyə hesabatları elementlərinin qiymətləndirmə metodlarına üstünlük verilir. Mühasibat uçotunu tənzimləyən qanunvericilik aktlarında əks olunan tələblərin və ya təşkilatın iş xüsusiyyətinin dəyişdirilməsi ilə əlaqədar, təşkilatın uçot siyasətinin müvafiq müddəalarında da düzəlişlər aparılmalı və istifadəçilərin diqqətinə çatdırılmalıdır.

4.2. Bu Qaydalarla müəyyən edilməyən ehtimallar, fərziyyələr və yanaşmalar sığorta qanunvericiliyi ilə müəyyən edilir.

4.3. Sığortaçılar tərəfindən sığorta və təkrarsığorta müqavilələrinin uçotu və ölçülməsi ilə bağlı 17 saylı Maliyyə Hesabatının Beynəlxalq Standartının aşağıdakı tələbləri əsas götürülür:

4.3.1. sığorta və təkrarsığorta müqavilələrinin qeydiyyatı:

4.3.1.1. sığorta və ya təkrarsığorta müqavilələri imzalandıqdan sonra qruplara ayrılmaqla, onlara tətbiq edilən modelə uyğun olaraq həmin ayrılmış qruplar üzrə gələcək zərər və xərclərin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklər (riyazi öhdəliklər), qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə öhdəliklər, xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklər və sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri üzrə aktivlər, habelə müqavilələrin bağlanması ilə bağlı xərclərə görə aktiv kimi tanınmaqla bu Qaydalara uyğun mühasibat yazılışları verilir. Sığorta və ya təkrarsığorta müqavilələr qrupu zərərli olduqda isə zərər komponentinə görə xərclərdə əks etdirilməklə zərər komponentinə görə öhdəliklər yaradılır. Qeyd olunan aidiyyəti üzrə öhdəliklər və aktivlər sığortanın təminat müddəti bitdikcə gəlirlər və xərclər kimi aid olduğu dövrün mənfəət və ya zərərində əks etdirilir.

4.3.1.2. sığorta və təkrarsığorta müqavilələr qrupu bu Qaydalara uyğun aşağıdakı tarixlərdə uçota alınır;

4.3.1.3. sığorta müqaviləsi aşağıdakı tarixlərin ən tez olanından uçota alınır:

4.3.1.3.1. sığorta müqaviləsinin təminat müddətinin başlandığı tarixdən;

4.3.1.3.2. sığorta haqqının ilk hissəsinin ödəniş müddəti çatdığı tarixdən;

4.3.1.3.3. zərərli müqavilələr qrupu üçün qrupun zərərli xarakter daşıdığı tarixdən;

4.3.1.4. təkrarsığorta müqavilələri əgər mütənasib formadadırsa, təkrarsığorta müqaviləsinin təminat müddətinin başlandığı və ya ötürülmüş sığorta müqaviləsinin bağlandığı tarixin ən gec olanından, qeyri-mütənasib formadadırsa, təminatın qüvvəyə mindiyi tarixdən uçota alınır;

4.3.1.5. sığorta portfeli ən azı aşağıdakı müqavilələr qrupuna ayrılır:

4.3.1.5.1. ilkin tanınmada zərərlilik xüsusiyyətinə malik olan müqavilələr;

4.3.1.5.2. ilkin tanınmada zərərli müqavilə olması üçün heç bir mühüm göstəricisi olmayan müqavilələr;

4.3.1.5.3. digər müqavilələr;

4.3.2. sığorta öhdəliklərinin ölçülməsi ilə bağlı nəzərə alınan əsas amillər aşağıdakılardır:

4.3.2.1. qüvvədə olan müqavilələr və tənzimlənməmiş zərərlər üzrə sığorta öhdəlikləri aktuar hesablamalar ilə ölçülür;

4.3.2.2. bu Qaydaların 4.3.1-ci yarımbəndinin tələbləri nəzərə alınmaqla sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklərin və aktivlərin hesablanması sığorta müqavilələri qrupları üzrə ayrı-ayrılıqda aparılır. Eyni sığorta müqavilələri qrupuna aid edilmiş sığorta müqavilələri üzrə sığorta öhdəliklərinin hesablanması ayrı-ayrı aparılmır;

4.3.2.3. maliyyə vəziyyəti haqqında hesabatda sığorta müqavilələri qrupu üzrə sığorta öhdəlikləri sığorta ehtiyatları ilə sığorta haqları, sığorta müqavilələrinin bağlanması, sığorta iddiaları və onun tənzimlənməsi üzrə birbaşa xərclər ilə bağlı bütün debitor və kreditor borcların cəmi məbləğində ifadə olunur. Sığorta müqavilələri qrupu üzrə müəyyən edilmiş sığorta öhdəliklərinin məbləği mənfi hesablanarsa həmin məbləğ sığorta aktivləri kimi təsnifləşdirilir. Təkrarsığorta müqavilələri üzrə eyni qaydayla müəyyən edilmiş təkrarsığorta aktivlərinin məbləği mənfi hesablanarsa həmin məbləğ təkrarsığorta öhdəlikləri kimi təsnifləşdirilir.

4.3.2.4. sığorta müqavilələri qrupu zərərli müqavilələr qrupu kimi qiymətləndirilərsə, həmin müqavilələr qrupu ilə bağlı sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası hesablanmır;

4.3.2.5. sığorta müqavilələri qrupu üzrə zərərlilik dərəcəsi hesablandıqda hesabat tarixində tətbiq edilən istənilən dəyişiklik hesabat dövrünün əvvəlində eyni qaydada tətbiq edilir;

4.3.2.6. sığorta və təkrarsığorta müqaviləsində investisiya, törəmə maliyyə aləti və ya özündə sığorta riski ehtiva etməyən başqa elementlər olduqda, həmin komponentlər ayrılmaqla sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər və aktivlər hesablanır. "Sığorta fəaliyyəti haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 14-cü maddəsi ilə müəyyən edilmiş sığorta sinifləri üzrə müəyyən edilmiş risklər sığorta riski hesab edilir;

4.3.2.7. sığorta və təkrarsığorta üzrə öhdəliklər və aktivlər hesablanarkən müqavilələr qrupunda olan hər bir müqavilə üzrə təminat müddəti 12 ay və ya daha azdırsa və ya aparılmış testlərə əsasən hesablamanın nəticələri sığorta öhdəliklərinin ədalətli dəyərindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənməyəcəksə, həmin öhdəliklərin və ya aktivlərin hesablanması sığorta haqqı modeli ilə aparılır;

4.3.2.8. sığorta və təkrarsığorta üzrə öhdəliklər və aktivlər sığorta haqqı bölgüsü yanaşması ilə hesablandıqda sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası hesablanmır;

4.3.2.9. birbaşa iştirak xüsusiyyətləri olan sığorta müqavilələri, o cümlədən müştərək sığorta müqavilələri, investisiya gəlirlərinin bölüşdürülməsinə əsaslanan müqavilələr və xalis gəlirdə (xərcdə) sığortalının payı nəzərdə tutulan digər sığorta müqavilələri ilə bağlı qalan dövr üzrə sığorta öhdəlikləri dəyişən qiymət modeli əsasında ölçülür;

4.3.3. təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələrin maliyyə nəticələrinin ölçülməsi bu Qaydalarda başqa cür nəzərdə tutulmayıbsa sığorta fəaliyyətinin maliyyə nəticələrinin ölçülməsi ilə eyni qaydada aparılır;

4.3.4. aktiv və öhdəliklərin qiymətləndirilməsi ilə bağlı diskont dərəcələri maliyyə bazarında müşahidə edilə bilən məlumatlara əsaslanaraq müəyyən edilir.

4.3.5. sığorta üzrə maliyyə xərcləri üzrə əsas amillər aşağıdakılardır.

4.3.5.1. sığorta üzrə maliyyə xərcləri dövrün əvvəlinə öhdəliklərin və dövr ərzində hərəkət edən pul vəsaitlərinin müvafiq müddət üzrə diskont dərəcəyə hasili ilə ölçülür;

4.3.5.2. sığorta üzrə maliyyə xərcləri sığorta müqavilələri ilə bağlı gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyəri, həmin pul vəsaitləri ilə əlaqədar risk tənzimlənməsi və sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklər üzrə ayrı-ayrılıqda hesablanır;

4.3.6. sığorta müqavilələrinin bağlanması ilə bağlı birbaşa xərclər müqavilələr qrupu üzrə öhdəliklərin azalması olaraq tanınır və dövr ərzində azalması məbləğində sığortaçıların xərcinə çevrilir.

4.4. Sığortaçıların maliyyə aktivlərinin uçotu və ölçülməsi ilə bağlı "Maliyyə alətləri" adlı 9 nömrəli Beynəlxalq Standartın tələbləri əsas götürülür. Həmin Standartın tələbi olaraq aşağıdakı maliyyə aktivlərinin dəyərinin azalmasına görə ehtiyatlar hesablanmaqla müvafiq düzəlişlər verilir:

4.4.1. sığorta və təkrarsığorta üzrə debitor borclar;

4.4.2. təkrarsığorta aktivləri;

4.4.3. qiymətli kağızlar;

4.4.4. banklarda olan pul vəsaitləri;

4.4.5. digər maliyyə aktivləri.

4.5. Maliyyə aktivləri üzrə ehtiyatların məbləği müvafiq müflisləşmə ehtimalları və həmin ehtimal baş verdikdə orta zərər məbləğinin müəyyən edilməsi əsasında ölçülür.

4.6. Bu Qaydaların 4.4.1-ci yarımbəndi üzrə müflisləşmə ehtimalları və müvafiq olaraq müflisləşmə zamanı itiriləcək vəsaitin orta qiyməti sığortaçıların uçot siyasəti, 4.4.2-ci-4.4.5- ci yarımbəndləri üzrə isə beynəlxalq reytinq agentliklərinin müvafiq dövr üzrə açıqladığı əmsallar əsasında müəyyən edilir.

4.7. Sığorta hadisəsi sığortaçılara bildirildiyi (yazılı və ya şifahi) və ya hər hansı formada sığortaçılara məlum olduğu tarixdən ilkin qiymətləndirmə sənədləri əsasında bildirilmiş, lakin tənzimlənməmiş zərər ehtiyatı kimi uçota alınır.

4.8. Subroqasiya gəliri subroqasiya ödənişi ödənildiyində və ya subroqasiya ödənişinin ödənilməsi ilə bağlı sonuncu instansiya məhkəməsi tərəfindən müvafiq qərar qəbul edildikdə tanınır. Başqa sığortaçılara qarşı qaldırılan subroqasiya iddialarına münasibətdə subroqasiya gəliri hesablandığı tarixdən tanınır.

4.9. Sığortaçılar tərəfindən sığorta müqavilələri üzrə aktivlərin, öhdəliklərin, gəlirlərin və xərclərin mühasibat uçotu 17 №li MHBS-nın tələbləri əsasında aparılır və həmin Standartın tələblərinə uyğun olaraq maliyyə hesabatları tərtib edilir. Sığortaçılar digər aktivlərin, öhdəliklərin, gəlirlərin və xərclərin mühasibat uçotunu digər Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarının tələblərinə uyğun olaraq hesablama metodu əsasında aparır və ona uyğun olaraq maliyyə hesabatlarında təqdim edir. Bu metoda əsasən əməliyyatların və digər hadisələrin təsiri onların baş verdiyi (pul vəsaitləri və ya onların ekvivalentlərinin qəbul edildiyi və ya ödənildiyi vaxt deyil) zaman tanınır və uçot registrlərində qeyd edilir, habelə aid olduqları dövr üzrə maliyyə hesabatlarında təqdim edilir. Hesablama metodu əsasında hazırlanan maliyyə hesabatları istifadəçiləri yalnız pul vəsaitlərinin ödənilməsi və alınması ilə bağlı keçmiş əməliyyatlar barədə deyil, eyni zamanda pul vəsaitlərinin gələcəkdə ödənilməsi üzrə öhdəliklər və gələcəkdə əldə edilməli olan pul vəsaitlərini ifadə edən resurslar barədə məlumatlandırır. Buna görə də, onlar iqtisadi qərarların qəbul edilməsi baxımından istifadəçilər üçün daha əhəmiyyətli olan keçmiş əməliyyatlar və digər hadisələr haqqında informasiyanı təmin edir.

4.10. Maliyyə hesabatları sığortaçıların fəaliyyətinin davam etməsi və yaxın gələcəkdə fəaliyyətini davam etdirəcəyi ehtimalına əsaslanaraq hazırlanır. Sığortaçıların fəaliyyətinin fasiləsizliyi konsepsiyası sığortaçıların fəaliyyətinin davam edəcəyini və onun fəaliyyətinin dayandırılması və ya fəaliyyətinin həcminin əhəmiyyətli dərəcədə azaldılması (ixtisara salınması) zərurətinin və ya niyyətinin olmadığını nəzərdə tutur.

4.11. Əgər sığortaçıların ləğv ediləcəyi ehtimal olunarsa, aktivlərin qiymətləndirilmə əsası kimi bu aktivlərin alınması üçün çəkilmiş məsrəflər deyil, onların ehtimal olunan satış dəyərindən (yəni, satış üzrə xərclər çıxılmaqla, satış qiyməti) istifadə olunur. Sığortaçıların yaxın gələcəkdə ləğv olunacağı gözlənilərsə, aktivlərin ehtimal olunan satış dəyəri sığortaçılar tərəfindən onun öhdəliklərinin ödənilməsi üçün tələb olunan pul vəsaitlərinin gözlənilən mədaxili barədə daha etibarlı məlumatı təmin edir.

4.12. Sığortaçıların fəaliyyətində müəyyən sabitlik ehtimal olunduqda, onun aktivləri amortizasiya edilir. Əgər sığortaçıların ləğv olunması labüddürsə, aktivlər dövriyyə və dövriyyədənkənar kimi təsnifləşdirilmir. Bu zaman, bütün aktivlər ləğv olunması gözlənilən aktivlər hesab olunur. Öhdəliklər isə maliyyə hesabatlarının istifadəçiləri üçün bu öhdəliklərin kreditorlara ödənişlər prioritetləri əsasında təsnifləşdirilməsi, onların ənənəvi olaraq və öhdəliklər kimi təsnifləşdirilməsindən daha əhəmiyyətli hesab edilir.

5. Maliyyə hesabatlarının keyfiyyət xüsusiyyətləri

5.1. Keyfiyyət xüsusiyyətləri maliyyə hesabatlarında təqdim olunan informasiyanı istifadəçilər üçün daha faydalı edən atributlardır. Maliyyə məlumatının faydalı olması üçün o, təqdim etməsi nəzərdə tutulmuş məlumata münasib olmalı və düzgün şəkildə təqdim edilməlidir. Münasiblik və düzgün təqdimat maliyyə məlumatlarının əsas keyfiyyət xüsusiyyətləridir:

5.1.1. münasiblik: münasib maliyyə məlumatı istifadəçilər tərəfindən qəbul olunan qərarlara dəyişiklik etməyə qadirdir. Əgər maliyyə məlumatı əvvəlki qiymətləndirmələr barədə təsdiqedici və ya dəyişdirici rəy yaradarsa, o, təsdiqedici dəyərə malikdir. Maliyyə məlumatının proqnozverici və təsdiqedici dəyəri qarşılıqlı əlaqəlidir. Proqnozverici dəyərə malik məlumat adətən həm də təsdiqedici dəyərə malikdir:

5.1.1.1. əhəmiyyətlilik: məlumatın buraxılması və ya təhrif edilməsi istifadəçilər tərəfindən maliyyə məlumatı əsasında qəbul edilmiş qərarlara təsir edə bilərsə, o əhəmiyyətli sayılır. Başqa sözlə, müəssisənin maliyyə hesabatı kontekstində məlumatlar aid olduğu maddələrin xarakteri və ya böyüklüyünə və ya hər ikisinə əsaslanarsa, bu halda əhəmiyyətlilik müəssisə üzrə spesifik aspekt hesab olunur. Əhəmiyyətlilik mütləq bir səviyyə ilə ölçülməyib, qərar qəbul edənlərin perspektivindən qiymətləndirilən bir konsepsiyadır;

5.1.2. düzgün təqdimat: maliyyə hesabatları iqtisadi hadisələri sözlər və rəqəmlərlə təqdim edir. Maliyyə məlumatının faydalı olması üçün o yalnız iqtisadi hadisələri uyğun şəkildə təqdim etməli deyil, həm də təqdim edilməsi nəzərdə tutulan məlumatın mahiyyətini düzgün şəkildə ifadə etməlidir. Təsvir edilənlərin tam düzgün təqdimatı üçün onun üç xüsusiyyəti olmalıdır. Bunlar tamlıq, neytrallıq və səhvsizlik xüsusiyyətləridir:

5.1.2.1. tamlıq: məlumatın tam təsviri özündə təsvir edilən iqtisadi hadisənin istifadəçi tərəfindən başa düşülməsi üçün zəruri olan bütün məlumatları, o cümlədən vacib təsvir və izahları ehtiva edir;

5.1.2.2. neytrallıq: neytral təsvir maliyyə məlumatının seçilməsində və təqdimatında qərəzsiz olmaqdır. Maliyyə məlumatının istifadəçi tərəfindən səmərəli və ya səmərəsiz qəbul edilməsi ehtimalının artırılması üçün neytral təsvir heç bir tərəfə meyl etmir, ölçülmür, vurğulanmır, əhəmiyyəti azalmır və ya başqa cür manipulyasiyaya məruz qalmır;

5.1.2.3. səhvsizlik: düzgün təqdimat məlumatın bütün hallarda dəqiq təqdimatı demək deyil. Səhv edilməyən o deməkdir ki, iqtisadi hadisənin təsvirində səhv və ya buraxılmış məlumat yoxdur və hesabatda verilən məlumatı hasil etmək üçün istifadə edilən proses səhv edilmədən seçilmiş və tətbiq edilmişdir.

5.2. Maliyyə məlumatının faydalılığını artıran keyfiyyət xüsusiyyətləri olaraq aşağıdakılar nəzərə alınır:

5.2.1. müqayisəlilik: istifadəçilər tərəfindən qərar qəbulu zamanı alternativlərdən birini seçmək imkanının verilməsidir. Müqayisəlilik, maddələr arasında oxşarlıqları və fərqləri müəyyən etməkdə və anlamaqda istifadəçilərə kömək edən keyfiyyət xüsusiyyətidir. Digər keyfiyyət xüsusiyyətlərindən fərqli olaraq, müqayisəlilik bir maddəyə aid edilmir. Müqayisə üçün ən azı iki maddə tələb olunur. Müqayisəlilik birtiplilik deyildir. Məlumatın müqayisə oluna bilinməsi üçün, oxşar maddələr oxşar, fərqli maddələr isə fərqli görünməlidir. Məlumatın müqayisəliliyi fərqli maddələri oxşar göstərməklə, oxşar maddələri isə fərqli göstərməklə artmır. Vahid iqtisadi hadisənin müxtəlif üsullarla etibarlı şəkildə təqdim edilməli olmasına baxmayaraq, eyni iqtisadi hadisə üçün alternativ uçot metodlarına icazə verilməsi müqayisəliliyi azaldır;

5.2.2. təsdiqlənə bilən: məlumatın təsdiqlənə bilən olması istifadəçiləri iqtisadi hadisələri təyinatı üzrə olduğu kimi düzgün məlumatın təqdim edilməsinə əmin edir. Təsdiqlənmə imkanı müxtəlif məlumatlı və müstəqil müşahidəçilərin tamamilə razılıq olmasa belə müəyyən bir təsvirin düzgün təqdimatına dair razılığa gələ biləcəyi anlamına gəlir. Kəmiyyət baxımından məlumatın təsdiq edilə bilən olması üçün vahid qiymətləndirmə nöqtəsinin olması vacib deyil. Bir çox mümkün məbləğlər və əlaqəli ehtimallar da təsdiqlənə bilər;

5.2.3. vaxtında təqdimat: vaxtında təqdimat qərar qəbul edənlərin qərarlarına təsir edə bilmək üçün məlumatın vaxtında onlara çatdırılmasını nəzərdə tutur. Adətən, məlumat nə qədər köhnə olarsa, o qədər də faydasız olur. Lakin bəzi məlumatlar hesabat dövrünün sonundan xeyli müddət sonra da faydalı ola bilərlər, çünki bəzi istifadəçilərin tendensiyaları müəyyən etmək və qiymətləndirmək zərurərti yarana bilər;

5.2.4. anlaşıla bilən: maliyyə hesabatlarında təqdim olunan informasiyanın əsas xüsusiyyəti onun istifadəçilər tərəfindən asan başa düşülməsidir. Eyni zamanda, istifadəçilər biznes, iqtisadi fəaliyyət və mühasibatlıq haqqında zəruri biliklərə malik olmalıdırlar. Bəzən zəruri biliyə malik olan və diqqətli istifadəçilərin belə mürəkkəb hadisələr barədə məlumatları anlaya bilməsi üçün məsləhətçi köməyinə ehtiyacı yarana bilər.

5.3. Təkmilləşdirici keyfiyyət xüsusiyyətləri mümkün qədər maksimum dərəcədə artırılmalıdır. Təkmilləşdirici keyfiyyət xüsusiyyətlərinin tətbiqi müəyyən edilmiş qaydaya əməl etməyən iterativ prosesdir. Bəzən, digər keyfiyyət xüsusiyyətini artırmaq üçün bir gücləndirici keyfiyyət xüsusiyyətini azaltmaq lazım ola bilər. Yeni Standartın perspektiv tətbiqi nəticəsində müqayisəliliyin müvəqqəti azalması, daha uzun müddətdə uyğunluğu və ya etibarlı təqdimatı yaxşılaşdırmaq üçün faydalı ola bilir. Müvafiq açıqlamalar müqayisə olunmazlığı qismən kompensasiya edə bilir.

5.4. Faydalı maliyyə hesabatında xərc məhdudiyyəti: Xərc maliyyə hesabatları ilə təmin edilə bilən məlumat üçün geniş yayılmış məhdudiyyətdir. Maliyyə məlumatlarının təqdim edilməsi xərclər tələb edir və bu xərclərin həmin məlumatın təqdim edilməsinin faydaları ilə əsaslandırılması vacibdir. Davamlı xərcləri tətbiq edərkən xüsusi məlumatın təqdim edilməsinin faydalarının həmin məlumatın təmin edilməsi və istifadəsi üçün çəkilən xərcləri əsaslandırıb-əsaslandırmadığı qiymətləndirilir. Əksər hallarda qiymətləndirmələr kəmiyyət və keyfiyyət məlumatlarının birləşməsinə əsaslanır. Fəsil 2. Maliyyə hesabatları elementlərinin qiymətləndirilməsi

6. Qiymətləndirmə

6.1. Maliyyə hesabatlarında tanınan elementlər pul ifadəsində kəmiyyətcə göstərilir. Bu, ölçmə əsasının seçilməsini tələb edir. Ölçmə əsası qiymətləndirilən obyektin müəyyən edilmiş xüsusiyyətidir (məsələn, ilkin dəyər, ədalətli dəyər və ya icra dəyəri). Aktiv və ya öhdəliyə ölçmə əsasının tətbiqi həmin aktiv və ya öhdəlik və əlaqədar gəlir və xərclər üçün ölçü yaradır.

6.2. Faydalı maliyyə məlumatlarının keyfiyyət xüsusiyyətlərinin və qiymət məhdudiyyətinin nəzərə alınması, müxtəlif aktivlər, öhdəliklər, gəlirlər və xərclər üçün müxtəlif ölçmə əsaslarının seçilməsi ilə nəticələnir.

6.3. Standarta həmin Standartda seçilmiş ölçmə əsasının necə həyata keçiriləcəyini müəyyən etmək lazım gəlir. Bu seçimə üsuluna aşağıdakılar daxildir:

6.3.1. xüsusi ölçmə əsasını tətbiq etməklə birtədbiri qiymətləndirmək üçün istifadə edilə bilən və ya edilməli olan üsulların müəyyən edilməsi;

6.3.2. üstünlük verilən ölçmə əsası ilə təmin edilənə oxşar məlumatı təmin edə biləcək sadələşdirilmiş ölçmə yanaşmasının müəyyən edilməsi;

6.3.3. müəssisənin həmin öhdəliyi yerinə yetirə bilməməsi ehtimalının təsirini (öz kredit riski) öhdəliyin yerinə yetirilməsi dəyərindən çıxarmaqla, ölçmə əsasının necə dəyişdirilməsini izah etmək.

6.4. Maliyyə hesabatlarında bir çox qiymətləndirmə metodları istifadə olunur. Onlara aşağıdakılar daxildir:

6.4.1. ilkin dəyər:

6.4.1.1. ilkin dəyərə görə ölçmə, ən azı qismən əməliyyatın qiymətindən və ya onların yaranmasına səbəb olan digər hadisədən əldə edilən məlumatlardan istifadə etməklə, aktivlər, öhdəliklər və əlaqədar gəlir və xərclər haqqında monetar (maliyyə) məlumatı təqdim edir. Cari dəyərdən fərqli olaraq, ilkin dəyər, həmin dəyişikliklərin aktivin və ya öhdəliyin qiymətdən düşməsi ilə əlaqədar olduğu hallar istisna olmaqla, dəyərlərdəki dəyişiklikləri əks etdirmir;

6.4.1.2. aktivin əldə edilməsi və ya yaradılması zamanı onun ilkin dəyəri aktivin əldə edilməsi və ya yaradılması üçün ödənilən kompensasiya və əməliyyat xərcləri daxil olmaqla, aktivin əldə edilməsi və ya yaradılması zamanı çəkilmiş xərclərin dəyəridir. Aktivin ilkin dəyəri, əgər varsa, təqdim etmək üçün zamanla yenilənir;

6.4.1.3. öhdəliyin yarandığı və ya götürüldüyü zaman ilkin dəyəri əməliyyat xərcləri çıxılmaqla öhdəliyin yaranması və ya üzərinə götürülməsi üçün alınan kompensasiyanın dəyəridir. Öhdəliyin ilkin dəyəri, əgər varsa, təqdim etmək üçün zamanla yenilənir;

6.4.1.4. maliyyə aktivləri və maliyyə öhdəliklərinə ilkin dəyərin ölçülməsi əsasını tətbiq etməyin yollarından biri onların amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülməsidir. Maliyyə aktivinin və ya maliyyə öhdəliyinin amortizasiya olunmuş dəyəri ilkin tanınma zamanı müəyyən edilmiş dərəcə ilə diskont edilmiş gələcək pul vəsaitlərinin hərəkətinin təxminlərini əks etdirir. Dəyişən dərəcə alətləri üçün diskont dərəcəsi dəyişən dərəcədəki dəyişiklikləri əks etdirmək üçün yenilənir. Maliyyə aktivinin və ya maliyyə öhdəliyinin amortizasiya olunmuş dəyəri zaman keçdikcə faizlərin hesablanması, maliyyə aktivinin dəyərsizləşməsi və daxilolmalar və ya ödənişlər kimi sonrakı dəyişiklikləri əks etdirmək üçün yenilənir;

6.4.2. cari dəyər:

6.4.2.1. cari dəyər ölçüləri ölçmə tarixindəki şərtləri əks etdirmək üçün yenilənmiş məlumatlardan istifadə edərək, aktivlər, öhdəliklər və əlaqədar gəlir və xərclər haqqında monetar məlumatını təmin edir. Yenilənmə ilə əlaqədar olaraq, aktiv və öhdəliklərin cari dəyərləri əvvəlki ölçmə tarixindən etibarən pul vəsaitlərinin hərəkəti təxminlərindəki dəyişiklikləri və həmin cari dəyərlərdə əks olunan digər amilləri əks etdirir. İlkin dəyərdən fərqli olaraq, aktiv və ya öhdəliyin cari dəyəri həmin aktiv və ya həmin öhdəliyin yaranmasına səbəb olan əməliyyatın və ya digər hadisənin qiymətindən götürülmür;

6.4.2.2. cari dəyərin ölçülməsi əsaslarına aşağıdakılar daxildir:

6.4.2.2.1. ədalətli dəyər:

6.4.2.2.1.1. aktivlər üçün ədalətli dəyər, qiymətləndirmə tarixində bazar iştirakçıları arasında nizamlı əməliyyatda həmin aktivin satışı üçün alınacaq dəyərdən satış xərcləri çıxılmaqla yaranan dəyərdir;

6.4.2.2.1.2. öhdəliklər üçün ədalətli dəyər, qiymətləndirmə tarixində bazar iştirakçıları arasında nizamlı əməliyyatda həmin öhdəliyin ötürülməsi üçün ödəniləcək dəyərdir;

6.4.2.2.1.3. ədalətli dəyər, aktiv və ya öhdəliyin yaranmasına səbəb olan əməliyyatın və ya digər hadisənin qiymətindən qismən də olsa əldə edilmədiyinə görə, ədalətli dəyər aktivin əldə edilməsi və öhdəliyin yarandığı və ya üzərinə götürüldüyü zaman çəkilmiş əməliyyat xərclərinin məbləği qədər artırılmır. Ədalətli dəyər aktivin son məxaric edilməsi və ya öhdəliyin köçürülməsi və ya ödənilməsi zamanı çəkiləcək əməliyyat xərclərini əks etdirmir;

6.4.2.2.2. aktivlər üçün istifadə dəyəri və öhdəliklərin icra dəyəri:

6.4.2.2.2.1. istifadə dəyəri müəssisənin aktivin istifadəsi və onun son məxaric edilməsindən əldə etməyi gözlədiyi pul vəsaitləri hərəkətinin və ya digər iqtisadi səmərələrin diskontlaşdırılmış dəyəridir;

6.4.2.2.2.2. icra dəyəri müəssisənin öhdəliyi yerinə yetirərkən köçürməyi gözlədiyi pul vəsaitlərinin və ya digər iqtisadi resursların diskontlaşdırılmış dəyəridir. Pul vəsaitlərinin və ya digər iqtisadi resursların həmin məbləğlərinə təkcə öhdəliyin qarşı tərəfinə verilməli olan məbləğlər deyil, həm də təşkilatın öhdəliyi yerinə yetirmək üçün digər tərəflərə köçürməyi nəzərdə tutduğu məbləğlər də daxildir;

6.4.2.2.2.3. istifadə dəyəri və icra dəyəri birbaşa müşahidə oluna bilməz və pul vəsaitlərinin hərəkətinə əsaslanan ölçmə üsullarından istifadə etməklə müəyyən edilir. İstifadə dəyəri və icra dəyəri ədalətli dəyər üçün təsvir edilən, bazar iştirakçısı baxımından deyil, müəssisəyə xas perspektivdən eyni amilləri əks etdirir;

6.4.2.2.3. cari xərc dəyəri:

6.4.2.2.3.1. aktivin cari xərc dəyəri, ölçülmə tarixində ödəniləcək kompensasiya və həmin tarixdə çəkiləcək əməliyyat xərclərini özündə birləşdirən ekvivalent aktivin ölçmə tarixindəki dəyəridir.

6.4.2.2.3.2. öhdəliyin cari xərc dəyəri ölçülmə tarixində ekvivalent öhdəlik üçün alınacaq kompensasiyadan həmin tarixdə çəkiləcək əməliyyat xərcləri çıxılmaqla alınan dəyərdir.

6.4.2.2.3.3. cari xərc dəyəri, ilkin dəyər kimi, ilkin dəyəridir: o, müəssisənin aktivi əldə edəcəyi və ya öhdəliyi üzərinə götürdüyü bazardakı qiymətləri əks etdirir. Beləliklə, o, məxaric dəyəri olan ədalətli dəyər, istifadə dəyəri və icra dəyərindən fərqlidir. İlkin dəyərdən fərqli olaraq, cari xərc dəyəri ölçmə tarixindəki şərtləri əks etdirir.

6.4.2.2.3.4. bəzi hallarda cari xərc dəyəri aktiv bazarda qiymətləri müşahidə etməklə birbaşa müəyyən edilmir və o halda, dolayı olaraq digər vasitələrlə müəyyən edilməlidir. Əgər qiymətlər yalnız yeni aktivlər üçün mövcuddursa, istifadə edilmiş aktivin cari xərc dəyəri müəssisə tərəfindən saxlanılan aktivin cari yaşını və vəziyyətini əks etdirmək üçün yeni aktivin cari qiymətini tənzimləməklə təxmin edilməli olur.

6.5. Kapitalın qiymətləndirilməsi:

6.5.1. kapitalın ümumi balans dəyəri (ümumi kapital) birbaşa ölçülmür. Bu dəyər, bütün tanınmış aktivlərin balans dəyərinin cəmindən bütün tanınmış öhdəliklərin balans dəyərinin cəminin çıxılmasından yaranan dəyərdir;

6.5.2. ümumi kapital birbaşa ölçülməsə də, bəzi fərdi kapital siniflərinin və kapitalın bəzi komponentlərinin balans dəyərinin birbaşa ölçülməsi məqsədəuyğun ola bilər. Buna baxmayaraq, məcmu kapital qalıq kimi ölçüldüyünə görə, kapitalın ən azı bir sinfi birbaşa ölçülə bilməz. Eynilə, kapitalın ən azı bir komponenti birbaşa ölçülə bilməz.

6.5.3. fərdi kapital sinfinin və ya kapital komponentinin ümumi balans dəyəri adətən müsbətdir, lakin bəzi hallarda mənfi ola bilər. Eynilə, ümumi kapital ümumilikdə müsbətdir, lakin hansı aktiv və öhdəliklərin tanınmasından və onların necə ölçülməsindən asılı olaraq mənfi ola bilər.

6.6. Pul vəsaitlərinin hərəkətinə əsaslanan ölçmə üsulları:

6.6.1. bəzən ölçü birbaşa müşahidə oluna bilməz. Bəzi belə hallarda, tədbiri qiymətləndirməyin yollarından biri pul vəsaitlərinin hərəkətinə əsaslanan ölçmə üsullarından istifadə etməkdir. Bu cür üsullar ölçmə əsasları deyil. Onlar ölçmə əsasını tətbiq etmək üçün istifadə olunan texnikalardır. Beləliklə, belə bir texnikadan istifadə edərkən hansı ölçmə əsasının istifadə edildiyini və texnikanın həmin ölçmə əsasına tətbiq olunan amilləri nə dərəcədə əks etdirdiyini müəyyən etmək lazımdır. Məsələn, əgər ölçmə əsası ədalətli dəyərdirsə, o zaman bu ölçmə zamanı istifadə olunan amillər nəzərə alınır;

6.6.2. pul vəsaitlərinin hərəkətinə əsaslanan ölçmə üsulları dəyişdirilmiş ölçmə əsasının tətbiqi zamanı istifadə edilə bilər, məsələn, müəssisənin öhdəliyi yerinə yetirə bilməməsi ehtimalının təsirini istisna etmək üçün dəyişdirilmiş icra dəyəri (öz kredit riski). Ölçmə əsaslarının dəyişdirilməsi bəzən maliyyə hesabatlarının istifadəçiləri üçün daha uyğun olan və ya hazırlanması və ya başa düşülməsi daha az xərc tələb edən məlumatlarla nəticələnə bilər. Bununla belə, dəyişdirilmiş ölçmə əsasları da maliyyə hesabatlarının istifadəçiləri üçün daha çətin başa düşülə bilər. Fəsil 3. İlkin uçot sənədlərinin və mühasibat uçotu registrlərinin tərtibi

7. İlkin uçot sənədlərinin və mühasibat uçotu registrlərinin tərtibi qaydası

7.1. Sığortaçılar Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyi tərəfindən müəyyən edilmiş ilkin uçot sənədlərinin və uçot registrlərinin formalarından istifadə edir. Təsərrüfat əməliyyatlarının baş verməsi faktını əks etdirən ilkin uçot sənədləri mühasibat uçotu registrlərində yazılışlar üçün əsas hesab olunur.

7.2. İlkin uçot sənədləri özündə sənədin (formanın) adı, nömrəsi, kodu, tərtib edilmə yeri, tarixi, sənədi tərtib edən sığortaçıların adı, təsərrüfat əməliyyatlarının məzmunu, məsul şəxslərin vəzifələri, soyadı, adı, atasının adı, şəxsi imzaları kimi zəruri rekvizitlər əks etdirir. Əməliyyatların xarakterindən və xüsusiyyətindən asılı olaraq ilkin uçot sənədlərinə digər əlavə rekvizitlərin daxil edilməsinə yol verilir.

7.3. İlkin uçot sənədləri əməliyyatların baş verdiyi anda, bu mümkün olmadıqda isə əməliyyatlar başa çatdıqdan sonra tərtib edilməlidir.

7.4. Sənədlərin keyfiyyətli tərtibatı, onların vaxtında mühasibat uçotunda əks etdirilməsi üçün müəyyən edilmiş müddətlərdə təqdim edilməsi, sənədlərdəki məlumatların doğruluğu həmin sənədləri tərtib etmiş və imzalamış şəxslər tərəfindən təmin edilir.

7.5. İlkin uçot sənədlərinə əsasən məlumatları işləyib qaydaya salmaq və onlara nəzarət etmək üçün icmal uçot sənədləri hazırlanmalıdır.

7.6. Uçot registrlərində qeydlər üçün əsas sayılan sənədlər qrafiklə müəyyən edilmiş vaxtlarda mühasibatlığa təhvil verilməlidir.

7.7. Pul vəsaitlərinin, material qiymətlilərinin və başqa əmlakların təhvil-qəbulu ilə əlaqədar əməliyyatlar ilkin uçot sənədləri əsasında həyata keçirilən zaman iştirak edən hüquqi şəxsin nümayəndələrinə və ya fiziki şəxslərə sənədləşmənin bir nüsxəsi verilir. Əməliyyatda iştirak edənləri sənədlərin surəti ilə təmin etmək sığortaçılarda bu əməliyyatı rəsmiləşdirənin öhdəsinə düşür.

7.8. Mühasibat uçotunda əks etdirilməli olan uçota qəbul edilmiş ilkin uçot sənədlərindəki məlumatlar sığortaçılar tərəfindən yığılır və sistemləşdirilir. Sığortaçılar tərəfindən müəyyən dövr ərzində aparılmış təsərrüfat əməliyyatları haqqında məlumatlar uçot registrlərindən qruplaşdırılmış şəkildə mühasibat uçotu hesablarına köçürülür.

7.9. İlkin uçot sənədlərində (ciddi hesabat blankları, kassa və bank sənədləri istisna olmaqla) və uçot registrlərində qeydsiz düzəlişlərə yol verilmir. Səhvlərin düzəlişi düzəlişin tarixi göstərilməklə həmin sənədi imza etmiş şəxslərin imzası ilə təsdiq edilməlidir.

7.10. Sığortaçılar tərəfindən mühasibat uçotunun aparılması memorial-order forması, jurnal-order forması və ya digər formalar əsasında həyata keçirilir. Sintetik uçotun memorial order forması Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin Kollegiyasının 2016-cı il 18 yanvar tarixli Q-02 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş "Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına, Kiçik və Orta Sahibkarlıq Subyektləri üçün Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına və İctimai Sektor üçün Mühasibat Uçotunun Beynəlxalq Standartlarına uyğun olaraq memorial order forması əsasında sintetik uçotun aparılması Qaydası"na uyğun həyata keçirilir.

7.11. Elektron məlumat daşıyıcıları vasitəsi ilə mühasibat uçotu registrlərini tərtib edən sığortaçılar, uçot məlumatlarının vaxtında daxil edilməsi, istifadəsi və qorunması üçün mühasibatlığı müasir uçot texnikası və texniki vasitələrlə təmin etməlidir.

7.12. Azərbaycan Respublikası ərazisində fəaliyyət göstərən sığortaçılar mühasibat uçotu registrlərini Azərbaycan dilində aparmalıdır. Xaricdə fəaliyyət göstərən sığortaçıların Azərbaycan dilindəki mühasibat uçotu registrləri bu xarici ölkələrin qanunvericiliyi ilə müəyyən olunmuş tələblər əsasında xarici dillərə tərcümə edilə bilər.

7.13. Mühasibat kitablarında səhifələr nömrələnir. Kitabın son səhifəsində səhifələrin yekun sayı göstərilməklə sığortaçıların baş mühasibi və bu sığortaçıların rəhbəri tərəfindən təyin edilmiş digər mühasibatlıq işçisinin imzası ilə təsdiq edilir və möhürlənir. Hər kitabda sığortaçıların, mühasibatlığın adı və kitabın açıldığı tarix yazılır. Kitabda açılmış subhesabların adı olmalıdır. Müəyyən bir subhesab üzrə yazılışlar kitabın digər səhifəsinə köçürülərkən, həmin subhesab üzrə başlıqda, yeni səhifənin nömrəsi göstərilməklə yazılışın köçürülməsi haqqında qeyd edilir.

7.14. Hesabat dövrü başa çatan zaman mühasibat uçotu kitablarında boş səhifələr növbəti hesabat dövrünün əməliyyatlarının yazılışları üçün istifadə oluna bilər. Mühasibat uçotunun registrlərində yazılışlar ilkin uçot sənədlərinə əsasən aparılır. Mühasibat uçotunun registrləri həmçinin kompyuterlə və ya müasir hesablama texnikası vasitəsi ilə tərtib edilir. Hər ayın sonunda analitik uçot registrlərində dövriyyənin yekunu hesablanılır və subhesablar üzrə qalıqlar çıxarılır. İlin əvvəlinə olan dövriyyə balansının məlumatları (qalıqları) hesabat dövründən əvvəlki dövrün sonuna təsdiq edilmiş yekun balansının məlumatlarına uyğun olmalıdır. Hesabat ilinin əvvəlinə dövriyyə balansının məlumatları dəyişilərsə onun səbəbləri aydınlaşdırılmalıdır.

7.15. İlkin sənədlər, uçot registrləri və maliyyə hesabatları arxivə təhvil verilənə qədər mühasibatlıqda xüsusi yerlərdə və ya baş mühasib tərəfindən məsul edilmiş şəxslərin cavabdehliyi altında bağlı rəflərdə mühafizə olunur. Mühasibat sənədləri sığortaçıların mühasibat arxivində müəyyən olunmuş müddət ərzində mühafizə olunur. Mühafizə müddəti bitdikdən sonra mühasibat sənədləri müəyyən olunmuş qaydada müvafiq dövlət arxivinə təhvil verilir. Sənədlərin arxivə təhvil verilməsini və ya qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq ləğv edilməsini təsdiq edən aktlar mühasibatlıqda daimi mühafizə edilməlidir. Sığortaçıların ilkin uçot sənədləri, uçot registrləri, maliyyə hesabatları istintaq orqanları, prokurorluq və məhkəmə tərəfindən ibtidai istintaq üçün Azərbaycan Respublikasının qüvvədə olan qanunvericiliyinə müvafiq olaraq bu orqanların qərarı əsasında götürülə bilər. Sənədlər götürülən zaman protokol tərtib edilir, protokolun surəti iltizam almaqla sığortaçıların müvafiq vəzifəli şəxsinə verilir. Sənədləri götürən orqanların razılığı və nümayəndələrinin iştirakı ilə sığortaçıların müvafiq vəzifəli şəxsləri sənədlərin götürülməsi tarixi və əsasını göstərməklə onların surətini çıxara bilərlər. İlkin uçot sənədlərinin, uçot registrlərinin və maliyyə hesabatlarının itməsi hallarında sığortaçıların rəhbərinin əmri ilə bu halların səbəblərini araşdıran komissiya yaradılır. Komissiyanın işinin nəticəsi sığortaçıların rəhbəri tərəfindən təsdiq olunan aktla rəsmiləşdirilir. Aktın surəti yuxarı sığortaçılara (mövcud olduqda) göndərilir. Fəsil 4. Mühasibat uçotu xidmətinin təşkili

8. Mühasibat uçotu xidməti

8.1. Sığortaçıların mühasibat uçotu sığortaçıların maliyyə və ya mühasibatlıq bölmələri tərəfindən həyata keçirilir. Müvafiq bölmə illik maliyyə hesabatlarını tərtib və təqdim etməlidir.

8.2. Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə əsasən ləğv edilən sığortaçıların ləğvi haqqında qərar qəbul olunarkən müəyyən edilmiş tarixə sığortaçıların ləğvetmə komissiyası yekun maliyyə hesabatlarını və yekun birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarını tərtib edir. Sığortaçıların əmlakı ləğvetmə komissiyasının müəyyən olunmuş qaydada təyin etdiyi qiymətlərlə uçota alınır. Ümidsiz debitor borclar və zərərlər yekun maliyyə hesabatlarına və yekun birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarına daxil edilmir. Ləğv olunan sığortaçıların öhdəlikləri dəqiqləşdirilərək yekun "Maliyyə vəziyyəti haqqında" hesabatda əks etdirilir və "Əhəmiyyətli uçot siyasətləri və izahlı qeydlər"də ödəniş günündən başlayaraq öhdəliklərin yerinə yetirilməsi xronoloji ardıcıllıqla bölgü üzrə göstərilir.

8.3. Sığortaçıların maliyyə və ya mühasibatlıq bölmələrində aşağıdakı işlər (xidmətlər) həyata keçirilir:

8.3.1. mühasibat uçotunun aparılması üzrə Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyinin tələblərinə riayət etmək;

8.3.2. mühasibat uçotunun aparılmasını həyata keçirmək;

8.3.3. mühasibat uçotunu ilkin uçot sənədləri əsasında, mühasibat uçotu registrlərini tərtib etməklə fasiləsiz həyata keçirmək;

8.3.4. maliyyə, vergi və digər hesabatların tam və vaxtında təqdim olunmasını təmin etmək;

8.3.5. kommersiya, vergi, bank, sığorta sirri və qanunla qorunan digər sirri təşkil edən məlumatları məxfi saxlamaq;

8.3.6. müvafiq vəsaitlərin təyinatı üzrə istifadə edilməsini həyata keçirmək;

8.3.7. aktiv, öhdəlik, kapital, gəlir və xərclərin uçotunun həyata keçirilməsini təmin etmək.

8.4. Baş mühasibin hüquqları aşağıdakılardan ibarətdir:

8.4.1. mühasibat uçotunun aparılması və maliyyə hesabatlarının tərtibi zamanı bütün mühasibat sənədlərini (bank sənədləri, kassa mədaxil və məxaric orderləri, ödəniş üçün kassaya təqdim edilən əmək haqqı üzrə ödəniş cədvəlləri və digər mühasibat sənədləri) imza etmək;

8.4.2. sığortaçıların struktur bölmələrindən (filial, nümayəndəlik və s.) mühasibat uçotu və nəzarət üçün lazımi sənədlərin vaxtında mühasibatlığa təhvil verilməsini tələb etmək.

8.5. Baş mühasibin və ya baş mühasib olmadıqda xüsusi sərəncamla imza etmək səlahiyyəti verilmiş mühasibatlıq işçisinin imzası olmayan sənədlər etibarsız hesab edilir və icra üçün qəbul edilmir. Baş mühasib aşağıdakı vəzifələri həyata keçirir:

8.5.1. mühasibat uçotunun aparılmasına və maliyyə hesabatlarının müəyyən edilmiş müddətlərdə tərtib və təqdim edilməsinə rəhbərlik etmək və struktur bölmələrin (filial, nümayəndəlik və s.) mühasibat uçotu xidmətinin fəaliyyətini təmin etmək;

8.5.2. hər bir işçinin öz vəzifələrini bilməsi üçün mühasibatlıq işçilərinin xidməti vəzifələrini müəyyən etmək;

8.5.3. mühasibatlıqda işçilər arasında xidməti vəzifələrin bölgüsü zamanı işin həcmindən və funksional əlamətlərindən asılı olaraq müvafiq işçi qruplarının yaradılmasını təşkil etmək 8.5.4. Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin Kollegiyasının 2013-cü il 16 iyul tarixli Q-17 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş "Aktivlərin və öhdəliklərin inventarizasiyası Qaydaları"nın tələblərinə uyğun olaraq inventarizasiyanın aparılmasını təmin etmək;

8.5.5. sənədlərlə işləyən dövrdə onların qorunub saxlanılmasını təmin etmək və vaxtında arxivə təhvil vermək;

8.5.6. kassa kitabını düzgün tərtib etmək və kassa əməliyyatlarının aparılmasına nəzarət etmək. Fəsil 5. Beynəlxalq Standartlara uyğun olaraq müəyyən edilmiş mühasibat uçotu

9. Beynəlxalq Standartlara uyğun olaraq müəyyən edilmiş mühasibat uçotunun Hesablar Planının konseptual əsasları

9.1. Beynəlxalq Standartların, o cümlədən 17 saylı Beynəlxalq Standartın tələblərinə cavab verən mühasibat uçotunun Hesablar Planı bu Standartlara əsaslanan ehtimallar (prinsiplər), maliyyə hesabatlarının keyfiyyət xüsusiyyətləri və maliyyə hesabatları elementlərinin qiymətləndirmə metodlarına uyğun olaraq hazırlanır və təsdiq edilir. Sığortaçılar tərəfindən tərtib olunan "Maliyyə vəziyyəti haqqında hesabat"da digər maliyyə hesabatlarından fərqli olaraq informasiya Hesablar Planı vasitəsi ilə daha dolğun təqdim edilir. Hesablar Planı maliyyə hesabatları elementlərinin qruplaşdırılması və dəyər ifadəsində vəziyyətinin əks etdirilməsi üçün nəzərdə tutulur. Hesablar Planı artan likvidlik dərəcəsi qaydasında düzülür. Hesablar Planında mühasibat uçotunun hesablarının nömrəsi, o cümlədən sintetik hesabların nömrəsi 3 rəqəmdən, subhesabların nömrəsi 4, 5 və ya daha çox rəqəmdən ibarət olmaqla müəyyən edilir. Nömrənin birinci rəqəmi aid olduğu bölməni, ikinci rəqəm aid olduğu maddəni, üçüncü rəqəm aid olduğu sintetik hesabı, dördüncü, beşinci və sonrakı rəqəmlər isə sintetik hesabın müvafiq subhesablarını göstərir. Hesablar Planında təhlilin, nəzarətin aparılması və maliyyə hesabatlarının tərtib olunması tələblərindən asılı olaraq müəyyən olunmuş subhesablardan istifadə edilir. Sığortaçılartəsdiq olunmuş uçot siyasətinə uyğun olaraq istifadə etdiyi hesablar planına əlavə subhesablar daxil etmək hüququna malikdir.

9.2. Sığortaçılar maliyyə hesabatlarının tərtib olunması üçün mühasibat uçotunun aparılması zamanı bu Qaydalarla müəyyən edilmiş Hesablar Planından istifadə etməlidir.

9.3. "Maliyyə vəziyyəti haqqında hesabat"ın müvafiq maddələrində sığortaçılar tərəfindən hesabat dövrünün sonuna sintetik hesabların yekunlaşdırılmış qalıqları əks etdirilir.

9.4. Sığortaçıların fəaliyyəti ilə bağlı baş vermiş maliyyə-təsərrüfat əməliyyatları vahid Hesablar Planı (sintetik hesabları, subhesabları) vasitəsi ilə müvafiq maliyyə hesabatlarında əks etdirilir. Sintetik hesablar maliyyə hesabatlarının elementlərinin (aktivlərin, öhdəliklərin və kapitalın, habelə gəlir və xərclərin) müəyyən edilmiş növlər və əlamətlər üzrə ümumiləşdirilmiş informasiyasının qruplaşdırılmasını təmin edir. Sintetik hesabın bir hissəsini təşkil edən subhesab özündə qruplaşdırılmış analitik uçot məlumatlarını əks etdirməklə, göstərilən sintetik hesabda maliyyə hesabatlarının elementləri barədə ümumiləşdirilmiş informasiyanı açıqlayır.

9.5. Sığortaçılar sığorta və təkrarsığorta fəaliyyəti üzrə debitor borcların, sığorta müqavilələrinin bağlanması xərcləri ilə bağlı aktivlərin, sığorta ödənişləri üzrə gələcək hesabat dövrlərinin xərcləriin, kreditor borcların və sığorta ödənişləri üzrə gələcək hesabat dövrlərinin gəlirlərinin hesabat tarixinə olan qalıqlarını "Maliyyə vəziyyəti haqqında hesabat"da aşağıdakı kimi təqdim edir:

9.5.1. hesabat tarixinə sığorta fəaliyyəti üzrə öhdəliklərin qalıqları kredit qalıq olduqda debitor borcların, sığorta müqavilələrinin bağlanması xərcləri ilə bağlı aktivlərin, sığorta ödənişləri üzrə gələcək hesabat dövrlərinin xərclərinin qalıqları bu qalıqlardan çıxılmaqla, həmin debitor borclara hesablanmış şübhəli borclar üzrə düzəlişlərin, kreditor borcların və sığorta ödənişləri üzrə gələcək hesabat dövrlərinin gəlirlərinin qalıqlarını isə həmin öhdəliklərin qalıqlarına cəmlənməklə;

9.5.2. hesabat tarixinə sığorta fəaliyyəti üzrə öhdəliklərin qalıqları debet qalıq olduqda (sığorta müqavilələri üzrə aktivlər) debitor borcların, sığorta müqavilələrinin bağlanması xərcləri ilə bağlı aktivlərin, sığorta ödənişləri üzrə gələcək hesabat dövrlərinin xərclərinin qalıqları bu qalıqlara cəmlənməklə, həmin debitor borclara hesablanmış şübhəli borclar üzrə düzəlişlərin, kreditor borcların və sığorta ödənişləri üzrə gələcək hesabat dövrlərinin gəlirlərinin qalıqlarını isə həmin qalıqlardan çıxılmaqla.

9.6. Sığortaçılar təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə debitor və kreditor borcların hesabat tarixinə olan qalıqlarını "Maliyyə vəziyyəti haqqında hesabat"da aşağıdakı kimi təqdim edir:

9.6.1. hesabat tarixinə təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə aktivlərin qalıqları debet qalıq olduqda debitor borcları bu qalıqlara cəmlənməklə, həmin debitor borclara hesablanmış şübhəli borclar üzrə düzəlişlərin və kreditor borcların qalıqlarını isə həmin qalıqlardan çıxılmaqla;

9.6.2. hesabat tarixinə təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə aktivlərin qalıqları kredit qalıq olduqda (təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə öhdəliklər) debitor borcları bu qalıqlardan çıxılmaqla, həmin debitor borclara hesablanmış şübhəli borclar üzrə düzəlişlərin və kreditor borcların qalıqlarını isə həmin öhdəliklərin qalıqlarına cəmlənməklə.

9.7. Bu Qaydalarla müəyyən edilən Hesablar Planı sığortaçıların iş xüsusiyyətlərini özündə əks etdirir. Hesablar Planı aşağıdakı bölmələrdən ibarətdir:

9.7.1. Bölmə 1 və Bölmə 2. "Aktivlər";

9.7.2. Bölmə 3 və Bölmə 4. "Öhdəliklər";

9.7.3. Bölmə 5. "Kapital";

9.7.4. Bölmə 6. "Gəlirlər";

9.7.5. Bölmə 7. "Xərclər";

9.7.6. Bölmə 8. "Mənfəətlər (zərərlər)";

9.7.7. Bölmə 9. "Mənfəət vergisi".

Hesablar Planı Bölmə/ Maddənin №-si Sintetik hesab N-si Subhesab N-si Bölmə/Maddələrin adı 1 Aktivlər 10 Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri 101 Kassa 102 Yolda olan pul köçürmələri 103 Bank hesablaşma hesabları 103-1 Manat bank hesablaşma hesabları 103-2 Valyuta bank hesablaşma hesabları 104 Pul vəsaitlərinin ekvivalentləri 105 Elektron pul 106 Xüsusi bank hesabları

Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər 11 Depozit hesabları 111 Tələbli depozit hesabları 111-1 Tələbli depozit hesabları milli valyutada 111-2 Tələbli depozit hesabları xarici valyutada (manat ekvivalenti) 112 Müddətli depozit hesabları 112-1 Müddətli depozit hesablari milli valyutada 112-2 Müddətli depozit hesabları xarici valyutada (manat ekvivalenti)

Depozit hesabları ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər 12 Debitor borclar 121 Sığorta müqavilələri üzrə debitor borcları 121-1 Sığorta haqlarına görə debitor borcları 121-2 Subroqasiya üzrə debitor borcları 121-3 Dəymiş ziyana görə zərərvuranın sığortaçıları ilə birbaşa hesablaşmaya görə yaranan debitor borcları 121-4 Sığorta agenti ilə hesablaşmaya görə yaranan debitor borcları 121-5 Dəymiş ziyana görə birbaşa hesablaşmalara görə sığortaçıların üzv olduğu birliklərin debitor borcları 121-6 Dəbbə pulu üzrə debitor borcları 121-7 Sığorta brokeri ilə hesablaşmaya görə yaranan debitor borcları 121-8 İcbari tibbi sığorta fondu ilə icbari tibbi sığortaya görə hesablaşmalar üzrə debitor borclar 121-9 Tibb müəssisəsinin debitor borcları 122 Təkrarsığortaya qəbul edilmiş müqavilələr üzrə debitor borcları

- 1 Təkrarsığorta haqları üzrə debitor borcları

- 2 Subroqasiya üzrə debitor borcları

- 3 Dəbbə pulu üzrə debitor borcları

-

Sığorta brokeri ilə hesablaşmaya görə yaranan debitor borcları 123 Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə debitor borcları

-

Sığorta ödənişlərində təkrarsığortaçıların payı üzrə debitor borcları

-

Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə hesablanmış vasitəçilik haqları, bonus və mükafatlar üzrə debitor borcları

-

Xitam verilmiş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı qaytarılmalı təkrarsığorta haqlarına görə debitor borclar

-

Sığorta ödənişlərinə görə əlavə tələblər ilə bağlı xərclərdə təkrarsığortaçıların payı üzrə debitor borclar 124 Törəmə (asılı) müəssisələrin, səhmdarların və idarəetmə orqanları üzvlərinin debitor borcları

- 1 Törəmə (asılı) müəssisələrin debitor borcları

- 2 Səhmdarların debitor borcları

-

İdar əetməorqanlar ıüzvl ərinin debitor borclar ı 125 İcarə üzrə debitor borcları 126 Alıc ılar vəsifarişçil ərin debitor borclar ı

- 1 Alıcıların debitor borcları

- 2 Sifarişçilərin debitor borcları 127 Faizlər üzrə debitor borcları

- 1 İnvestisiyalara görə faizlər üzrə debitor borcları

- 2 Depozitlərə görə faizlər üzrə debitor borcları

- 3 Faizlər üzrədigər debitor borclar ı 128 Sair debitor borcları

- 1 Vergilərə görə debitor borcları

- 2 İşçi heyətinin debitor borcları

- 3 Digər debitor borcları 129 Debitor borclar ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər 13 Ədalətli dəyərlə və amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri 131 Ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivləri

-

Listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri 131-1-1 Listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri milli valyutada 131-1-1-1 Listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri alış dəyəri milli valyutada 131-1-1-2 Listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivlərinin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər milli valyutada (-/+) 131-1-2 Listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri xarici valyutada (manat ekvivalenti) 131-1-2-1 Listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri alış dəyəri xarici valyutada (manat ekvivalenti) 131-1-2-2 Listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivlərinin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər xarici valyutada (manat ekvivalenti) (-/+) 131-2 Listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri 131-2-1 Listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri milli valyutada 131-2-1-1 Listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri alış dəyəri milli valyutada 131-2-1-2 Listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivlərinin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər milli valyutada (-/+) 131--2-2 Listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri xarici valyutada (manat ekvivalenti) 131-2-2-1 Listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri alış dəyəri xarici valyutada (manat ekvivalenti) 131-2-2-2 Listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivlərinin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər xarici valyutada (manat ekvivalenti) (-/+) 131-3 Xəzinə vekselləri 131-3-1 Xəzinə vekselləri milli valyutada 131-3-1-1 Xəzinə vekselləri alış dəyəri milli valyutada 131-3-1-2 Xəzinə veksellərin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər milli valyutada (-/+) 131-3-2 Xəzinə vekselləri xarici valyutada (manat ekvivalenti) 131-3-2-1 Xəzinə vekselləri alış dəyəri xarici valyutada (manat ekvivalenti) 131-3-2-2 Xəzinə veksellərin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər xarici valyutada (manat ekvivalenti) (-/+) 131-4 Dövlət istiqrazları 131-4-1 Dövlət istiqrazları milli valyutada 131-4-1-1 Dövlət istiqrazları alış dəyəri milli valyutada 131-4-1-2 Dövlət istiqrazları dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər milli valyutada (-/+) 131-4-2 Dövlət istiqrazları xarici valyutada (manat ekvivalenti) 131-4-2-1 Dövlət istiqrazları alış dəyəri xarici valyutada (manat ekvivalenti) 131-4-2-2 Dövlət istiqrazları dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər xarici valyutada (manat ekvivalenti) (-/+) 131-5 Korporativ istiqrazları 131-5-1 Korporativ istiqrazları milli valyutada 131-5-1-1 Korporativ istiqrazları alış dəyəri milli valyutada 131-5-1-2 Korporativ istiqrazların dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər milli valyutada (-/+) 131-5-2 Korporativ istiqrazları xarici valyutada (manat ekvivalenti) 131-5-2-1 Korporativ istiqrazları alış dəyəri xarici valyutada (manat ekvivalenti) 131-5-2-2 Korporativ istiqrazların dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər xarici valyutada (manat ekvivalenti) (-/+) 131-6 İnvestisiya Fondunda iştirak payları 131-6-1 İnvestisiya Fondunda iştirak payları milli valyutada 131-6-1-1 İnvestisiya Fondunda iştirak payları alış dəyəri milli valyutada 131-6-1-2 İnvestisiya Fondunda iştirak payları dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər milli valyutada (-/+) 131-6-2 İnvestisiya Fondunda iştirak payları xarici valyutada (manat ekvivalenti) 131-6-2-1 İnvestisiya Fondunda iştirak payları alış dəyəri xarici valyutada (manat ekvivalenti) 131-6-2-2 İnvestisiya Fondunda iştirak payları dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər xarici valyutada (manat ekvivalenti) (-/+) 131-7 Digər investisiyalar 131-7-1 Digər investisiyalar milli valyutada 131-7-1-1 Digər investisiyalar alış dəyəri milli valyutada 131-7-1-2 Digər investisiyaların dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər milli valyutada (-/+) 131-7-2 Digər investisiyalar xarici valyutada (manat ekvivalenti) 131-7-2-1 Digər investisiyalar alış dəyəri xarici valyutada (manat ekvivalenti) 131-7-2-2 Digər investisiyaların dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər xarici valyutada (manat ekvivalenti) (-/+) 132 Ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivləri 132-1 Listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri 132-1-1 Listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri milli valyutada 132-1-1-1 Listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri alış dəyəri milli valyutada 132-1-1-2 Listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivlərinin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər milli valyutada (-/+) 132-1-2 Listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri xarici valyutada (manat ekvivalenti) 132-1-2-1 Listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri alış dəyəri xarici valyutada (manat ekvivalenti) 132-1-2-2 Listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivlərinin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər xarici valyutada (manat ekvivalenti) (-/+) 132-2 Listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri 132-2-1 Listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri milli valyutada 132-2-1-1 Listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri alış dəyəri milli valyutada 132-2-1-2 Listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivlərinin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər milli valyutada (-/+) 132-2-2 Listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri xarici valyutada (manat ekvivalenti) 132-2-2-1 Listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri alış dəyəri xarici valyutada (manat ekvivalenti) 132-2-2-2 Listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivlərinin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər xarici valyutada (manat ekvivalenti) (-/+) 132-3 Xəzinə vekselləri 132-3-1 Xəzinə vekselləri milli valyutada 132-3-1-1 Xəzinə vekselləri alış dəyəri milli valyutada 132-3-1-2 Xəzinə veksellərin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər milli valyutada (-/+) 132-3-2 Xəzinə vekselləri xarici valyutada (manat ekvivalenti) 132-3-2-1 Xəzinə vekselləri alış dəyəri xarici valyutada (manat ekvivalenti) 132-3-2-2 Xəzinə veksellərin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər xarici valyutada (manat ekvivalenti) (-/+) 132-4 Dövlət istiqrazları 132-4-1 Dövlət istiqrazları milli valyutada 132-4-1-1 Dövlət istiqrazları alış dəyəri milli valyutada 132-4-1-2 Dövlət istiqrazları dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər milli valyutada (-/+) 132-4-2 Dövlət istiqrazları xarici valyutada (manat ekvivalenti) 132-4-2-1 Dövlət istiqrazları alış dəyəri xarici valyutada (manat ekvivalenti) 132-4-2-2 Dövlət istiqrazları dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər xarici valyutada (manat ekvivalenti) (-/+) 132-5 Korporativ istiqrazları 132-5-1 Korporativ istiqrazları milli valyutada 132-5-1-1 Korporativ istiqrazları alış dəyəri milli valyutada 132-5-1-2 Korporativ istiqrazların dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər milli valyutada (-/+) 132-5-2 Korporativ istiqrazları xarici valyutada (manat ekvivalenti) 132-5-2-1 Korporativ istiqrazları alış dəyəri xarici valyutada (manat ekvivalenti) 132-5-2-2 Korporativ istiqrazların dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər xarici valyutada (manat ekvivalenti) (-/+) 132-6 İnvestisiya Fondunda iştirak payları 132-6-1 İnvestisiya Fondunda iştirak payları milli valyutada 132-6-1-1 İnvestisiya Fondunda iştirak payları alış dəyəri milli valyutada 132-6-1-2 İnvestisiya Fondunda iştirak payları dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər milli valyutada (-/+) 132-6-2 İnvestisiya Fondunda iştirak payları xarici valyutada (manat ekvivalenti) 132-6-2-1 İnvestisiya Fondunda iştirak payları alış dəyəri xarici valyutada (manat ekvivalenti) 132-6-2-2 İnvestisiya Fondunda iştirak payları dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər xarici valyutada (manat ekvivalenti) (-/+) 132-7 Digər investisiyalar 132-7-1 Digər investisiyalar milli valyutada 132-7-1-1 Digər investisiyalar alış dəyəri milli valyutada 132-7-1-2 Digər investisiyaların dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər milli valyutada (-/+) 132-7-2 Digər investisiyalar xarici valyutada (manat ekvivalenti) 132-7-2-1 Digər investisiyalar alış dəyəri xarici valyutada (manat ekvivalenti) 132-7-2-2 Digər investisiyaların dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər xarici valyutada (manat ekvivalenti) (-/+) 133 Amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri 133-1 Xəzinə vekselləri 133-1-1 Xəzinə vekselləri milli valyutada 133-1-1-1 Xəzinə vekselləri alış dəyəri milli valyutada 133-1-1-2 Xəzinə veksellərin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər milli valyutada (-/+) 133-1-2 Xəzinə vekselləri xarici valyutada (manat ekvivalenti) 133-1-2-1 Xəzinə vekselləri alış dəyəri xarici valyutada (manat ekvivalenti) 133-1-2-2 Xəzinə veksellərin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər xarici valyutada (manat ekvivalenti) (-/+) 133-2 Dövlət istiqrazları 133-2-1 Dövlət istiqrazları milli valyutada 133-2-1-1 Dövlət istiqrazları alış dəyəri milli valyutada 133-2-1-2 Dövlət istiqrazları dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər milli valyutada (-/+) 133-2-2 Dövlət istiqrazları xarici valyutada (manat ekvivalenti) 133-2-2-1 Dövlət istiqrazları alış dəyəri xarici valyutada (manat ekvivalenti) 133-2-2-2 Dövlət istiqrazları dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər xarici valyutada (manat ekvivalenti) (-/+) 133-3 Korporativ istiqrazları 133-3-1 Korporativ istiqrazları milli valyutada 133-3-1-1 Korporativ istiqrazları alış dəyəri milli valyutada 133-3-1-2 Korporativ istiqrazların dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər milli valyutada (-/+) 133-3-2 Korporativ istiqrazları xarici valyutada (manat ekvivalenti) 133-3-2-1 Korporativ istiqrazları alış dəyəri xarici valyutada (manat ekvivalenti) 133-3-2-2 Korporativ istiqrazların dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər xarici valyutada (manat ekvivalenti) (-/+) 133-4 Digər investisiyalar 133-4-1 Digər investisiyalar milli valyutada 133-4-1-1 Digər investisiyalar alış dəyəri milli valyutada 133-4-1-2 Digər investisiyaların dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər milli valyutada (-/+) 133-4-2 Digər investisiyalar xarici valyutada (manat ekvivalenti) 133-4-2-1 Digər investisiyalar alış dəyəri xarici valyutada (manat ekvivalenti) 133-4-2-2 Digər investisiyaların dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər xarici valyutada (manat ekvivalenti) (-/+)

Ədalətli dəyərlə və amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər 14 Törəmə maliyyə alətləri üzrə aktivlər 141 Alış -satış məqsədli törəmə maliyyə alətləri üzrə aktivlər

- 1 Forvard törəmə maliyyə aləti üzrə aktiv

- 2 Fyuçers törəmə maliyyə aləti üzrə aktiv

- 3 Opsiyon törəmə maliyyə aləti üzrə aktiv

- 4 Svop törəmə maliyyə aləti üzrə aktiv 142 Risklərə qarşı törəmə maliyyə alətləri üzrə aktivlər

- 1 Forvard törəmə maliyyə aləti üzrə aktiv

- 2 Fyuçers törəmə maliyyə aləti üzrə aktiv

- 3 Opsiyon törəmə maliyyə aləti üzrə aktiv

- 4 Svop törəmə maliyyə aləti üzrə aktiv 15 İştirak payımetodu iləu çota al ınmış investisiyalar 151 Asılı müəssisələrə investisiyalar 152 Birgə müəssisələrə investisiyalar

Asılı və birgə müəssisələrə investisiyalar ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər

-

Asılı müəssisələrə investisiyalarilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər

-

Birgə müəssisələrə investisiyalarilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər 16 Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə aktivlər 161 Ümumi model ilə ölçülən təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə aktivlər

-

Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə gələcək gəlirlərin cari dəyərinə görə aktivlər (riyazi ehtiyatlarda təkrarsığortaçıların payı)

Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə aktivlər

Baş vermiş sığorta hadisələrində təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlər

- 1 Bildirilmiş zərərlər üzrə aktivlər

- 2 Baş vermiş, lakin bildirilməmiş zərərlər üzrə aktivlər

-

Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə qeyri - maliyyə risk tənzimlənməsinə görə aktivlər

-

Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə xidmət marjasında təkrarsığortaçıların payına görə aktivlər

-

Zərərli sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentində (sabitləşdirici ehtiyatlarda) təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlər

-

Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə təkrarsığorta haqlarına görə gözlənilən pul axınları

-

Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə sair aktivlər 162 Sığorta haqqı modeli ilə ölçülən təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə aktivlər

-

Qazanılmamış sığorta haqları ehtiyatında təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlər

-

Baş vermiş sığorta hadisələrində təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlər (zərərlər ehtiyatında təkrarsığortaçıların payı)

1 Bildirilmiş zərərlərə görə aktivlər

2 Baş vermiş, lakin bildirilməmiş zərərlərə görə aktivlər

Baş vermiş sığorta hadisələri ilə bağlı qeyri -maliyyə risk tənzimlənməsinə görə aktivlər

-

Zərərli müqavilələr üzrə zərər komponentində (sabitləşdirici ehtiyatlarda) təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlər

-

Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə təkrarsığorta haqlarına görə gözlənilən pul axınları

-

Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə sair aktivlər

Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə aktivlər ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər 17 Sığorta müqavilələri üzrə aktivlər 171 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə aktivlər 172 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə aktivlər 18 Təxirə salınmış vergi aktivləri 181 Mənfəət vergisi üzrə təxirə salınmış vergi aktivlərı

9 Digər təxirə salınmış vergi aktivlərı 19 Ehtiyatlar 191 Material ehtiyatları 192 İstehsalat (iş və xidmət) məsrəfləri

-

İstehsalatda (işdə və xidmətdə) istifadə olunmuş ehtiyatlar üzrə məsrəflər

-

İstehsalatla (işlə və xidmətlə) məşğul olan işçi heyəti ilə bağlı məsrəflər

-

İstehsalatla (işlə və xidmətlə) məşğul olan işçi heyəti ilə bağlı məsrəflərə görə hesabalanılan ayırmalar və sair məcburi ödənişlər üzrə məsrəflər

-

İstehsalat (iş və xidmət) aktivləri üzrə amortizasiya məsrəfləri

- 5 İstehsalatla (işlə və xidmətlə) bağlı sair məsrəflər 193 Sığorta fəaliyyəti üzrə məsrəflər

-

Sığorta fəaliyyətində istifadə olunmuş ehtiyatlar üzrə məsrəflər

-

Sığorta fəaliyyəti ilə məşğul olan işçi heyəti ilə bağlı məsrəflər 193-3 Sığorta fəaliyyəti ilə məşğul olan işçi heyəti ilə bağlı məsrəflərə görə hesabalanılan ayırmalar və sair məcburi ödənişlər üzrə məsrəflər 193-4 Sığorta fəaliyyətində istifadə olunan aktivlər üzrə amortizasiya məsrəfləri 193-5 Sığorta fəaliyyəti ilə bağlı sair məsrəflər 194 Hazır məhsul 195 Mallar 196 Satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlər 198 Digər ehtiyatlar

Ehtiyatların dəyərinin azalmasına görə zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər 20 İnvestisiya mülkiyyəti 201 İnvestisiya mülkiyyətinin dəyəri 201-1 Torpağın dəyəri 201-2 Binaların dəyəri 202 İnvestisiya mülkiyyəti üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri 202-1 İnvestisiya mülkiyyəti üzrə yığılmış amortizasiya 202-1-1 Binalar üzrə yığılmış amortizasiya 202-2 İnvestisiya mülkiyyəti üzrə qiymətdəndüşmə zərərləri 202-2-1 Torpaq üzrə qiymətdəndüşmə zərərləri 202-2-2 Binalar üzrə qiymətdəndüşmə zərərləri 203 İnvestisiya mülkiyyəti ilə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması 203-1 Torpaqla bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması 203-2 Binalarla bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması 21 Torpaq, tikili və avadanlıqlar 211 Torpaq, tikili və avadanlıqların dəyəri 211-1 Torpağın dəyəri 211-2 Tikililərin dəyəri 211-3 Maşın və avadanlıqların dəyəri 211-3-1 Yüksək texnologiyalar məhsulu olan hesablama texnikasının dəyəri 211-4 Nəqliyyat vasitələrinin dəyəri 211-5 Digər torpaq, tikili və avadanlıqların dəyəri 212 Torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri 212-1 Torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə yığılmış amortizasiya 212-1-1 Torpaq üzrə yığılmış amortizasiya 212-1-2 Tikililər üzrə yığılmış amortizasiya 212-1-3 Maşın və avadanlıqlar üzrə yığılmış amortizasiya 212-1-3-1 Yüksək texnologiyalar məhsulu olan hesablama texnikası üzrə yığılmış amortizasiya 212-1-4 Nəqliyyat vasitələri üzrə yığılmış amortizasiya 212-1-5 Digər torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə yığılmış amortizasiya 212-2 Torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə qiymətdəndüşmə zərərləri 212-2-1 Torpaq üzrə qiymətdəndüşmə zərərləri 212-2-2 Tikililər üzrə qiymətdəndüşmə zərərləri 212-2-3 Maşın və avadanlıqlar üzrə qiymətdəndüşmə zərərləri 212-2-3-1 Yüksək texnologiyalar məhsulu olan hesablama texnikası üzrə qiymətdəndüşmə zərərləri 212-2-4 Nəqliyyat vasitələri üzrə qiymətdəndüşmə zərərləri 212-2-5 Digər torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə qiymətdəndüşmə zərərləri 213 Torpaq, tikili və avadanlıqlarla bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması 213-1 Təyinatı üzrə istismar edilməsi üçün əlavə məsrəflər tələb edən torpaq, tikili və avadanlıqlar 213-2 Təyinatı üzrə istismara hazır olan torpaq, tikili və avadanlıqlar 213-3 Tikilməkdə (istehsalatda) olan torpaq, tikili və avadanlıqlar 22 Qeyri-maddi aktivlər 221 Qeyri-maddi aktivlərin dəyəri 221-1 Təcrübə-konstruktor işlərinin dəyəri 221-2 Ticarət markalarının dəyəri 221-3 Proqram təminatının dəyəri 221-4 Patentlərin dəyəri 221-5 Müəllif hüquqlarının dəyəri 221-6 Lisenziyaların dəyəri 221-7 Qudvilin dəyəri 221-8 Digər qeyri-maddi aktivlərin dəyəri 222 Qeyri-maddi aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri 222-1 Qeyri-maddi aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya 222-1-1 Təcrübə-konstruktor işləri üzrə yığılmış amortizasiya 222-1-2 Ticarət markaları üzrə yığılmış amortizasiya 222-1-3 Proqram təminatı üzrə yığılmış amortizasiya 222-1-4 Patentlər üzrə yığılmış amortizasiya 222-1-5 Müəllif hüquqları üzrə yığılmış amortizasiya 222-1-6 Lisenziyalar üzrə yığılmış amortizasiya 222-1-7 Digər qeyri-maddi aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya 222-2 Qeyri-maddi aktivlər üzrə qiymətdən düşmə zərərləri 222-2-1 Təcrübə-konstruktor işləri üzrə qiymətdən düşmə zərərləri 222-2-2 Ticarət markaları üzrə qiymətdən düşmə zərərləri

3 Proqram təminatı üzrə qiymətdən düşmə zərərləri

4 Patentlər üzrə qiymətdən düşmə zərərləri

5 Müəllif hüquqları üzrə qiymətdən düşmə zərərləri

6 Lisenziyalar üzrə qiymətdən düşmə zərərləri

7 Qudvilin qiymətdən düşmə zərərləri

Digər qeyri -maddi aktivlər üzrə qiymətdən düşmə zərərləri 223 Qeyri -maddi aktivlərlə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması

-

Təcrübə -konstruktor işləri ilə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması

-

Ticarət markaları ilə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması

-

Proqram təminatı ilə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması

-

Müəllif hüquqları ilə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması

- 5 Patentlərlə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması

- 6 Lisenziyalarla bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması

-

Digər qeyri -maddi aktivlər ilə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması 23 İstifadəhüquqlu aktivlər 231 İstifadəhüquqlu torpaq, tikili vəavadanlıqlar

-

İstifadəhüquqlu torpaq, tikili vəavadanlıqların dəy əri

-

İstifadəhüquqlu torpaq, tikili vəavadanlıqlar üzrəyığılmış amortizasiya vəqiym ətd əndüşməzər ərl əri

İstifadəhüquqlu torpaq, tikili vəavadanlıqlar üzrəyığılmış amortizasiya

İstifadəhüquqlu torpaq, tikili vəavadanlıqlar üzrəqiym ətd əndüşməzər ərl əri

-

İstifadəhüquqlu torpaq, tikili vəavadanlıqlar iləbağlı m əsr əfl ərin kapitallaşdırılması 232 İstifadəhüquqlu qeyri -maddi aktivlər

- 1 İstifadəhüquqlu qeyri -maddi aktivl ərin dəy əri

-

İstifadəhüquqlu qeyri -maddi aktivlər üzrəyığılmış amortizasiya vəqiym ətd əndüşməzər ərl əri

İstifadəhüquqlu qeyri -maddi aktivlər üzrəyığılmış amortizasiya

İstifadəhüquqlu qeyri -maddi aktivlər üzrəqiym ətd əndüşməzər ərl əri

-

İstifadəhüquqlu qeyri -maddi aktivlər iləbağlı m əsr əfl ərin kapitallaşdırılması 24 Sığorta müqavilələrinin bağlanması xərcləri ilə bağlı aktivlər 241 Sığorta müqavilələr qrupu ilə bağlı xərclərə görə pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə aktivlər

-

Sığorta müqavilələr qrupunun bağlanması ilə bağlı birbaşa xərclərə görə pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə aktivlər

-

Sığorta müqavilələr qrupu ilə bağlı dolayı xərclərə görə pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə aktivlər 242 Sığorta müqavilələr qrupu arasında bölünənə qədər xərclərə görə pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə aktivlər

-

Sığorta müqavilələr qrupu arasında bölünənə qədər bağlanılma ilə bağlı birbaşa xərclərə görə pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə aktivlər

-

Sığorta müqavilələr qrupu arasında bölünənə qədər dolayı xərclərə görə pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə aktivlər

Sığorta müqavilələr qrupu üzrə xərclərə görə pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə aktivlərin dəyərsizləşməsinə görə yaradılan ehtiyatlar

-

Sığorta müqavilələr qrupunun bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclərə aid olan sığorta aktivlərinin dəyərsizləşməsi üzrə ehtiyatlar

-

Sığorta müqavilələr qrupu ilə bağlı dolayı xərclərə aid olan sığorta aktivlərinin dəyərsizləşməsi üzrə ehtiyatlar 25 Sair aktivlər 251 Əvəzləşdirilən vergilər

- 1 Əvəzləşdirilən əlavə dəyər vergisi

- 2 Əvəzləşdirilən aksiz vergisi 252 Gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri

-

Satışın maya dəyəri xərcləri üzrə gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri

-

İnzibati xərclər üzrə gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri

-

İnvestisiya xərclər i üzrə gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri

-

Maliyyə xərcləri üzrə gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri

-

Sığorta ödənişləri üzrə gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri 253 Verilmiş avanslar 254 Təhtəlhesab məbləğlər 258 Digər aktivlər 259 Sair aktivlərin dəyərinin azalmasına görə zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər 3 Öhdəliklər 30 Faiz xərcləri yaradan öhdəliklər 301 Bank kreditləri 302 İşçilər üçün bank kreditləri 303 Konvertasiya olunan istiqrazlar 304 Borclar 305 Geri alınan məhdud tədavül müddətli imtiyazlı səhmlər 306 İcarə üzrə öhdəliklər 306-1 Maliyyə icarəsi üzrə öhdəliklər 306-2 Əməliyyat icarəsi üzrə öhdəliklər 307 Törəmə (asılı) müəssisələrə faiz xərcləri yaradan öhdəliklər 309 Digər faiz xərcləri yaradan öhdəliklər 31 Sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər 311 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər 311-1 Ümumi model ilə ölçülən birbaşa sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər 311-1-1 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə gələcək zərər və xərclərin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklər 311-1-1-1 Qüvvədə olan birbaşa sığorta müqavilələri üzrə gələcək zərər və xərclərin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklər (riyazi öhdəliklər) 311-1-1-2 Baş vermiş sığorta hadisələri ilə bağlı gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklər 311-1-1-2-1 Bildirilmiş zərərlərə görə öhdəliklər 311-1-1-2-2 Baş vermiş, lakin bildirilməmiş zərərlərə görə öhdəliklər 311-1-1-2-3 Zərərlərin tənzimlənməsi ilə bağlı xərclərə görə öhdəliklər 311-1-2 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə öhdəliklər 311-1-3 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklər 311-1-4 Zərərli sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklər (sabitləşdirici ehtiyatlar) 311-1-5 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə investisiya komponenti ilə bağlı öhdəliklər 311-1-6 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri 311-1-7 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sair öhdəliklər 311-1-7-1 Katastrofik risklər üzrə öhdəliklər 311-1-7-2 Şərti öhdəliklər üzrə öhdəliklər 311-1-7-3 Qarşısıalınma tədbirlər fondu üzrə öhdəliklər 311-1-7-4 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə digər öhdəliklər 311-2 Sığorta haqqı modeli ilə ölçülən birbaşa sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər 311-2-1 Qazanılmamış sığorta haqları üzrə öhdəliklər 311-2-2 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə baş vermiş sığorta hadisələrinə görə zərərlər üzrə öhdəliklər (zərərlər ehtiyatı) 311-2-2-1 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə bildirilmiş zərərlərə görə öhdəliklər 311-2-2-2 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə baş vermiş, lakin bildirilməmiş zərərlər üzrə öhdəliklər 311-2-2-3 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərərlərin tənzimlənmə xərcləri üzrə öhdəliklər 311-2-2-4 Baş vermiş sığorta hadisələri ilə bağlı qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə öhdəliklər 311-2-3 Birbaşa sığorta müqavilələrinə görə zərərli müqavilələr qrupu ilə bağlı zərər komponenti üzrə öhdəliklər (sabitləşdirici ehtiyatlar) 311-2-4 Birbaşa sığorta müqavilələr üzrə investisiya komponenti ilə bağlı öhdəliklər 311-2-5 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta haqqına görə gözlənilən pul vəsaitləri 311-2-6 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sair öhdəliklər 311-3 Dəyişən qiymət yanaşması modeli ilə ölçülən sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər 311-3-1 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə gələcək zərər və xərclərin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklər 311-3-1-1 Qüvvədə olan birbaşa sığorta müqavilələri üzrə gələcək zərər və xərclərin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklər (riyazi öhdəliklər) 311-3-1-2 Baş vermiş sığorta hadisələri ilə bağlı gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklər 311-3-1-2-1 Bildirilmiş zərərlərə görə öhdəliklər 311-3-1-2-2 Baş vermiş, lakin bildirilməmiş zərərlərə görə öhdəliklər 311-3-1-2-3 Zərərlərin tənzimlənməsi ilə bağlı xərclərə görə öhdəliklər 311-3-2 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə öhdəliklər 311-3-3 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklər 311-3-4 Zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklər (sabitləşdirici ehtiyatlar) 311-3-5 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə investisiya komponenti ilə bağlı öhdəliklər 311-3-6 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri 311-3-7 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sair öhdəliklər 312 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər 312-1 Ümumi model ilə ölçülən qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər 312-1-1 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə gələcək zərər və xərclərin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklər 312-1-1-1 Qüvvədə olan qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə gələcək zərər və xərclərin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklər (riyazi öhdəliklər) 312-1-1-2 Baş vermiş sığorta hadisələri ilə bağlı gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklər 312-1-1-2-1 Bildirilmiş zərərlərə görə öhdəliklər 312-1-1-2-2 Baş vermiş, lakin bildirilməmiş zərərlərə görə öhdəliklər 312-1-1-2-3 Zərərlərin tənzimlənməsi ilə bağlı xərclərə görə öhdəliklər 312-1-2 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə qeyrimaliyyə risk tənzimlənməsinə görə öhdəliklər 312-1-3 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklər 312-1-4 Zərərli qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklər (sabitləşdirici ehtiyatlar) 312-1-5 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri 312-1-6 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sair öhdəliklər 312-2 Sığorta haqqı modeli ilə ölçülən qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər 312-2-1 Qazanılmamış təkrarsığorta haqları üzrə öhdəliklər 312-2-2 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı baş vermiş sığorta hadisələrinə görə zərərlər üzrə öhdəliklər (zərərlər ehtiyatı) 312-2-2-1 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı bildirilmiş zərərlər üzrə öhdəliklər 312-2-2-2 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı zərərlərin tənzimlənmə xərcləri üzrə öhdəliklər 312-2-2-3 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə baş vermiş sığorta hadisələri ilə bağlı qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə öhdəliklər 312-2-3 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinə görə zərərli müqavilələr qrupu ilə bağlı zərər komponenti üzrə öhdəliklər (sabitləşdirici ehtiyatlar)

Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinə görə investisiya komponenti ilə bağlı öhdəliklər

Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta haqqına görə gözlənilən pul vəsaitləri

Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sair öhdəliklər

Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə öhdəliklər 321 Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə öhdəliklər 33 Vergi və sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəliklər 331 Vergi öhdəlikləri

Əməkhaqqına görə ayırmalar və tutulmalar (məcburi dövlət sosial sığorta haqları, icbari tibbi sığorta, işsizlikdən sığorta) üzrə öhdəliklər

-

Əməkhaqqına görə məcburi dövlət sosial sığorta haqları üzrə ayırmalar və tutulmalar üzrə öhdəliklər

-

Əməkhaqqına görə icbari tibbi sığorta üzrə ayırmalar və tutulmalar üzrə öhdəliklər

-

Əməkhaqqına görə işsizlikdən sığorta üzrə ayırmalar və tutulmalar üzrə öhdəliklər 333 İcbari sığorta və sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəliklər

- 1 İcbari sığorta üzrə öhdəliklər

- 2 Sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəliklər 34 Kreditor borcları 341 Malsatan və podratçılar üzrə kreditor borcları 342 Törəmə (asılı) cəmiyyətlər üzrə kreditor borcları 343 Əməyin ödənişi üzrə işçi heyətinə olan borclar 344 Dividendlərin ödənilməsi üzrə təsisçilərə kreditor borcları 345 Sığorta və təkrarsığorta müqavilələri üzrə kreditor borcları

-

Sığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclər ilə bağlı kreditor borcları

- 2 Sığorta ödənişləri üzrə kreditor borcları

-

Xitam verilmiş sığorta müqavilələri ilə bağlı kreditor borcları

-

Sığortalıya payda iştirak ilə bağlı bölüşdürülmüş mənfəətə görə kreditor borcları

-

Sığorta brokeri ilə hesablaşmaya görə yaranan kreditor borcları

-

Sığorta agenti ilə hesablaşmalar üzrə yaranan kreditor borcları

-

Zərərçəkənin sığortaçılarıilə dəymiş ziyana görə birbaşa hesablaşmalar üzrə yaranan kreditor borcları 345-8 Sığortaçıların üzv olduğu birliklər ilə dəymiş ziyana görə birbaşa hesablaşmalar üzrə yaranan kreditor borcları 345-9 Sığortalanmış nəqliyyat vasitələrinə göstərilmiş texniki xidmət və təmir işlərinə görə texniki xidmət məntəqələri ilə hesablaşmalar üzrə kreditor borcları 345-10 Dəbbə pulu üzrə kreditor borcları 345-11 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığortalılara qaytarılan sığorta haqları üzrə kreditor borcları 345-12 Sığorta müqavilələri üzrə sair kreditor borcları 346 Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə kreditor borcları 346-1 Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə təkrarsığorta haqqına görə kreditor borcları 346-2 Hesablanmış və alınmalı olan subroqasiya ödənişləri üzrə gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərində təkrarsığortaçıların payına görə kreditor borclar 346-3 Dəbbə pulu üzrə kreditor borcları 346-4 Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə sair kreditor borcları 347 Tikinti müqavilələri üzrə kreditor borcları 348 Faizlər üzrə kreditor borcları 349 Digər kreditor borcları 35 Təxirə salınmış vergi öhdəlikləri 351 Mənfəət vergisi üzrə təxirə salınmış vergi öhdəlikləri 359 Digər təxirə salınmış vergi öhdəliklər 36 Qiymətləndirilmiş öhdəliklər 361 İşdən azad olma ilə bağlı müavinətlər və öhdəliklər 362 Zəmanət üzrə öhdəliklər 363 Hüquqi öhdəliklər 364 Mənfəətdə iştirak planı və müavinət planları 369 Digər qiymətləndirilmiş öhdəliklər 37 Törəmə maliyyə alətləri üzrə öhdəliklər 371 Alış-satış məqsədli törəmə maliyyə alətləri üzrə öhdəliklər 371-1 Forvard törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəlik 371-2 Fyuçers törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəlik 371-3 Opsiyon törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəlik 371-4 Svop törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəlik 372 Risklərə qarşı törəmə maliyyə alətləri üzrə öhdəliklər 372-1 Forvard törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəlik 372-2 Fyuçers törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəlik 372-3 Opsiyon törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəlik

- 4 Svop törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəlik 38 Sair öhdəliklər 381 Pensiya öhdəlikləri 382 Gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri

-

Əsasəm əliyyat g əlirl əri üzrəgələcək hesabat dövrl ərinin g əlirl əri

-

Sair f əaliyyət g əlirl əri üzrəgələcək hesabat dövrl ərinin g əlirl əri

-

İnvestisiya g əlirl əri üzrəgələcək hesabat dövrl ərinin g əlirl əri

-

Maliyyəg əlirl əri üzrəgələcək hesabat dövrl ərinin g əlirl əri

-

T əkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrəkomisiyon haqlarına görəgələcək dövrün g əlirl əri

-

Sığorta öd ənişl əri üzrəgələcək hesabat dövrl ərinin g əlirl əri 383 Alınmış avanslar 384 Məqsədli maliyyələşmələr və daxilolmalar 389 Digər öhdəliklər 5 Kapital 50 Ödənilmiş nominal (nizamnamə) kapital 501 Nizamnamə (nominal) kapitalı 502 Nizamnamə (nominal) kapitalının ödənilməmiş hissəsi 51 Emissiya gəliri 511 Emissiya gəliri

- 1 Emissiya gəliri - adi səhmlər

- 2 Emissiya gəliri — imtiyazlı səhmlər 52 Geri alınmış kapital (səhmlər) 521 Geri alınmış kapital (səhmlər)

- 1 Geri alınmış kapital - adi səhmlər

- 2 Geri alınmış kapital - imtiyazlı səhmlər 53 Kapital ehtiyatları 531 Yenidən qiymətləndirilmə üzrə ehtiyat 532 Məzənnə fərqləri üzrə ehtiyat 533 Qanunvericilik üzrə ehtiyat 534 Nizamnamə üzrə ehtiyat 539 Sair ehtiyatlar

- 1 Nəzərəalınmayan risklər üçün yaradılan ehtiyatlar

- 2 Sabitləşdirmə məqsədləri üçün yaradılan ehtiyatlar

- 3 Digər ehtiyatlar 54 Digər məcmu gəlirdə yaranan mənfəət və zərər 541 Ədalətli dəyərə uyğun maliyyə aktivlərinin dəyərinin dəyişməsindən yaranan mənfəət və zərər 549 Digər məcmu gəlirdə yaranan digər mənfəət və zərər 55 Bölüşdürülməmiş mənfəət (ödənilməmiş zərər) 551 Hesabat dövründə xalis mənfəət (zərər) 552 Mühasibat uçotu siyasətində dəyişikliklərlə və səhvlərlə bağlı mənfəət (zərər) üzrə düzəlişlər 553 Keçmiş illər üzrə bölüşdürülməmiş mənfəət (ödənilməmiş zərər) 554 Elan edilmiş dividendlər 6 Gəlirlər 60 Əsas əməliyyat gəlirləri 601 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə gəlirlər

-

Sığorta haqqı bölgüsü modeli ilə ölçülən birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta gəlirləri

-

Ümumi model ilə ölçülən birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta gəlirləri

Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklərin və xərclərin reallaşmasına görə gəlirlər

Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə qeyri -maliyyə riskləri ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlər

Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlər

-

Dəyişən qiymət modeli ilə ölçülən birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta gəlirləri

Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklərin və xərclərin reallaşmasına görə gəlirlər

Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə qeyri -maliyyə riskləri ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlər

Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlər

- 4 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sair gəlirlər 602 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə gəlirlər

-

Sığorta haqqı bölgüsü modeli ilə ölçülən qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta gəlirləri

-

Ümumi model ilə ölçülən qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinə görə sığorta gəlirləri

Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə öhdəliklərin və xərclərin reallaşmasına görə gəlirlər

Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə qeyri - maliyyə riskləri ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlər

Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlər

-

Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sair gəlirlər 603 Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə gəlirlər

-

Sığorta haqqı bölgüsü modeli ilə ölçülən ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta gəlirləri

Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə komissiyon haqlarına görə gəlirlər

Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta ödənişlərində təkrarsığortaçıların payı üzrə gəlirlər

Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərərlər ehtiyatına görə xərclərdə təkrarsığortaçıların payı üzrə gəlirlər

Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentində təkrarsığortaçıların payı üzrə gəlirlər

Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sair gəlirlər

-

Ümumi model ilə ölçülən ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta gəlirləri

Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə komissiyon haqlarına görə gəlirlər

Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta ödənişlərində təkrarsığortaçıların payı üzrə gəlirlər

Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərərlər ehtiyatına görə xərclərdə təkrarsığortaçıların payı üzrə gəlirlər

Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentində təkrarsığortaçıların payı üzrə gəlirlər

Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sair gəlirlər 61 Sair fəaliyyətdən gəlirlər 610 Satış üzrə gəlir 611 Satış əməliyyatları üzrə satılmış malların qaytarılması və ucuzlaşdırılması 612 Satış əməliyyatları üzrə verilmiş güzəştlər 613 Görülən işlər və göstərilən xidmətlər üzrə gəlirlər 62 Sair əməliyyat gəlirləri 620 Torpaq, tikili, avadanlıqların və digər aktivlərin satışından gəlirlər 621 Yenidən qiymətləndirilmədən gəlirlər 622 Əvəzsiz olaraq alınmış aktivlər 623 Dəbbə pulu və digər oxşar ödənişlər üzrə gəlirlər 624 Ədalətli dəyərlə ölçülən aktivlər və aktivlərin dəyərinin bərpası üzrə gəlirlər 625 Ümidsiz borcların bərpası 626 Silinmiş ehtiyatların bərpası 627 Məzənnə fərqləri üzrə gəlirlər

Aktivlərin qiymətdən düşməsi, itirilməsi və ya qaytarılmasından imtina olunması hallarında üçüncü tərəfdən gözlənilən kompensasiya üzrə gəlir 629 Digər əməliyyat gəlirləri 63 Investisiya g əlirl əri 630 Investisiyaəm əliyyatları üzrəg əlirlər

- 1 Faiz g əliri

- 2 Qiym ətdən düşmüş borclar üzrəfaiz g əlirl əri

- 3 İсar əüzrəg əlir

-

Faiz g əlirl əri yaradan aktivlər üzrəməz ənnəf ərql ərinəgörəg əlirlər

- 5 Digər investisiya g əlirl əri 631 Maliyyəaktivl ərinin ədal ətli dəy ərd əölçülm əsindən yaranan g əlirlər

-

Listinqdəolan s əhmlər vədigər d əyiş ə n g əlirli maliyyəaktivl əri üzrəinvestisiya g əlirl əri

-

Listinqdəolmayan s əhmlər vədigər d əyiş ə n g əlirli maliyyəaktivl əri üzrəinvestisiya g əlirl əri

-

X əzinəveksell əri üzrəinvestisiya g əlirl əri

- 4 Dövlət istiqrazları üzrəinvestisiya g əlirl əri

- 5 Korporativ istiqrazları üzrəinvestisiya g əlirl əri

-

İnvestisiya Fondunda iştirak payları üzrəinvestisiya g əlirl əri

- 7 Digər investisiyalar üzrəinvestisiya g əlirl əri 64 Maliyyə gəlirləri 640 Maliyyə əməliyyatları üzrə gəlirlər

- 1 Faiz gəliri

-

Faiz x ərcl əri yaradan öhd əliklər üzrəməz ənnəf ərql ərinəgörəg əlirlər

- 3 Digər maliyyə gəlirləri 641 Sığorta müqavilələri üzrə maliyyə gəlirləri

- 1 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə maliyyə gəlirləri

-

Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə maliyyə gəlirləri

-

Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə maliyyə gəlirləri 65 Fövqəladə gəlirlər

0 Fövqəladə gəlirlər

6 Fəaliyyətin dayandırılmasından yaranan gəlirlər 660 Fəaliyyətin dayandırılmasından yaranan gəlirlər 7 Xərclər 70 Əsas əməliyyat xərcləri 701 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xərclər

-

Sığorta haqqı bölgüsü modeli ilə ölçülən birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta xərcləri 701-1-1 Birbaşa sığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclər 701-1-2 Birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı dolayı xərclər 701-1-3 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta ödənişlərinə görə xərclər 701-1-4 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərərlər ehtiyatına görə xərclər 701-1-5 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta iddialarının tənzimlənməsi ilə bağlı xərclər 701-1-6 Zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə xərclər 701-1-7 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərərin birbaşa ödənilməsi əsasında zərərdəyənin sığortaçısı tərəfindən təqdim edilmiş tələbə görə zərərvuranın sığortaçısının sığorta ödənişləri üzrə sığorta xərcləri 701-1-8 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə məhkəmə qərarlarına əsasən qoyulmuş inkasso sərəncamlarına görə daxil olmuş gəlirlərin, digər məhkəmə qərarları əsasında zərərvuranın sığortaçısı tərəfindən zərərdəyənin sığortaçısına ödəniləsi məbləğ üzrə silinməsinə görə yaranan xərclər 701-1-9 Subroqasiya və ziyan dəyən (zədələnən) sığortalanmış əmlakın satışı ilə bağlı gəlirlər 701-1-9-1 Subroqasiya ilə bağlı gəlirlər 701-1-9-2 Ziyan dəyən (Zədələnən) sığortalanmış əmlakın satışı ilə bağlı gəlirlər 701-1-10 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığortalılara qaytarılan sığorta haqları ilə bağlı xərclər 701-1-11 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sair xərclər 701-2 Ümumi modeli ilə ölçülən birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta xərcləri 701-2-1 Birbaşa sığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclər 701-2-2 Birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı dolayı xərclər 701-2-3 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta ödənişlərinə görə xərclər 701-2-4 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərərlər ehtiyatına görə xərclər 701-2-5 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta iddialarının tənzimlənməsi ilə bağlı xərclər 701-2-6 Zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə xərclər 701-2-7 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərərin birbaşa ödənilməsi əsasında zərərdəyənin sığortaçısı tərəfindən təqdim edilmiş tələbə görə zərərvuranın sığortaçısının sığorta ödənişləri üzrə sığorta xərcləri 701-2-8 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə məhkəmə qərarlarına əsasən qoyulmuş inkasso sərəncamlarına görə daxil olmuş gəlirlərin, digər məhkəmə qərarları əsasında zərər-vuranın sığortaçısı tərəfindən zərərdəyənin sığortaçısına ödəniləsi məbləğ üzrə silinməsinə görə yaranan xərclər 701-2-9 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə katastrofik risklər ehtiyatı ilə bağlı xərclər 701-2-10 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə şərti öhdəliklər ehtiyatı ilə bağlı xərclər 701-2-11 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə qarşısıalınma tədbirləri fondu ilə bağlı xərclər 701-2-12 Subroqasiya və ziyan dəyən (zədələnən) sığortalanmış əmlakın satışı ilə bağlı gəlirlər 701-2-12-1 Subroqasiya ilə bağlı gəlirlər 701-2-12-2 Ziyan dəyən (Zədələnən) sığortalanmış əmlakın satışı ilə bağlı gəlirlər 701-2-13 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sair xərclər 701-3 Dəyişən qiymət modeli ilə ölçülən birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta xərcləri 701-3-1 Birbaşa sığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclər 701-3-2 Birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı dolayı xərclər 701-3-3 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta ödənişlərinə görə xərclər 701-3-4 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərərlər ehtiyatına görə xərclər 701-3-5 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta iddialarının tənzimlənməsi ilə bağlı xərclər 701-3-6 Zərərli sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə xərclər 701-3-7 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərərin birbaşa ödənilməsi əsasında zərərdəyənin sığortaçısı tərəfindən təqdim edilmiş tələbə görə zərərvuranın sığortaçısının sığorta ödənişləri üzrə sığorta xərcləri 701-3-8 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə məhkəmə qərarlarına əsasən qoyulmuş inkasso sərəncamlarına görə daxil olmuş gəlirlərin, digər məhkəmə qərarları əsasında zərər-vuranın sığortaçısı tərəfindən zərərdəyənin sığortaçısına ödəniləsi məbləğ üzrə silinməsinə görə yaranan xərclər 701-3-9 Subroqasiya və ziyan dəyən (zədələnən) sığortalanmış əmlakın satışı ilə bağlı gəlirlər 701-3-9-1 Subroqasiya ilə bağlı gəlirlər 701-3-9-2 Ziyan dəyən (Zədələnən) sığortalanmış əmlakın satışı ilə bağlı gəlirlər 701-3-10 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığortalılara qaytarılan sığorta haqları ilə bağlı xərclər 701-3-11 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sair xərclər 702 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə xərclər 702-1 Sığorta haqqı bölgüsü modeli ilə ölçülən qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə təkrarsığorta xərcləri 702-1-1 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclər 702-1-2 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı dolayı xərclər 702-1-3 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta ödənişlərinə görə xərclər 702-1-4 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərərlər ehtiyatına görə xərclər 702-1-5 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta iddialarının tənzimlənməsi ilə bağlı xərclər 702-1-6 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə xərclər 702-1-7 Subroqasiya və ziyan dəyən (zədələnən) təkrarsığortalanmış əmlakın satışı ilə bağlı gəlirlər 702-1-7-1 Subroqasiya ilə bağlı gəlirlər 702-1-7-2 Ziyan dəyən (Zədələnən) təkrarsığortalanmış əmlakın satışı ilə bağlı gəlirlər 702-1-8 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı sair xərclər 702-2 Ümumi model ilə ölçülən qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə təkrarsığorta xərcləri 702-2-1 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı komissiyon xərclər 702-2-2 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı dolayı xərclər 702-2-3 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta ödənişlərinə görə xərclər 702-2-4 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərərlər ehtiyatına görə xərclər 702-2-5 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta iddialarının tənzimlənməsi ilə bağlı xərclər 702-2-6 Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə xərclər 702-2-7 Subroqasiya və ziyan dəyən (zədələnən) təkrarsığortalanmış əmlakın satışı ilə bağlı gəlirlər 702-2-7-1 Subroqasiya ilə bağlı gəlirlər

-

Ziyan dəyən (Zədələnən) təkrarsığortalanmış əmlakın satışı ilə bağlı gəlirlər

Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı sair xərclər 703 Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə xərclər

-

Sığorta haqqı bölgüsü modeli ilə ölçülən ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta xərcləri

-

Ümumi model ilə ölçülən ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta xərcləri

Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələrinə görə gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyəri üzrə xərclər

Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə qeyri - maliyyə riskləri ilə bağlı risk düzəlişlərinə görə xərclər

Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı xidmət marjası üzrə xərclər

-

Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı subroqasiya tələblər i üzrə xərclər

- 4 Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sair xərclər 71 Sair fəaliyyət xərcləri 710 Satılmış mallar üzrə xərclər 711 İşlərin (xidmətlərin) maya dəyəri üzrə xərclər 72 İnzibati xərclər 720 İnzibati məqsədlər üçün istifadə olunmuş ehtiyatlar üzrə xərclər 721 İnzibati işçi heyəti üzrə xərclər 722 İnzibati işçi heyəti üzrə xərclərə görə hesablanan ayırmalar və icbari xərclər 723 İnzibati məqsədlər üçün istifadə olunan aktivlərin amortizasiya xərcləri 729 İnzibati məqsədlərlə bağlı digər xərclər 73 Sair əməliyyat xərcləri 730 Torpaq, tikili, avadanlıqların və digər aktivlərin xaricolması üzrə xərclər 731 Yenidən qiymətləndirilmədən xərclər 732 Qiymətdən düşmə üzrə xərclər 733 Dəbbə pulu və digər oxşar ödənişlər üzrə xərclər 734 Şübhəli və ümidsiz borclar üzrə xərclər 735 Ədalətli dəyərlə ölçülən aktivlər və aktivlərin dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər üzrə xərclər 736 Məzənnə xərcləri 737 Əvəzsiz olaraq verilmiş aktivlər 739 Digər əməliyyat xərcləri 74 Investisiya x ərcl əri 740 Investisiyaəm əliyyatları üzrəx ərclər

-

Faiz g əlirl əri yaradan aktivlər üzrəməz ənnəf ərql ərinəgörəx ərclər

- 2 Digər investisiya x ərcl əri 741 Maliyyəaktivl ərinin ədal ətli dəy ərd əölçülm əsindən yaranan x ərclər

-

Listinqdəolan s əhmlər vədigər d əyiş ə n g əlirli maliyyəaktivl əri üzrəinvestisiya x ərcl əri

-

Listinqdəolmayan s əhmlər vədigər d əyiş ə n g əlirli maliyyəaktivl əri üzrəinvestisiya x ərcl əri

-

X əzinəveksell əri üzrəinvestisiya x ərcl əri

- 4 Dövlət istiqrazları üzrəinvestisiya x ərcl əri

- 5 Korporativ istiqrazları üzrəinvestisiya x ərcl əri

-

İnvestisiya Fondunda iştirak payları üzrəinvestisiya x ərcl əri

- 7 Digər investisiyalar üzrəinvestisiya x ərcl əri 75 Maliyyə xərcləri 750 Maliyyə əməliyyatları üzrə xərclər

- 1 Faiz xərcləri

- 2 Konvertasiya olunan istiqrazlar üzrə faiz xərcləri

- 3 İсarə üzrə faiz xərcləri

-

Faiz xərcləri yaradan öhdəliklər üzrə məzənnə fərqlərinə görə xərclər

- 5 Digər maliyyə xərcləri 751 Sığorta müqavilələri üzrə maliyyə xərcləri

- 1 Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə maliyyə xərcləri

-

Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə maliyyə xərcləri

-

Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə maliyyə xərcləri 76 Fövqəladə xərclər

0 Fövqəladə xərclər

7 Fəaliyyətin dayandırılmasından yaranan xərclər 770 Fəaliyyətin dayandırılmasından yaranan xərclər 8 Mənfəətlər (zərərlər) 80 Ümumi mənfəət (zərər) 801 Ümumi mənfəət (zərər ) 81 Asılı və birgə müəssisələrin mənfəətlərində (zərərlərində) pay 811 Asılı və birgə müəssisələrin mənfəətlərində (zərərlərində) pay 9 Mənfəət vergisi 90 Mənfəət vergisi 901 Cari mənfəət vergisi üzrə xərclər 902 Təxirə salınmış mənfəət vergisi üzrə xərclər Fəsil 6. Hesablar Planında Bölmə 1 və Bölmə 2. "Aktivlər"ə daxil olan maddələr və hesablar 10 Aktivlər

10.1. "Aktivlər" bölməsi sığortaçılar tərəfindən nəzarət edilən və gələcəkdə iqtisadi səmərənin əldə edilməsi gözlənilən və dəyəri və ya qiyməti etibarlı səviyyədə qiymətləndirilən, habelə istehsal, iş və xidmət prosesində istifadəsi müəyyən olunan, habelə adi əməliyyаt dövründə satılmaq və yа istifаdə üçün sахlаnılan və ya istifadə olunması ehtimal olunan, əsasən alqı-satqı məqsədləri üçün saxlanılan, hesabat tаriхində sərf ediləcəyi ehtimal olunan və ya mübadiləsinə və ya istifadəsinə məhdudiyyət qоyulmаyаn pul vəsаiti və yа оnun еkvivаlеnti fоrmаsındа olan aktivlər barədə məlumatların ümumiləşdirilməsi üçün nəzərdə tutulmuşdur.

10.1.1. 10 - "Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri";

10.1.2. 11 - "Depozit hesabları";

10.1.3. 12 — "Debitor borcları";

10.1.4. 13 — "Ədalətli dəyərlə və amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri";

10.1.5. 14 — "Törəmə maliyyə alətləri";

10.1.6. 15 — "İştirak payı metodu ilə uçota alınmış investisiyalar";

10.1.7. 16 — "Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə aktivlər";

10.1.8. 17 — "Sığorta müqavilələri üzrə aktivlər";

10.1.9. 18 — "Təxirə salınmış vergi aktivləri";

10.1.10. 19 - "Ehtiyatlar";

10.1.11. 20 — "İnvestisiya mülkiyyəti";

10.1.12. 21 - "Torpaq, tikili və avadanlıqlar";

10.1.13. 22 — "Qeyri-maddi aktivlər";

10.1.14. 23 — "İstifadə hüquqlu aktivlər";

10.1.15. 24 — "Sığorta müqavilələrinin bağlanılması xərcləri ilə bağlı aktivlər";

10.1.16. 25 - "Sair aktivlər".

11. Pul vəsaitləri və onların ekvivalentlərinin uçotu

11.1. Pul vəsaitləri və onların ekvivalentlərinin uçotu Hesablar Planının 10-cu maddəsində əks etdirilir. "Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri" maddəsi sığortaçıların malik olduğu pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri barədə məlumatları ümumiləşdirmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bu maddə aşağıdakı hesablardan ibarətdir:

11.1.1. 101 №li "Kassa";

11.1.2. 102 №li "Yolda olan pul köçürmələri";

11.1.3. 103 №li "Bank hesablaşma hesabları";

11.1.4. 104 №li "Pul vəsaitlərinin ekvivalentləri"; ;

11.1.5. 105 №li "Elektron pul";

11.1.6. 106 №li "Xüsusi bank hesabları";

11.1.7. 109 №li "Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər".

11.2. 101 №li "Kassa" hesabında sığortaçıların kassalarında milli və xarici valyutada olan pul vəsaitlərinin mövcudluğu və hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

11.3. 102 №li "Yolda olan pul köçürmələri" hesabında sığortaçıların yolda olan pul vəsaitlərinin mövcudluğu və hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

11.4. 103 №li "Bank hesablaşma hesabları" hesabında sığortaçıların bank hesablarında milli və xarici valyutada olan pul vəsaitlərinin mövcudluğu və hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

11.4.1. 103-1 №li "Manat bank hesablaşma hesabları";

11.4.2. 103-2 №li "Valyuta bank hesablaşma hesabları".

11.5. 104 №li "Pul vəsaitlərinin ekvivalentləri" hesabında sığortaçıların qısa ödəniş müddətinə malik olan, pul vəsaitlərinin əvvəlcədən məlum olan məbləğinə asan çevrilə bilən və dəyərin dəyişməsi kimi cüzi riskə məruz qalan yüksək likvidli qoyuluşlarının mövcudluğu və hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Pul vəsaitlərinin ekvivalentləri dedikdə limitləşdirilmiş çek kitabçaları, pul sənədləri (poçt köçürmələrinə, poçt markalarına, dövlət rüsumu markalarının alınmasına bildirişlər, istiqraz vərəqələri və digər sənədlər), maliyyə qoyuluşları (mühasibat uçotu subyektlərinin birja fəaliyyətindən əldə olunmuş vəsaitlər hesabına həyata keçirilən bank depozitlərindəki pul (investisiya) qoyuluşları, qiymətli kağızları, faizli istiqrazlar) və başqaları nəzərdə tutulur.

11.6. 105 №li "Elektron pul" hesabında sığortaçıların əməliyyatları ilə bağlı mədaxil olunmuş və məxaric edilmiş elektron pul vəsaitlərinin hərəkəti uçota alınır.

11.7. 106 №li "Xüsusi bank hesabları" hesabında sığortaçıların xüsusi bank hesablarında aparılan əməliyyatları ilə bağlı mədaxil olunmuş və məxaric edilmiş pul vəsaitlərinin hərəkəti uçota alınır.

11.8. 109 №li "Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər" hesabında sığortaçıların pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlərin məbləği barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

11.9. Sığortaçıların kassasına nağd pul vəsaitləri daxil olduqda 101 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 102, 103, 104, 105, 106, 111, 112, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 133, 253, 254, 258, 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309, 382, 383, 384, 389, 502, 610, 613, 623, 627, 629 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 610, 613, 623, 627, 629 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışları verilir.

11.10. Sığortaçıların kassasından nağd pul vəsaitləri məxaric edildikdə 103, 104, 105, 106, 111, 112, 253, 254, 258, 343, 344, 349, 382, 383, 389, 710, 711, 729, 733, 739 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 101 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə və xərcin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 710, 711, 729, 733, 739 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

11.11. Sığortaçıların 102 №li "Yolda olan pul köçürmələri" hesabına daxil olmuş pul vəsaitləri 102 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 105, 106, 111, 112, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 133, 253, 254, 258, 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309, 382, 383, 384, 389, 502, 610, 613, 623, 627, 629 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 610, 613, 623, 627, 629 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışları verilir.

11.12. Yolda olan pul köçürmələri sığortaçıların kassasına və ya bank hesablaşma hesablarına daxil olduqda 101, 103, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 102 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

11.13. Sığortaçıların kassasından və ya bank hesablaşma hesablarından digərtəşkilatlara ödənişlər edilən zaman yolda olan pul vəsaitləri üzrə 102 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 103, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

11.14. Sığortaçıların kassasından və ya bank hesablaşma hesablarından digər mühasibat uçotu subyektlərinə ödənişlər edilən zaman yolda olan pul vəsaitləri həmin mühasibat uçotu subyektlərinə mədaxil olduqda 111, 112, 253, 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309, 331, 332, 333, 341, 342, 343, 344, 345, 346, 347, 348, 349, 383, 389, 710, 711, 729, 733, 739 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 102 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə və xərcin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 710, 711, 729, 733, 739 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

11.15. Sığortaçıların bank hesablama hesablarına pul vəsaitləri mədaxil olduqda 103 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 104, 105, 106, 111, 112, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 133, 253, 254, 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309, 382, 383, 384, 389, 502, 610, 613, 623, 627, 629 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə və gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 610, 613, 623, 627, 629 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

11.16. Sığortaçıların bank hesablama hesablarından pul vəsaitləri məxaric edildikdə 101, 102, 104, 105, 106, 111, 112, 253, 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309, 331, 332, 333, 341, 342, 343, 344, 345, 346, 347, 348, 349, 383, 389, 710, 711, 729, 733, 739 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 103 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə və xərclərin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 710, 711, 729, 733, 739 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

11.17. Pul vəsaitlərinin ekvivalentləri əldə edildikdə 104 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 105, 106, 111, 112, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 131, 132, 133, 253, 254, 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309, 349, 382, 383, 384, 389, 502, 610, 613, 623, 627, 629 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə və gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 610, 613, 623, 627, 629№li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

11.18. Pul vəsaitlərinin ekvivalentləri istifadə edildikdə 101, 102, 103, 105, 106, 111, 112, 253, 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309, 331, 332, 333, 341, 342, 343, 344, 345, 346, 347, 348, 349, 383, 389, 710, 711, 729, 733, 739 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 104 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə və xərclərin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 710, 711, 729, 733, 739 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

11.19. Sığortaçıların malik olduğu pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə və xərcin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

11.20. Hesabat dövrünün sonuna sığortaçıların 105 №li hesabı üzrə qalıq elektron pul hesabındakı pul vəsaitlərinin qalığına uyğun gəlməlidir.

11.21. Sığortaçıların bankda olan hesablaşma hesablarından elektron pul vəsaitləri hesabına pul köçürüldükdə, 105 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 103 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

11.22. Sığortaçıların elektron pul hesabına pul vəsaitləri mədaxil olduqda 105 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 106, 111, 112, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 133, 253, 254, 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309, 382, 383, 384, 389, 502, 610, 613, 623, 627, 629 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə və gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 610, 613, 623, 627, 629 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

11.23. Sığortaçıların elektron pul hesabından pul vəsaitləri məxaric edildikdə 101, 102, 103, 104, 106, 111, 112, 253, 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309, 331, 332, 333, 341, 342, 343, 344, 345, 346, 347, 348, 349, 383, 389, 710, 711, 729, 733, 739 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 105 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə və xərclərin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 710, 711, 729, 733, 739 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

11.24. Hesabat dövrünün sonuna sığortaçıların 106 №li hesabı üzrə qalıq xüsusi bank hesablarındakı pul vəsaitlərinin qalığına uyğun gəlməlidir.

11.25. Sığortaçıların bankda olan hesablaşma hesablarından xüsusi bank hesablarına pul köçürüldükdə, 106 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 103 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

11.26. Sığortaçıların xüsusi bank hesablarına pul vəsaitləri mədaxil olduqda 106 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 111, 112, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 133, 253, 254, 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309, 382, 383, 384, 389, 502, 610, 613, 623, 627, 629 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə və gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 610, 613, 623, 627, 629 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

11.27. Sığortaçıların xüsusi bank hesablarından pul vəsaitləri məxaric edildikdə 101, 102, 103, 104, 105, 111, 112, 253, 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309, 331, 332, 333, 341, 342, 343, 344, 345, 346, 347, 348, 349, 383, 389, 710, 711, 729, 733, 739 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 106 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə və xərclərin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 710, 711, 729, 733, 739 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

11.28. Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlərin məbləğinə 739, 740, 750 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 109 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə və xərclərin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 739, 740, 750 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

11.29. Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlərə görə məbləğin bərpasına 109 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 629, 630, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə və gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 629, 630, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

11.30. Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri silindikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

11.30.1. pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlərin məbləğinə 109 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

11.30.2. pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri balans məbləğinə 739, 740, 750 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə və xərclərin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 739, 740, 750 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

12. Depozit hesabların uçotu

12.1. Depozit hesabların uçotu Hesablar Planının 11-ci maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə sığortaçılar ilə bank arasında imzalanmış müqavilə ilə müəyyən olunan müddətə və faiz dərəcələri müqabilində depozitə qoyduğu pul vəsaitləri ilə bağlı ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim olunur. Tanınma meyarına uyğun olaraq depozit hesabları kimi tanınan aktivlər depozitə qoyulmyuş pul vəsaitinin məbləği əsasında uçota alınır. Bu maddə aşağıdakı hesablardan ibarətdir:

12.1.1. 111 №li "Tələbli depozit hesabları";

12.1.2. 112 №li "Müddətli depozit hesabları";

12.1.3. 119 №li "Depozit hesabları ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər".

12.2. 111 №li "Tələbli depozit hesabları" hesabında sığortaçıların qeyri müəyyən müddətə bankda yerləşdirdiyi və istədiyi anda bankdan çıxara bildiyi pul vəsaitlərinin ümumiləşdirilmiş uçotu aparılır.

12.3. 111 №li "Tələbli depozit hesabları" hesabı üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

12.3.1. 111-1 №li "Tələbli depozit hesabları milli valyutada";

12.3.2. 111-2 №li "Tələbli depozit hesabları xarici valyutada".

12.4. 112 №li "Müddətli depozit hesabları" hesabında müəyyən edilmiş faiz müqabilində sığortaçıların razılaşdırılmış müddətdə bankda yerləşdirdiyi pul vəsaitlərinin ümumiləşdirilmiş uçotu aparılır.

12.5. 119 №li "Depozit hesabları ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər" hesabında sığortaçıların depozit hesabları ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlərin məbləği barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

12.6. 112 №li "Müddətli depozit hesabları" hesabı üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

12.6.1. 112-1 №li "Müddətli depozit hesabları milli valyutada";

12.6.2. 112-2 №li "Müddətli depozit hesabları xarici valyutada".

12.7. Sığortaçıların depozitə qoyduğu pul vəsaitləri üzrə 111, 112 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 103 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

12.8. Sığortaçıların depozitə qoyduğu pul vəsaitlərinin geri qaytarılması üzrə 103 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 111, 112 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

12.9. Sığortaçıların depozitə qoyduğu pul vəsaitlərinə ilə bağlı zərərlərin (itkilərin) məbləği üzrə 740 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 119 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə və xərclərin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 740 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

12.10. Sığortaçıların depozitə qoyduğu pul vəsaitlərinə ilə bağlı zərərlərin (itkilərin) məbləğinin bərpası üzrə 119 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 630 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə və xərclərin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 630 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

12.11. Sığortaçıların depozitə qoyduğu pul vəsaitlərinə görə hesablanılan faiz məbləğləri üzrə 127-2 №li subhesabın debeti və 630-1 №li subhesabın krediti və gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 630-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

12.12. Sığortaçıların depozitə qoyduğu pul vəsaitlərinin ödənilməsinə görə tanınmasının dayandırılması ilə əlaqədar əməliyyat tarixinə 119 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 111, 112 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, hesablaşma tarixinə həmin pul vəsaitlərinin ödənilən balans məbləğinə 103 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 111, 112 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

12.13. Sığortaçılar tərəfindən tərəflərin razılığı əsasında debitor borclarının (balans dəyəri məbləğində) məbləğinin depozitə qoyulmuş pul vəsaitləri (depozit hesabları) kimi uçota alınmasına 111, 112 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

12.14. Sığortaçıların buraxdığı səhmlərin dəyəri depozit hesabları meyarına uyğun gələn pul vəsaitləri hesabına ödənildikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

12.14.1. səhmlərin buraxılmasına 302 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 301 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

12.14.2. depozit hesabları hesabına səhmlərin dəyəri ödənilirsə, o zaman səhmlərin nominal dəyər məbləğinə 111, 112 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 302 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, səhmlərin emissiya gəliri məbləğinə 111, 112 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 311 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

12.15. Sığortaçılar tərəfindən tərəflərin razılığı əsasında ədalətli dəyərlə və amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivlərinin (balans dəyəri məbləğində) məbləğinin depozitə qoyulmuş pul vəsaitləri (depozit hesabları) kimi uçota alınmasına 111, 112 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 131, 132, 133 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

12.16. Sığortaçılar tərəfindən tərəflərin razılığı əsasında depozitə qoyulmuş pul vəsaitlərinin-depozit hesablarının (balans dəyəri məbləğində) məbləğinin ədalətli dəyərlə və amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri kimi uçota alınmasına 131, 132, 133 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 111, 112 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

12.17. Depozitə qoyulmuş pul vəsaitləri-depozit hesabları üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 111, 112 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 630-4 №li subhesabın krediti üzrə və gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 630-4 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Depozitə qoyulmuş pul vəsaitləri-depozit hesabları üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 740-1 №li subhesabın debeti və 111, 112 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə və xərcin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 740-1 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

12.18. Sığortaçıların depozitə qoyduğu pul vəsaitlərinin silinməsinə görə tanınmasının dayandırılması ilə əlaqədar əməliyyat tarixinə 119 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 111, 112 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, hesablaşma tarixinə həmin pul vəsaitlərinin balans məbləğinə 740-2 №li subhesabın debeti və 111, 112 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, eyni zamanda xərcin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 740-2 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışları verilir.

12.19. Əvvəllər silinmiş depozitə qoyulmuş pul vəsaitləri bərpa edildikdə, bərpa edilən məbləğə 111, 112 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 630-5 №li subhesabın krediti üzrə və gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 630-5 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

13. Debitor borcların uçotu

13.1. Debitor borcların uçotu Hesablar Planının 12-ci maddəsində əks etdirilir. "Debitor borcları" maddəsi qısa və uzun müddətdə ödənilməsi gözlənilən debitor borclar barədə məlumatları ümumiləşdirmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bu maddə aşağıdakı hesablardan ibarətdir:

13.1.1. 121 №li "Sığorta müqavilələri üzrə debitor borcları";

13.1.2. 122 №li "Təkrarsığortaya qəbul edilmiş müqavilələr üzrə debitor borcları";

13.1.3. 123 №li "Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə debitor borcları;

13.1.4. 124 №li "Törəmə (asılı) müəssisələrin, səhmdarların və idarəetmə orqanları üzvlərinin debitor borcları";

13.1.5. 125 №li "İcarə üzrə debitor borcları";

13.1.6. 126 №li "Alıcılar və sifarişçilərin debitor borcları";

13.1.7. 127 №li "Faizlər üzrə debitor borcları";

13.1.8. 128 №li "Sair debitor borcları";

13.1.9. 129 №li "Debitor borclar ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər".

13.2. 121 №li "Sığorta müqavilələri üzrə debitor borcları" hesabında sığortaçının sığorta fəaliyyətinin həyata keçirilməsi ilə əlaqədar sığorta müqvilələri üzrə sığortalılar tərəfindən ödənilməli olan debitor borcların hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılıtr:

13.2.1. 121-1 №li "Sığorta haqlarına görə debitor borcları";

13.2.2. 121-2 №li "Subroqasiya üzrə debitor borcları";

13.2.3. 121-3 №li "Dəymiş ziyana görə zərərvuranın sığortaçısı ilə birbaşa hesablaşmaya görə yaranan debitor borcları";

13.2.4. 121-4 №li "Sığorta agenti ilə hesablaşmaya görə yaranan debitor borcları";

13.2.5. 121-5 №li "Dəymiş ziyana görə birbaşa hesablaşmalara görə sığortaçının üzv olduğu birliklərin debitor borcları";

13.2.6. 121-6 №li "Dəbbə pulu üzrə debitor borcları";

13.2.7. 121-7 №li "Sığorta brokeri ilə hesablaşmaya görə yaranan debitor borcları";

13.2.8. 121-8 №li "İcbari tibbi sığorta fondu ilə icbari tibbi sığortaya görə hesablaşmalar üzrə debitor borclar";

13.2.9. 121-9 №li "Tibb müəssisəsinin debitor borcları".

13.3. Sığorta müqavilələri üzrə yaranan debitor borca görə aşağıdakı kimi mühasibat yazılışları verilir:

13.3.1. sığorta haqqının müxabirləşməsinə 121-1 №li subhesabın debeti və 311-1-6, 311- 2-5, 311-3-6 №li subhesabların krediti üzrə;

13.3.2. sığorta haqqının ödənişinə (mədaxilə görə) 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 121-1 №li subhesabın krediti üzrə.

13.4. Sığortaçı sığorta müqaviləsindən ayrılmış investisiya komponentini ayrıca uçota alır. Bu zaman ayrılmış investisiya komponentinin ilkin tanınmasına 121-1 №li subhesabın debeti və 311-1-5, 311-2-4, 311-3-5 №li subhesabların krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

13.5. Subroqasiyalara görə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

13.5.1. subroqasiyalara görə debitor borcun yaranmasına 121-2 №li subhesabın debeti və 701-1-9-1, 701-2-12-1, 701-3-9-1 №li subhesabların krediti üzrə, habelə subroqasiya gəlirlərinin hesabına sığorta ödənişlərinə görə yaranmış xərclərin azlmasına 701-1-9-1, 701-2- 12-1, 701-3-9-1 №li subhesabların debeti və 701-1-3, 701-2-3, 701-3-3 №li subhesabların krediti üzrə;

13.5.2. ödənişə (mədaxilə görə) 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 121-2 №li subhesabın krediti üzrə;

13.5.3. subroqasiyalara əsasən qarşı tərəfin verdiyi aktivlərə, habelə göstərilən xidmətlərə görə yaranan kreditor borcun debitor borcla əvəzləşdirilməsinə 341, 342, 347, 349 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 121-2 №li subhesabın krediti üzrə;

13.5.4. yekunlaşmış hesablaşmaların debet qalığının xərclərə silinməsinə 701-1-11, 701- 2-13, 701-3-11 №li subhesabların debeti və 121-2 №li subhesabın krediti üzrə və xərclərin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1- 11, 701-2-13, 701-3-11 №li subhesabların krediti üzrə.

13.6. Loto üsuluna əsasən zərərçəkmişə dəymiş ziyana görə zərərvuranın sığortaçısının adından ödənilməli olan məbləğ üzrə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

13.6.1. zərərçəkənin sığortaçısı tərəfindən sığortalıya ödfənilən vəsaitə görə yaranan debitor borc məbləğinə 121-3 №li subhesabların debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

13.6.2. dəymiş ziyanın birbaşa bərpasına görə hesablaşmaların nəticəsinə əsasən zərərvuranın sığortaçısı tərəfindən ödənilmiş və zərərin bərpası hesabına daxil olmuş pul vəsaitlərinin müxabirləşməsinə:

13.6.2.1. ödənilmiş məbləğ debitor borc məbləğindən az olduqda 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının, habelə 252-5 №li subhesabın debeti və 121-3 №li subhesabların krediti üzrə;

13.6.3.2. ödənilmiş məbləğ debitor borc məbləğindən çox olduqda 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 121-3, 382-6 №li subhesabların krediti üzrə;

13.6.4. dəymiş ziyanın birbaşa bərpasına görə hesablaşmaların nəticəsinə əsasən zərərçəkmişin sığortaçısı tərəfindən verilmiş və zərərin bərpası hesabına daxil olan aktivlərə, habelə göstərilən xidmətlərə görə yaranan kreditor borcun debitor borcla əvəzləşdirilməsinə:

13.6.4.1. əvəzləşdirilən məbləğ debitor borc məbləğindən az olduqda 341, 342, 347, 349 №li hesabların müvafiq subhesablarının, habelə 252-5 №li subhesabın debeti və 121-3 №li subhesabın krediti üzrə;

13.6.4.2. əvəzləşdirilən məbləğ debitor borc məbləğindən çox olduqda 341, 342, 347, 349 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 121-3, 382-6 №li subhesabların krediti üzrə;

13.6.5. yekunlaşmış hesablaşmaların debet qalığının xərclərə silinməsinə 701-1-11, 701- 2-13, 701-3-11 №li subhesabların debeti və 121-3 №li subhesabın krediti üzrə və xərclərin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1- 12, 701-2-9, 701-3-11 №li subhesabların krediti üzrə.

13.7. Sığorta agenti ilə sığorta haqqına görə hesablaşmalara görə yaranan debitor borclarına görə aparılan əməliyyatlara aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

13.7.1. sığorta haqqına görə hesablaşmalara görə yaranan debitor borclarına 121-4 №li subhesabın debeti və 311-1-6, 311-2-5, 311-3-6 №li subhesabların krediti üzrə;

13.7.2. yaranan borcun ödənişinə görə mədaxil məbləğinə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 121-4 №li subhesabın krediti üzrə.

13.7.3. yekunlaşmış hesablaşmaların debet qalığının xərclərə silinməsinə 701-1-11, 701- 2-13, 701-3-11 №li subhesabların debeti və 121-4 №li subhesabın krediti üzrə və xərclərin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1- 11, 701-2-13, 701-3-11 №li subhesabların krediti üzrə.

13.8. Sığortaçının üzv olduğu birliklər ilə dəymiş ziyana görə birbaşa hesablaşmalar üzrə yaranan hesablaşmalara görə aşağıdakı mühasibat yazılışı verilir:

13.8.1. zərərçəkənin sığortaçısına kompensasiya məbləğinə görə peşəkar sığorta birliklərinin borcunun müxabirləşməsinə 121-5 №li subhesabın debeti və 345-7 №li subhesabın krediti üzrə;

13.8.2. zərərçəkənin sığortaçısına peşəkar sığorta birliklərindən mədaxil olan kompensasiya məbləğinin müxabirləşməsinə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 121-5 №li subhesabın krediti üzrə;

13.8.3. məbləğin ödənilməsi ilə əlaqədar olaraq daxil olan aktivlərə, habelə göstərilən xidmətlərə görə yaranan kreditor borcun debitor borcla əvəzləşdirilməsinə 341, 342, 347, 349 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 121-5 №li subhesabın krediti üzrə;

13.8.4. yekunlaşmış hesablaşmaların debet qalığının xərclərə silinməsinə 701-1-11, 701- 2-13, 701-3-11 №li subhesabların debeti və 121-5 №li subhesabın krediti üzrə və xərclərin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1- 11, 701-2-13, 701-3-11 №li subhesabların krediti üzrə.

13.9. Sığorta haqları və sığorta hadisəsinin həlli ilə bağlı sığortaçının xərcləri vaxtında ödənilmədikdə dəbbə pulu hesablamalarına aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

13.9.1. vaxtında ödəməmə ilə bağlı hesablanan dəbbə pulu məbləğinə 121-6 №li subhesabın debeti və 623 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, habelə gəlirin ümumi mənfəət aid edilməsinə 623 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

13.9.2. yaranan borcun ödənişinə görə mədaxil məbləğinə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 121-6 №li subhesabın krediti üzrə.

13.10. Sığorta brokeri ilə hesablaşmaya görə yaranan yaranan debitor borclarına görə aparılan əməliyyatlara aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

13.10.1. sığorta haqqına görə hesablaşmalara görə yaranan debitor borclarına 121-7 №li subhesabın debeti və 311-1-6, 311-2-5, 311-3-6 №li subhesabların krediti üzrə;

13.10.2. yaranan borcun ödənişinə görə mədaxil məbləğinə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 121-7 №li subhesabın krediti üzrə.

13.11. İcbari tibbi sığorta sahəsində fəaliyyət göstərən sığortaçı sığorta müqavilələrini 15 №-li MHBS-nin tələblərinə uyğun olaraq mühasibat uçotunda aşağıdakı qaydada əks etdirilməlidir:

13.11.1. icbari tibbi sığorta fondundan sığorta tibb təşkilatına ayrılan məqsədli maliyyələşmələrin mühasibat yazılışları aşağıdakı kimi verilir:

13.11.1.1. bağlanan müqavilənin şərtlərinə əsasən icbari tibbi sığorta fondundan maliyyə təminatı üçün vəsaitin hesablanmasına 121-8 №li subhesabın debeti və 384 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

13.11.1.2. bağlanan müqavilənin şərtlərinə əsasən icbari tibbi sığorta fondundan maliyyə təminatı üçün daxil olmuş vəsaitə görə 103 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 121-8 №li subhesabın krediti üzrə;

13.11.1.3. bağlanan müqavilənin şərtlərinə əsasən icbari tibbi sığorta fondundan maliyyə təminatı üçün daxil olmuş avans vəsaitinə görə 103 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 383 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

13.11.1.4. icbari tibbi sığorta fondundan maliyyə təminatı üçün avans kimi daxil olmuş vəsaitin debitor borcla bağlanmasına 383 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 121- 8 №li subhesabın krediti üzrə;

13.11.1.5. baş vermiş qayda pozuntularına görə tibb müəssisələrinə tətbiq edilmiş sanksiyalara görə hesablanmış dəbbə pulu məbləğlərinə 121-6 №li subhesabın debeti və 384 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

13.11.1.6. baş vermiş qayda pozuntularına görə tibb müəssisələrinə tətbiq edilmiş sanksiyalara görə mədaxil olmuş dəbbə pulu məbləğlərinə 103 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 121-6 №li subhesabın, habelə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

13.11.1.7. sığortalıya zərər vurulması nəticəsində dəymiş ziyana görə hüquqi şəxslərdən və ya fiziki şəxslərdən alınmalı məbləğə 121-4 №li subhesabın debeti və 384 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

13.11.1.8. sığortalıya zərər vurulması nəticəsində dəymiş ziyana görə hüquqi şəxslərdən və ya fiziki şəxslərdən mədaxil olmuş məbləğə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 121-4 №li subhesabın krediti üzrə;

13.11.2. tibb müəssisəsinin gəlirlərinin hesablanmasının mühasibat uçotunda əks etdirilməsi:

13.11.2.1. işlərin aparılması üçün çəkiləcək xərclərin maliyyələşməsinə görə əldə edilən gəlirlərə 121-9 №li subhesabın debeti və 613 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, habelə gəlirin ümumi mənfəət aid edilməsinə 613 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

13.11.2.2. tibbi yardımın göstərilməsi zamanı yol verilmiş pozuntulara görə tətbiq edilən sanksiyalardan yaranan gəlirlərə 121-9 №li subhesabın debeti və 623 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, habelə gəlirin ümumi mənfəət aid edilməsinə 623 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

13.11.2.3. icbari tibbi sığorta üzrə maliyyə təminatının yerinə yetirilməsindən əldə olunan gəlirlərə 384 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 613 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, habelə gəlirin ümumi mənfəət aid edilməsinə 613 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

13.11.2.4. göstərilən tibbi yardıma görə sərf edilən vəsaitdən artıq alınan məbləğlərə görə yaranan gəlirlərə 384 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 613 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, habelə gəlirin ümumi mənfəət aid edilməsinə 613 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

13.11.3. debitor borclar ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlərə:

13.11.3.1. düzəlişlərin məbləğinə 734 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 129 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, habelə xərcin ümumi zərərə aid edilməsinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 734 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

13.11.3.2. düzəlişlərin məbləğinin bərpa edilməsinə 129 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 625 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, habelə gəlirin ümumi mənfəət aid edilməsinə 625 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

13.12. 122 №li "Təkrarsığortaya qəbul edilmiş müqavilələr üzrə debitor borcları" hesabında təkrarsığortaçının sığorta fəaliyyətinin həyata keçirilməsi ilə əlaqədar qəbul edilmiş təkrarsığorta müqvilələri üzrə sığortalılar tərəfindən ödənilməli olan debitor borcların hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılıtr:

13.12.1. 122-1 №li "Təkrarsığorta haqları üzrə debitor borcları";

13.12.2. 122-2 №li "Subroqasiya üzrə debitor borcları";

13.12.3. 122-3 №li "Dəbbə pulu üzrə debitor borcları";

13.12.4. 122-4 №li "Sığorta brokeri ilə hesablaşmaya görə yaranan debitor borcları";

13.13. Təkrarsığortaya qəbul edilmiş müqavilələri üzrə yaranan debitor borca görə aşağıdakı kimi mühasibat yazılışları verilir:

13.13.1. sığorta haqqının müxabirləşməsinə 122-1 №li subhesabın debeti və 312-1-5, 311- 2-5 №li subhesabların krediti üzrə;

13.13.2. sığorta haqqının ödənişinə (mədaxilə görə) 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 122-1 №li subhesabın krediti üzrə.

13.14. Subroqasiyalara görə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

13.14.1. subroqasiyalara görə debitor borcun yaranmasına 122-2 №li subhesabın debeti və 702-1-7-1, 702-2-7-1 №li subhesabların krediti üzrə, habelə subroqasiya gəlirlərinin hesabına təkrarsığorta ödənişlərinə görə yaranmış xərclərin azlmasına 702-1-7-1, 702-2-7-1 №li subhesabların debeti və 702-1-3, 702-2-3 №li subhesabların krediti üzrə;

13.14.2. ödənişə (mədaxilə görə) 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 122-2 №li subhesabın krediti üzrə;

13.14.3. subroqasiyalara əsasən qarşı tərəfin verdiyi aktivlərə, habelə göstərilən xidmətlərə görə yaranan kreditor borcun debitor borcla əvəzləşdirilməsinə 341, 342, 347, 349 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 122-2 №li subhesabın krediti üzrə;

13.14.4. yekunlaşmış hesablaşmaların debet qalığının xərclərə silinməsinə 702-1-8, 702- 2-8 №li subhesabların debeti və 122-2 №li subhesabın krediti üzrə və xərclərin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-1-8, 702-2-8 №li subhesabların krediti üzrə.

13.15. Sığorta haqları və sığorta hadisəsinin həlli ilə bağlı təkrarsığortaçının xərcləri vaxtında ödənilmədikdə dəbbə pulu hesablamalarına aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

13.15.1. vaxtında ödəməmə ilə bağlı hesablanan dəbbə pulu məbləğinə 122-3 №li subhesabın debeti və 623 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, habelə gəlirin ümumi mənfəət aid edilməsinə 623 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

13.15.2. yaranan borcun ödənişinə görə mədaxil məbləğinə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 122-3 №li subhesabın krediti üzrə.

13.16. Sığorta brokeri ilə hesablaşmaya görə yaranan debitor borclarına görə aparılan əməliyyatlara aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

13.16.1. sığorta haqqına görə hesablaşmalara görə yaranan debitor borclarına 122-4 №li subhesabın debeti və 312-1-5, 312-2-5 №li subhesabların krediti üzrə;

13.16.2. yaranan borcun ödənişinə görə mədaxil məbləğinə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 122-4 №li subhesabın krediti üzrə.

13.17. 123 №li "Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə debitor borcları" hesabında sığortaçının təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə təkrarsığortaçılar tərəfindən ödənilməli olan debitor borcların hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılıtr:

13.17.1. 123-1 №li "Sığorta ödənişlərində təkrarsığortaçıların payı üzrə debitor borcları";

13.17.2. 123-2 №li "Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə hesablanmış vasitəçilik haqları, bonus və mükafatlar üzrə debitor borcları";

13.17.3. 123-3 №li "Xitam verilmiş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı qaytarılmalı təkrarsığorta haqlarına görə debitor borclar";

13.17.4. 123-4 №li "Sığorta ödənişlərinə görə əlavə tələblər ilə bağlı xərclərdə təkrarsığortaçıların payı üzrə debitor borclar".

13.18. Sığorta ödənişlərində təkrarsığortaçıların payı üzrə aparılan əməliyyatlara görə debitor borclar ilə bağlı aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

13.18.1. sığorta ödənişlərində təkrarsığortaçıların payı üzrə debitor borcların yaranmasına 123-1 №li subhesabın debeti və 603-1-2, 603-2-2 №li subhesabların krediti üzrə, habelə gəlirin ümumi mənfəət aid edilməsinə 603-1-2, 603-2-2 №li subhesabların debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

13.18.2. yaranan borcun ödənişinə görə mədaxil məbləğinə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 123-1 №li subhesabın krediti üzrə.

13.19. Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə hesablanmış vasitəçilik haqları, bonus və mükafatlar ilə bağlı aparılan əməliyyatlara görə debitor borclara görə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

13.19.1. sığorta haqqı bölgüsü metodu tətbiq edilən sığorta müqavilələri üzrə hesablanmış vasitəçilik haqları, bonus və mükafatlar ilə bağlı debitor borcların yaranmasına 123-2 №li subhesabın debeti və 603-1-1 №li subhesabın krediti üzrə, habelə gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 603-1-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

13.19.2. ümumi model metodu tətbiq edilən sığorta müqavilələri üzrə hesablanmış vasitəçilik haqları, bonus və mükafatlar ilə bağlı debitor borcların yaranmasına 123-2 №li subhesabın debeti və 382-5 №li subhesabın krediti üzrə;

13.19.3. yaranan borcun ödənişinə görə mdaxil məbləğinə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 123-2 №li subhesabın krediti üzrə.

13.20. Xitam verilmiş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı təkrarsığorta haqlarına görə aparılan əməliyyatlar üzrə debitor borclar ilə bağlı aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

13.20.1. xitam verilmiş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı təkrarsığorta haqlarına görə debitor borcların yaranmasına 123-3 №li subhesabın debeti və 161-1, 162-1 №li subhesabların krediti üzrə;

13.20.2. yaranan borcun ödənişinə görə mədaxil məbləğinə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 123-3 №li subhesabın krediti üzrə.

13.21. Sığorta ödənişlərinə görə əlavə tələblərlə bağlı xərclərdə təkrarsığortaçıların payı üzrə aparılan əməliyyatlara görə debitor borclar ilə bağlı aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

13.21.1. sığorta ödənişlərinə görə əlavə tələblər ilə bağlı xərclərdə təkrarsığortaçıların payı üzrə aparılan əməliyyatlara görə debitor borcların yaranmasına 123-4 №li subhesabın debeti və 161-6, 162-5 №li subhesabların krediti üzrə;

13.21.2. yaranan borcun ödənişinə görə mədaxil məbləğinə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 123-4 №li subhesabın krediti üzrə.

13.22. 124 №li "Törəmə (asılı) müəssisələrin, səhmdarların və idarəetmə orqanları üzvlərinin debitor borcları" hesabında sığortaçıların fəaliyyətinin həyata keçirilməsi ilə əlaqədar malların (işlərin, xidmətlərin) satışı prosesində törəmə (asılı) müəssisələr, təsisçilər və idarəetmə orqanları üzvləri tərəfindən ödənilməli olan debitor borcların hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

13.22.1. 124-1 №li "Törəmə (asılı) müəssisələrin debitor borcları";

13.22.2. 124-2 №li "Səhmdarların debitor borcları";

13.22.3. 124-3 №li "İdarəetmə orqanları üzvlərinin debitor borcları".

13.23. 125 №li "İcarə üzrə debitor borcları" hesabında sığortaçıların fəaliyyətinin həyata keçirilməsi ilə əlaqədar onun aktivlərindən istifadə etmə hüququnu təmin edən müqavilələrə əsasən icarəçi tərəfindən ödənilməli olan debitor borcların hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir

13.24. 126 №li "Alıcılar və sifarişçilərin debitor borcları" hesabında sığortaçıların fəaliyyətinin həyata keçirilməsi ilə əlaqədar malların (işlərin, xidmətlərin) satışı prosesində alıcılar və sifarişçilər tərəfindən ödənilməli olan debitor borcların hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

13.24.1. 126-1 №li "Alıcıların debitor borcları";

13.24.2. 126-2 №li "Sifarişçilərin debitor borcları".

13.25. 127 №li "Faizlər üzrə debitor borcları" hesabında sığortaçılar tərəfindən verilmiş borclara, kreditlərə görə hesablanmış faizlər üzrə borcalanların ödəməli olduqları debitor borcların hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

13.25.1. 127-1 №li "İnvestisiyalara görə faizlər üzrə debitor borcları";

13.25.2. 127-2 №li "Depozitlərə görə faizlər üzrə debitor borcları";

13.25.3. 127-3 №li "Faizlər üzrə digər debitor borcları".

13.26. 128 №li "Sair debitor borcları" hesabında sığortaçıların fəaliyyətinin həyata keçirilməsi ilə əlaqədar 121-127 №li hesablarda əks etdirilməyən debitor borcların hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

13.26.1. 128-1 №li "Vergilərə görə debitor borcları";

13.26.2. 128-2 №li "İşçi heyətinin debitor borcları";

13.26.3. 128-3 №li "Digər debitor borcları".

13.27. Hesabat dövrü ərzində sığortaçılar tərəfindən malların (işlərin, xidmətlərin) satışı, qoyulmuş depozitlərə, verilmiş borclara, kreditlərə görə hesablanmış faizlər, sığortaçıların istifadə hüquqlu aktivlərlə bağlı müqavilələrə əsasən icarəçi tərəfindən ödənilməli olan icarə haqları üzrə gəlirin tanınma meyarlarına uyğun olaraq hesablanmış debitor borcları 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 610, 613, 620, 630, 660 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində, habelə gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsi 610, 613, 620, 630, 660 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

13.28. Sığortaçılar tərəfindən aksiz vergisinə cəlb edilən malların satışı zamanı aksiz vergisi məbləğinə 124, 126 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

13.29. Hesabat dövrü ərzində sığortaçılar tərəfindən malların (işlərin, xidmətlərin) satışı, sığortaçıların aktivlərinin istifadə etmə hüququnu təmin edən müqavilələrə əsasən icarəçi tərəfindən ödənilməli olan icarə haqları üzrə əlavə dəyər vergisinin hesablanması 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

13.30. Sığortaçılar tərəfindən ziyan dəyən (zədələnən) sığortalanmış əmlakın satış dəyərinə 126-1 №li subhesabın debeti və 701-1-9-2, 701-2-12-2, 701-3-9-2 №li subhesabların krediti üzrə, həmin sığortalanmış əmlakın balans dəyərinə 701-1-9-2, 701-2-12-2, 701-3-9-2 №li subhesabların debeti və 195, 198 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, yaranan gəlirlərin hesabına sığorta ödənişləri üzrə xərclərin azaldalımasına 701-1-9-2, 701-2- 12-2, 701-3-9-2 №li subhesabların debeti və 701-1-3, 701-2-3, 701-3-3 №li subhesabların krediti üzrə mühasibat yazılışları verilir.

13.31. Təkrarsığortaçı tərəfindən ziyan dəyən (zədələnən) təkrarsığortalanmış əmlakın satış dəyərinə 126-1 №li subhesabın debeti və 701-1-9-2, 701-2-12-2, 701-3-9-2 №li subhesabların krediti üzrə, həmin sığortalanmış əmlakın balans dəyərinə 701-1-9-2, 701-2-12- 2, 701-3-9-2 №li subhesabların debeti və 195, 198 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, yaranan gəlirlərin hesabına sığorta ödənişləri üzrə xərclərin azaldalımasına 701- 1-9-2, 701-2-12-2, 701-3-9-2 №li subhesabların debeti və 701-1-3, 701-2-3, 701-3-3 №li subhesabların krediti üzrə mühasibat yazılışları verilir.

13.32. Sığortaçıların əvvəllər ümidsiz borc kimi silinmiş debitor borcları debitorlar tərəfindən ödənildiyi zaman, həmin debitor borcların əlavə dəyər vergisiz məbləğinə 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 625, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 625, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

13.33. Silinmiş debitor borcun bərpası ilə əlaqədar hesablanmış aksiz vergisi məbləğinə 124, 126 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, əlavə dəyər vergisi məbləğinə 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

13.34. Sığortaçıların şübhəli və ümidsiz borcları silindikdə, həmin debitor borcun əlavə dəyər vergisiz məbləği 734, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində, xərcin ümumi zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 734, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

13.35. Silinmiş debitor borcla əlaqədar hesablanmış aksiz vergisinə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 124, 126 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

13.36. Silinmiş debitor borcla əlaqədar hesablanmış əlavə dəyər vergisinə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, büdcəyə hesablanmış vergi öhdəliyinə isə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

13.37. Debitor borclar üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 627, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 627, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

13.38. Debitor borclar üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 736, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərclərin ümumi zərərə aid edilməsinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 736, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

13.39. Sığortaçıların debitor borclarının müqabilində əldə etdiyi depozitlər və ədalətli dəyərlə və amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri, iştirak payı metodu ilə uçota alınmış investisiyalar üzrə 111, 112, 131, 132, 133, 151, 152 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

13.40. Sığortaçıların debitor borclarının müqabilində faiz xərci yaradan öhdəliklərin, vergi və sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəliklərin və kreditor borcların qarşılıqlı şəkildə əvəzləşdirilməsi üzrə 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309, 331, 332, 333, 341, 342, 343, 344, 345, 346, 347, 348, 349 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

14. Ədalətli dəyərlə və amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivlərinin uçotu

14.1. Ədalətli dəyərlə və amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivlərinin uçotu Hesablar Planının 13-cü maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivlərinə, ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivlərinə, amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivlərinə və ədalətli dəyərlə və amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlərə görə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim olunur. Bu maddə aşağıdakı hesablardan ibarətdir:

14.1.1. 131 №li "Ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivləri";

14.1.2. 132 №li "Ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivləri";

14.1.3. 133 №li "Amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri";

14.1.4. 139 №li "Ədalətli dəyərlə və amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər".

14.2. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivləri ilkin dəyərlə tanınır. Bu maliyyə aktivlərinin əldə edilməsi ilə bağlı əməliyyat xərcləri mənfəət və ya zərərdə əks etdirilir

14.3. 131 №li "Ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivləri" hesabında sığortaçıların ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivlərinin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

14.3.1. 131-1 №li "Listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri";

14.3.1.1. 131-1-1 №li "Milli valyuta ilə listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri";

14.3.1.1.1. 131-1-1-1 №li "Milli valyuta ilə listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivlərinin alış dəyəri ";

14.3.1.1.2. 131-1-1-2 №li "Milli valyuta ilə listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivlərinin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər ";

14.3.1.2. 131-1-2 №li "Xarici valyuta ilə listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri (manat ekvivalenti)";

14.3.1.2.1. 131-1-2-1 №li "Xarici valyuta ilə listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri alış dəyəri (manat ekvivalenti)";

14.3.1.2.2. 131-1-2-2 №li "Xarici valyuta ilə listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivlərinin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər (manat ekvivalenti)";

14.3.2. 131-2 №li "Listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri";

14.3.2.1. 131-2-1 №li "Milli valyuta ilə listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri";

14.3.2.1.1. 131-2-1-1 №li "Milli valyuta ilə listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri alış dəyəri";

14.3.2.1.2. 131-2-1-2 №li "Milli valyuta ilə listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivlərinin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər";

14.3.2.2. 131-2-2 №li "Xarici valyuta ilə listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri (manat ekvivalenti)";

14.3.2.2.1. 131-2-2-1 №li "Xarici valyuta ilə listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri alış dəyəri (manat ekvivalenti)";

14.3.2.2.2. 131-2-2-2 №li "Xarici valyuta ilə listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivlərinin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər (manat ekvivalenti)";

14.3.3. 131-3 №li "Xəzinə vekselləri";

14.3.3.1. 131-3-1 №li "Milli valyutada olan xəzinə vekselləri";

14.3.3.1.1. 131-3-1-1 №li "Milli valyutada olan xəzinə veksellərinin alış dəyəri";

14.3.3.1.2. 131-3-1-2 №li "Milli valyutada olan xəzinə veksellərinin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər";

14.3.3.2. 131-3-2 №li "Xarici valyutada olan xəzinə vekselləri (manat ekvivalenti)";

14.3.3.2.1. 131-3-2-1 №li "Xarici valyutada olan xəzinə veksellərinin alış dəyəri (manat ekvivalenti)";

14.3.3.2.2. 131-3-2-2 №li "Xarici valyutada olan xəzinə veksellərin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər (manat ekvivalenti)";

14.3.4. 131-4 №li "Dövlət istiqrazları";

14.3.4.1. 131-4-1 №li "Milli valyutada olan dövlət istiqrazları";

14.3.4.1.1. 131-4-1-1 №li "Milli valyutada olan dövlət istiqrazlarının alış dəyəri";

14.3.4.1.2. 131-4-1-2 №li "Milli valyutada olan dövlət istiqrazları dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər";

14.3.4.2. 131-4-2 №li "Xarici valyutada olan dövlət istiqrazları (manat ekvivalenti)";

14.3.4.2.1. 131-4-2-1 №li "Xarici valyutada olan dövlət istiqrazlarının alış dəyəri (manat ekvivalenti)";

14.3.4.2.2. 131-4-2-2 №li "Xarici valyutada olan dövlət istiqrazlarının dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər (manat ekvivalenti)";

14.3.5. 131-5 №li "Korporativ istiqrazları";

14.3.5.1. 131-5-1 №li "Milli valyutada olan korporativ istiqrazları";

14.3.5.1.1. 131-5-1-1 №li "Milli valyutada olan korporativ istiqrazlarının alış dəyəri";

14.3.5.1.2. 131-5-1-2 №li "Milli valyutada olan korporativ istiqrazlarının dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər";

14.3.5.2. 131-5-2 №li "Xarici valyutada olan korporativ istiqrazları";

14.3.5.2.1. 131-5-2-1 №li "Xarici valyutada olan korporativ istiqrazlarının alış dəyəri";

14.3.5.2.2. 131-5-2-2 №li "Xarici valyutada olan korporativ istiqrazlarının dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər";

14.3.6. 131-6 №li "İnvestisiya Fondunda iştirak payları";

14.3.6.1. 131-6-1 №li "İnvestisiya Fondunda milli valyutada olan iştirak payları";

14.3.6.1.1. 131-6-1-1 №li "İnvestisiya Fondunda milli valyutada olan iştirak paylarının alış dəyəri";

14.3.6.1.2. 131-6-1-2 №li "İnvestisiya Fondunda milli valyutada olan iştirak paylarının dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər";

14.3.6.2. 131-6-2 №li "İnvestisiya Fondunda xarici valyutada olan iştirak payları";

14.3.6.2.1. 131-6-2-1 №li "İnvestisiya Fondunda xarici valyutada olan iştirak paylarının alış dəyəri";

14.3.6.2.2. 131-6-2-2 №li "İnvestisiya Fondunda xarici valyutada olan iştirak paylarının dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər";

14.3.7. 131-7 №li "Digər investisiyalar";

14.3.7.1. 131-7-1 №li "Milli valyutada olan digər investisiyalar";

14.3.7.1.1. 131-7-1-1 №li "Milli valyutada olan digər investisiyaların alış dəyəri";

14.3.7.1.2. 131-7-1-2 №li "Milli valyutada olan digər investisiyaların dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər";

14.3.7.2. 131-7-2 №li "Xarici valyutada olan digər investisiyalar";

14.3.7.2.1. 131-7-2-1 №li "Xarici valyutada olan digər investisiyaların alış dəyəri";

14.3.7.2.2. 131-7-2-2 №li "Xarici valyutada olan digər investisiyaların dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər".

14.4. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivlərinin əldə edilməsinə 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

14.5. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivlərinin əldə edilməsi ilə əlaqədar olaraq çəkilən əməliyyat xərclərinə 740-2 №li subhesabın debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti, xərcin ümumi zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 740-2 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

14.6. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivlərinin sonrakı ölçülmələri "Ədalətli dəyərin ölçülməsi" adlı 13 N-li Maliyyə Hesabatının Beynəlxalq Standartına (bundan sonra - 13 N-li MHBS) uyğun olaraq ədalətli dəyərlə aparılır, qazanc və ya itki mənfəət və ya zərərdə əks etdirilir və aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

14.6.1. qazanc əldə edilərsə 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 631 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 631 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.6.2. zərər əldə edildiyi təqdirdə 741 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin ümumi zərərə aid edilməsinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 741 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

14.7. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivləri:

14.7.1. ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivləri kimi yenidən təsnifləşdirildikdə ədalətli dəyərinə 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.7.2. amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri kimi yenidən təsnifləşdirildikdə ədalətli dəyərinə 133 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

14.8. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivləri ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivləri kimi yenidən təsnifləşdirildikdə:

14.8.1. ədalətli dəyərinə 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.8.2. əvvəllər digər məcmu gəlirdə tanınmış:

14.8.2.1. qazanca 541 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.8.2.2. itkiyə 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 541 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

14.9. Amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivləri kimi yenidən təsnifləşdirildikdə:

14.9.1. ədalətli dəyərinə 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 133 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.9.2. balans dəyəri ilə ədalətli dəyər arasındakı yaranan:

14.9.2.1. qazanca 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 631 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 631 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.9.2.2. itkiyə 741 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 133 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin ümumi zərərə aid edilməsinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 741 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

14.10. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivlərinə görə yaranan məzənnə fərqlərinə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

14.10.1. müsbət məzənnə fərqlərinə 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 630-5 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 630-5 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.10.2. mənfi məzənnə fərqlərinə 740-1 №li subhesabın debeti və 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin ümumi zərərə aid edilməsinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 740-1 №li subhesabın krediti üzrə.

14.11. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivlərin tanınmasının dayandırılması ilə əlaqədar əməliyyat tarixinə aşağıdakı mühasibat yazılışı verilir:

14.11.1. ədalətli dəyərinə 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.11.2. hesablaşma tarixinə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

14.12. Sığortaçılar tərəfindən depozit hesablarının müqabilində (balans dəyəri məbləğində) ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivlərinin əldə edilməsinə 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, yaranan borcun qarşılıqlı bağlanılmasına 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 111, 112 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

14.13. Sığortaçılar tərəfindən debitor borclarının müqabilində (balans dəyəri məbləğində) ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivlərinin əldə edilməsinə 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, yaranan borcun qarşılıqlı bağlanılmasına 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

14.14. Sığortaçıların buraxdığı səhmlərin dəyəri ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivlərini əldə etməklə ödənildikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

14.14.1. səhmlərin buraxılmasına 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 501 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.14.2. ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivlərinin əldə edilməsinə 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.14.3. yaranan borcun səhmlərin ödənişi kimi bağlanan səhmlərin nominal dəyər məbləğinə 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.14.4. yaranan borcun səhmlərin ödənişi kimi bağlanan səhmlərin emissiya gəliri məbləğinə 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

14.15. Sığortaçıların faiz xərcləri yaradan öhdəlikləri, vergi və sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəlikləri, kreditor borcları ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivlərinin (balans dəyəri məbləğində) təqdim edilməsi hesabına ödənildikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

14.15.1. ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivlərinin (balans dəyəri məbləğinə) təqdim edilməsinə 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.15.2. yaranan borcların qarşılıqlı bağlanılmasına 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309, 331, 332, 333, 341, 342, 343, 344, 345, 346, 347, 348, 349 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

14.16. 132 №li "Ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivləri" hesabında sığortaçıların ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivlərinin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

14.16.1. 132-1 №li "Listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri";

14.16.1.1. 132-1-1 №li "Milli valyuta ilə listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri";

14.16.1.1.1. 132-1-1-1 №li "Milli valyuta ilə listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivlərinin alış dəyəri ";

14.16.1.1.2. 132-1-1-2 №li "Milli valyuta ilə listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivlərinin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər ";

14.16.1.2. 132-1-2 №li "Xarici valyuta ilə listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri (manat ekvivalenti)";

14.16.1.2.1 132-1-2-1 №li "Xarici valyuta ilə listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri alış dəyəri (manat ekvivalenti)";

14.16.1.2.2. 132-1-2-2 №li "Xarici valyuta ilə listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivlərinin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər (manat ekvivalenti)";

14.16.2. 132-2 №li "Listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri";

14.16.2.1. 132-2-1 №li "Milli valyuta ilə listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri";

14.16.2.1.1. 132-2-1-1 №li "Milli valyuta ilə listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri alış dəyəri";

14.16.2.1.2. 132-2-1-2 №li "Milli valyuta ilə listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivlərinin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər";

14.16.2.2. 132-2-2 №li "Xarici valyuta ilə listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri (manat ekvivalenti)";

14.16.2.2.1. 132-2-2-1 №li "Xarici valyuta ilə listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri alış dəyəri (manat ekvivalenti)";

14.16.2.2.2. 132-2-2-2 №li "Xarici valyuta ilə listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivlərinin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər (manat ekvivalenti)";

14.16.3. 132-3 №li "Xəzinə vekselləri";

14.16.3.1. 132-3-1 №li "Milli valyutada olan xəzinə vekselləri";

14.16.3.1.1. 132-3-1-1 №li "Milli valyutada olan xəzinə veksellərinin alış dəyəri";

14.16.3.1.2. 132-3-1-2 №li "Milli valyutada olan xəzinə veksellərinin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər";

14.16.3.2. 132-3-2 №li "Xarici valyutada olan xəzinə vekselləri (manat ekvivalenti)";

14.16.3.2.1. 132-3-2-1 №li "Xarici valyutada olan xəzinə veksellərinin alış dəyəri (manat ekvivalenti)";

14.16.3.2.2. 132-3-2-2 №li "Xarici valyutada olan xəzinə veksellərin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər (manat ekvivalenti)";

14.16.4. 132-4 №li "Dövlət istiqrazları";

14.16.4.1. 132-4-1 №li "Milli valyutada olan dövlət istiqrazları";

14.16.4.1.1. 132-4-1-1 №li "Milli valyutada olan dövlət istiqrazlarının alış dəyəri";

14.16.4.1.2. 132-4-1-2 №li "Milli valyutada olan dövlət istiqrazları dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər";

14.16.4.2. 132-4-2 №li "Xarici valyutada olan dövlət istiqrazları (manat ekvivalenti)";

14.16.4.2.1. 132-4-2-1 №li "Xarici valyutada olan dövlət istiqrazlarının alış dəyəri (manat ekvivalenti)";

14.16.4.2.2. 132-4-2-2 №li "Xarici valyutada olan dövlət istiqrazlarının dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər (manat ekvivalenti)";

14.16.5. 132-5 №li "Korporativ istiqrazları";

14.16.5.1. 132-5-1 №li "Milli valyutada olan korporativ istiqrazları";

14.16.5.1.1. 132-5-1-1 №li "Milli valyutada olan korporativ istiqrazlarının alış dəyəri";

14.16.5.1.2. 132-5-1-2 №li "Milli valyutada olan korporativ istiqrazlarının dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər";

14.16.5.2. 132-5-2 №li "Xarici valyutada olan korporativ istiqrazları";

14.16.5.2.1. 132-5-2-1 №li "Xarici valyutada olan korporativ istiqrazlarının alış dəyəri";

14.16.5.2.2. 132-5-2-2 №li "Xarici valyutada olan korporativ istiqrazlarının dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər";

14.16.6. 132-6 №li "İnvestisiya Fondunda iştirak payları";

14.16.6.1. 132-6-1 №li "İnvestisiya Fondunda milli valyutada olan iştirak payları";

14.16.6.1.1. 132-6-1-1 №li "İnvestisiya Fondunda milli valyutada olan iştirak paylarının alış dəyəri";

14.16.6.1.2. 132-6-1-2 №li "İnvestisiya Fondunda milli valyutada olan iştirak paylarının dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər";

14.16.6.2. 132-6-2 №li "İnvestisiya Fondunda xarici valyutada olan iştirak payları";

14.16.6.2.1. 132-6-2-1 №li "İnvestisiya Fondunda xarici valyutada olan iştirak paylarının alış dəyəri";

14.16.6.2.2. 132-6-2-2 №li "İnvestisiya Fondunda xarici valyutada olan iştirak paylarının dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər";

14.16.7. 132-7 №li "Digər investisiyalar";

14.16.7.1. 132-7-1 №li "Milli valyutada olan digər investisiyalar";

14.16.7.1.1. 132-7-1-1 №li "Milli valyutada olan digər investisiyaların alış dəyəri";

14.16.7.1.2. 132-7-1-2 №li "Milli valyutada olan digər investisiyaların dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər";

14.16.7.2. 132-7-2 №li "Xarici valyutada olan digər investisiyalar";

14.16.7.2.1. 132-7-2-1 №li "Xarici valyutada olan digər investisiyaların alış dəyəri";

14.16.7.2.2. 132-7-2-2 №li "Xarici valyutada olan digər investisiyaların dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər".

14.17. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivlərinin əldə edilməsinə 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

14.18. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivlərinin əldə edilməsi ilə əlaqədar olaraq çəkilən əməliyyat xərclərinə 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti mühasibat yazılışı verilir.

14.19. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivlərinin sonrakı ölçülmələri 13 N-li "Ədalətli dəyərin ölçülməsi" adlı Maliyyə Hesabatının Beynəlxalq Standartına uyğun olaraq ədalətli dəyərlə aparılır, qazanc və ya itki digər məcmu gəlirdə əks etdirilir və aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

14.19.1. qazanc əldə edilərsə 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 541 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.19.2. zərər əldə edildiyi təqdirdə 541 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.20. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivləri:

14.20.1. ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivləri kimi yenidən təsnifləşdirildikdə:

14.20.1.1. ədalətli dəyərinə 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.20.1.2. əvvəllər digər məcmu gəlirdə tanınmış:

14.20.1.2.1. qazanca 541 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.20.1.2.2. itkiyə 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 541 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.20.2. amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri kimi yenidən təsnifləşdirildikdə ədalətli dəyərinə 133 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

14.21. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivləri ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivləri kimi yenidən təsnifləşdirildikdə 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

14.22. Amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivləri kimi yenidən təsnifləşdirildikdə:

14.22.1. ədalətli dəyərinə 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 133 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.22.2. balans dəyəri ilə ədalətli dəyər arasındakı yaranan:

14.22.2.1. qazanca 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 541 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.22.2.2. itkiyə 541 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 133 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

14.23. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivlərinə görə yaranan məzənnə fərqlərinə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

14.23.1. müsbət məzənnə fərqlərinə 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 549 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.23.2. mənfi məzənnə fərqlərinə 549 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

14.24. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivlərin tanınmasının dayandırılması ilə əlaqədar əməliyyat tarixinə aşağıdakı mühasibat yazılışı verilir:

14.24.1. ədalətli dəyərinə 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.24.2. hesablaşma tarixinə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

14.25. Sığortaçılar tərəfindən depozit hesablarının müqabilində (balans dəyəri məbləğində) ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivlərinin əldə edilməsinə 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, yaranan borcun qarşılıqlı bağlanılmasına 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 111, 112 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

14.26. Sığortaçılar tərəfindən debitor borclarının müqabilində (balans dəyəri məbləğində) ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivlərinin əldə edilməsinə 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, yaranan borcun qarşılıqlı bağlanılmasına 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

14.27. Sığortaçıların buraxdığı səhmlərin dəyəri ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivlərini əldə etməklə ödənildikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

14.27.1. səhmlərin buraxılmasına 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 501 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.27.2. ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivlərinin əldə edilməsinə 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.27.3. yaranan borcun səhmlərin ödənişi kimi bağlanan səhmlərin nominal dəyər məbləğinə 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.27.4. yaranan borcun səhmlərin ödənişi kimi bağlanan səhmlərin emissiya gəliri məbləğinə 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

14.28. Sığortaçıların faiz xərcləri yaradan öhdəlikləri, vergi və sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəlikləri, kreditor borcları ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivlərinin (balans dəyəri məbləğində) təqdim edilməsi hesabına ödənildikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

14.28.1. ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivlərinin (balans dəyəri məbləğinə) təqdim edilməsinə 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.28.2. yaranan borcların qarşılıqlı bağlanılmasına 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309, 331, 332, 333, 341, 342, 343, 344, 345, 346, 347, 348, 349 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

14.29. 133 №li "Amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri" hesabında sığortaçıların amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivlərinin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

14.29.1. 133-1 №li "Xəzinə vekselləri";

14.29.1.1. 133-1-1 №li "Milli valyutada olan xəzinə vekselləri";

14.29.1.1.1. 133-1-1-1 №li "Milli valyutada olan xəzinə veksellərinin alış dəyəri";

14.29.1.1.2. 133-1-1-2 №li "Milli valyutada olan xəzinə veksellərinin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər";

14.29.1.2. 133-1-2 №li "Xarici valyutada olan xəzinə vekselləri (manat ekvivalenti)";

14.29.1.2.1. 133-1-2-1 №li "Xarici valyutada olan xəzinə veksellərinin alış dəyəri (manat ekvivalenti)";

14.29.1.2.2. 133-1-2-2 №li "Xarici valyutada olan xəzinə veksellərin dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər (manat ekvivalenti)";

14.29.2. 133-2 №li "Dövlət istiqrazları";

14.29.2.1. 133-2-1 №li "Milli valyutada olan dövlət istiqrazları";

14.29.2.1.1. 133.-2-1-1 №li "Milli valyutada olan dövlət istiqrazlarının alış dəyəri";

14.29.2.1.2. 133-2-1-2 №li "Milli valyutada olan dövlət istiqrazları dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər";

14.29.2.2. 133-2-2 №li "Xarici valyutada olan dövlət istiqrazları (manat ekvivalenti)";

14. 29.2.2.1. 133-2-2-1 №li "Xarici valyutada olan dövlət istiqrazlarının alış dəyəri (manat ekvivalenti)";

14.29.2.2.2. 133-2-2-2 №li "Xarici valyutada olan dövlət istiqrazlarının dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər (manat ekvivalenti)";

14.29.3. 133-3 №li "Korporativ istiqrazları";

14.29.3.1. 133-3-1 №li "Milli valyutada olan korporativ istiqrazları";

14.29.3.1.1. 133-3-1-1 №li "Milli valyutada olan korporativ istiqrazlarının alış dəyəri";

14.29.3.1.2. 133-3-1-2 №li "Milli valyutada olan korporativ istiqrazlarının dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər";

14.29.3.2. 133-3-2 №li "Xarici valyutada olan korporativ istiqrazları";

14. 29.3.2.1. 133-3-2-1 №li "Xarici valyutada olan korporativ istiqrazlarının alış dəyəri";

14.29.3.2.2. 133-3-2-2 №li "Xarici valyutada olan korporativ istiqrazlarının dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər";

14.29.4. 133-4 №li "Digər investisiyalar";

14.29.4.1. 133-4-1 №li "Milli valyutada olan digər investisiyalar";

14.29.4.1.1. 133-4-1-1 №li "Milli valyutada olan digər investisiyaların alış dəyəri";

14.29.4.1.2. 133-4-1-2 №li "Milli valyutada olan digər investisiyaların dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər";

14.29.4.2. 133-4-2 №li "Xarici valyutada olan digər investisiyalar";

14.29.4.2.1. 133-4-2-1 №li "Xarici valyutada olan digər investisiyaların alış dəyəri";

14.29.4.2.2. 133-4-2-2 №li "Xarici valyutada olan digər investisiyaların dəyərinin dəyişməsinə görə düzəlişlər".

14.30. Amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri əldə edilərkən əvvəlcə ilkin dəyəri ilə uçota alınır. Bu zaman onların alış dəyərinə və əməliyyat xərclərinə 133 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 103, 105, 106, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

14.31. Amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri aşağıdakı hər iki şərtə cavab verdikdə amortizasiya məbləğində qiymətləndirilir:

14.31.1. maliyyə aktivinin müqavilə şərtləri müəyyən tarixlərdə yalnız əsas borc məbləğinin pul vəsaitlərinin hərəkətləri;

14.31.2. ödənilməmiş əsas borc üzrə faiz məbləğlərinin ödənişləri olan pul vəsaitlərinin hərəkətləri.

14.32. Amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri üzrə hər il hesablanılan faiz məbləğləri 133 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 630-1 №li subhesabın kreditində, eyni zamanda həmin məbləğin ümumi mənfəətə aid edilməsi 630-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

14.33. Amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri:

14.33.1. ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivləri kimi yenidən təsnifləşdirildikdə:

14.33.1.1. ədalətli dəyərinə 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 133 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.33.1.2. əvvəlki balans dəyəri ilə ədalətli dəyər arasındakı fərqlərdən yaranan:

14.33.1.2.1. qazanca 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 631 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 631 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.33.1.2.2. itkiyə 741 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 133 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin ümumi zərərə aid edilməsinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 741 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.33.2. ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivləri kimi yenidən təsnifləşdirildikdə:

14.33.2.1. ədalətli dəyərinə 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 133 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.33.2.2. əvvəlki balans dəyəri ilə ədalətli dəyər arasındakı fərqlərdən yaranan:

14.33.2.2.1. qazanca 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 541 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.33.2.2.2. itkiyə 541 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 133 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

14.34. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivləri amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri kimi yenidən təsnifləşdirildikdə 133 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

14.35. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivləri amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri kimi yenidən təsnifləşdirildikdə:

14.35.1. əvvəllər kapitalda əks etdirilmiş məbləğlərin silinməsinə:

14.35.1.1. qazanca görə 541 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.35.1.2. itkiyə 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 541 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.35.2. balans dəyərinə 133 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

14.36. Amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivlərinə görə yaranan məzənnə fərqlərinə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

14.36.1. müsbət məzənnə fərqlərinə 133 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 630-4 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 630-4 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.36.2. mənfi məzənnə fərqlərinə 740-1 №li subhesabın debeti və 133 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin ümumi zərərə aid edilməsinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 740-1 №li subhesabın krediti üzrə.

14.37. Amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivlərinin tanınmasının dayandırılması ilə əlaqədar əməliyyat tarixinə 124, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 133 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, hesablaşma tarixinə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 124, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

14.38. Sığortaçılar tərəfindən debitor borclarının müqabilində (balans dəyəri məbləğində) əldə edilmiş amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivlərinə 133 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

14.39. Sığortaçıların buraxdığı səhmlərin dəyəri amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivlərini əldə etməklə ödənildikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

14.39.1. səhmlərin buraxılmasına 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 501 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.39.2. amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivlərinin əldə edilməsinə 133 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.39.3. yaranan borcun səhmlərin ödənişi kimi bağlanan səhmlərin nominal dəyər məbləğinə 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.39.4. yaranan borcun səhmlərin ödənişi kimi bağlanan səhmlərin emissiya gəliri məbləğinə 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

14.40. Sığortaçıların faiz xərcləri yaradan öhdəlikləri, vergi və sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəlikləri, kreditor borcları amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivlərinin (balans dəyəri məbləğində) təqdim edilməsi hesabına ödənildikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

14.40.1. amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivlərinin (balans dəyəri məbləğinə) təqdim edilməsinə 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 133 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.40.2. yaranan borcların qarşılıqlı bağlanılmasına 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309, 331, 332, 333, 341, 342, 343, 344, 345, 346, 347, 348, 349 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

14.41. 139 №li "Ədalətli dəyərlə və amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər" hesabında bu maliyyə aktivləri ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlərin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

14.42. Ədalətli dəyərlə və amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlərin məbləğinə 740-2 №li subhesabın debeti və 139 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin ümumi zərərə aid edilməsinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 740-2 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

14.43. Ədalətli dəyərlə və amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlərin bərpa məbləğinə 139 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 630-5 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 630-5 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

14.44. Ədalətli dəyərlə və amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivlərinin silinməsinə aşağıdakı kimi mühasibat yazılışı verilir:

14.44.1. zərərlərin (itkilərin) məbləğinə 139 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 131, 132, 133 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

14.44.2. maliyyə aktivlərinin balans dəyərinin silinməsinə 740-2 №li subhesabın debeti və 131, 132, 133 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin ümumi zərərə aid edilməsinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 740-2 №li subhesabın krediti üzrə.

14.45. Əvvəllər silinmiş ədalətli dəyərlə və amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivlərinın bərpa olunması zamanı onların ədalətli dəyərinə 131, 132, 133 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 630-5 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 630-5 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

15. Törəmə maliyyə aktivləri

15.1. Törəmə maliyyə alətləri üzrə aktivlərin uçotu Hesablar Planının 14-cü maddəsində əks etdirilir. Törəmə maliyyə aləti hər hansı baza aktivini almaq, satmaq və ya dəyişdirmək hüququnu təsbit edən müqavilədir. Baza aktivi qismində qiymətli kağız, valyuta, faiz dərəcəsi, gəlirlik, törəmə maliyyə aləti, əmtəə, maliyyə indeksi, kreditriski və s. çıxış edə bilər. Törəmə maliyyə alətləri üzrə aktivlərə forvard, fyuçers, opsiyon və svop aiddirlər. Bu maddədə həmin törəmə alətləri üzrə aktivlərin uçotu aparılır. Bu maddə aşağıdakı hesablardan ibarətdir:

15.1.1. 141 №li "Alış-satış məqsədli törəmə maliyyə alətləri üzrə aktivlər";

15.1.2. 142 №li "Risklərə qarşı törəmə maliyyə alətləri üzrə aktivlər".

15.2. 141 №li "Alış-satış məqsədli törəmə maliyyə alətləri üzrə aktivlər" hesabında bu törəmə maliyyə alətləri üzrə aktivlərin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

15.2.1. 141-1 №li "Forvard törəmə maliyyə aləti üzrə aktiv";

15.2.2. 141-2 №li "Fyuçers törəmə maliyyə aləti üzrə aktiv";

15.2.3. 141-3 №li "Opsiyon törəmə maliyyə aləti üzrə aktiv";

15.2.4. 141-4 №li "Svop törəmə maliyyə aləti üzrə aktiv".

15.3. Forvard törəmə maliyyə aləti iki tərəf arasında sərbəst olaraq (özəl formada) baza aktivinin müəyyənləşdirilmiş növdə və sayda əvvəlcədən razılaşdırılmış tarixə və qiymətə alqı-satqısı üzrə müqavilədir. Bu müqavilə müddətin sonunda reallaşdırılır.

15.4. Forvard törəmə maliyyə aləti üzrə aktivin tanınmasına 141-1 №li subhesabın debeti və 629, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 629, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

15.5. Forvard törəmə maliyyə aləti üzrə aktivin dəyərinin ödənişinə görə mədaxilə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 141-1 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

15.6. Fyuçers törəmə maliyyə aləti iki tərəf arasında standartlaşmış formada fond birjası vasitəsilə baza aktivinin müəyyənləşdirilmiş növdə və sayda əvvəlcədən razılaşdırılmış tarixə və qiymətə alqı-satqısı üzrə müqavilədir. Bu müqavilə razılaşma qiymətində dəyişikliklər baş verdikcə reallaşdırılır.

15.7. Fyuçers törəmə maliyyə aləti üzrə aktivin tanınmasına 141-2 №li subhesabın debeti və 629, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 629, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

15.8. Fyuçers törəmə maliyyə aləti üzrə aktivin dəyərinin ödənişinə görə mədaxilə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 141-2 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

15.9. Opsiyon sahibinə birtərəfli qaydada baza aktivini almaq, satmaq və ya svop etmək hüququnu verən törəmə maliyyə alətidir və onun tərəflərinə seçim təqdim edən alətdir. Bu seçim tərəflərdən birinə məxsus olur və digər tərəfin iradəsindən asılı deyildir. Yəni opsiyon alan tərəfə öhdəlik yox hüquq verir.

15.10. Opsiyon törəmə maliyyə aləti üzrə aktivin tanınmasına 141-3 №li subhesabın debeti və 629, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 629, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

15.11. Opsiyon törəmə maliyyə aləti üzrə aktivin dəyərinin ödənişinə görə mədaxilə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 141-3 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

15.12. Svop iki tərəfin iki müxtəlif maliyyə alətindən olan pul vəsaiti hərəkətlərinin mübadilə edilməsidir.

15.13. Svop törəmə maliyyə aləti üzrə aktivin tanınmasına 141-4 №li subhesabın debeti və 629, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 629, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

15.14. Svop törəmə maliyyə aləti üzrə üzrə aparılmış əməliyyatlara görə həmin aktivin dəyərinin tanınmasının dayandırılmasına 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309, 341, 342, 344, 345, 346, 347, 348, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 141-4 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

15.15. 142 №li "Risklərə qarşı törəmə maliyyə alətləri üzrə aktivlər" hesabında bu törəmə maliyyə alətləri üzrə aktivlərin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

15.15.1. 142-1 №li "Forvard törəmə maliyyə aləti üzrə aktiv";

15.15.2. 142-2 №li "Fyuçers törəmə maliyyə aləti üzrə aktiv";

15.15.3. 142-3 №li "Opsiyon törəmə maliyyə aləti üzrə aktiv";

15.15.4. 142-4 №li "Svop törəmə maliyyə aləti üzrə aktiv".

15.16. Forvard törəmə maliyyə aləti iki tərəf arasında sərbəst olaraq (özəl formada) baza aktivinin müəyyənləşdirilmiş növdə və sayda əvvəlcədən razılaşdırılmış tarixə və qiymətə alqı-satqısı üzrə müqavilədir. Bu müqavilə müddətin sonunda reallaşdırılır.

15.17. Forvard törəmə maliyyə aləti üzrə aktivin tanınmasına 142-1 №li subhesabın debeti və 629, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 629, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

15.18. Forvard törəmə maliyyə aləti üzrə aktivin dəyərinin ödənişinə görə mədaxilə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 142-1 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

15.19 Fyuçers törəmə maliyyə aləti iki tərəf arasında standartlaşmış formada fond birjası vasitəsilə baza aktivinin müəyyənləşdirilmiş növdə və sayda əvvəlcədən razılaşdırılmış tarixə və qiymətə alqı-satqısı üzrə müqavilədir. Bu müqavilə razılaşma qiymətində dəyişikliklər baş verdikcə reallaşdırılır.

15.20. Fyuçers törəmə maliyyə aləti üzrə aktivin tanınmasına 142-2 №li subhesabın debeti və 629, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 629, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

15.21. Fyuçers törəmə maliyyə aləti üzrə aktivin dəyərinin ödənişinə görə mədaxilə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 142-2 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

15.22. Opsiyon sahibinə birtərəfli qaydada baza aktivini almaq, satmaq və ya svop etmək hüququnu verən törəmə maliyyə alətidir və onun tərəflərinə seçim təqdim edən alətdir. Bu seçim tərəflərdən birinə məxsus olur və digər tərəfin iradəsindən asılı deyildir. Yəni opsiyon alan tərəfə öhdəlik yox hüquq verir.

15.23. Opsiyon törəmə maliyyə aləti üzrə aktivin tanınmasına 142-3 №li subhesabın debeti və 629, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 629, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

15.24. Opsiyon törəmə maliyyə aləti üzrə aktivin dəyərinin ödənişinə görə mədaxilə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 142-3 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

15.25. Svop iki tərəfin iki müxtəlif maliyyə alətindən olan pul vəsaiti hərəkətlərinin mübadilə edilməsidir.

15.26. Svop törəmə maliyyə aləti üzrə aktivin tanınmasına 142-4 №li subhesabın debeti və 629, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 629, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

15.27. Svop törəmə maliyyə aləti üzrə üzrə aparılmış əməliyyatlara görə həmin aktivin dəyərinin tanınmasının dayandırılmasına 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309, 341, 342, 344, 345, 346, 347, 348, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 142-4 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

16. İştirak payı metodu ilə uçota alınmış investisiyaların uçotu

16.1. İştirak payı metodu ilə uçota alınmış investisiyaların uçotu Hesablar Planının 15- ci maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə iştirak payı metodu ilə uçota alınmış investisiyalarla (asılı müəssisələrə investisiyalar və birgə müəssisələrə investisiyalarla) bağlı ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim olunur. İştirak payı metodu ilə uçota alınmış investisiyalar əvvəlcə ilkin dəyəri ilə uçota alınır. Bu maddə aşağıdakı hesablardan ibarətdir:

16.1.1. 151 №li "Asılı müəssisələrə investisiyalar";

16.1.2. 152 №li "Birgə müəssisələrə investisiyalar";

16.1.3. 159 №li "Asılı və birgə müəssisələrə investisiyalar ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər".

16.2. 151 №li "Asılı müəssisələrə investisiyalar" hesabında sığortaçıların asılı təsərrüfat cəmiyyətlərinə qoyulmuş investisiyalarının hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Sığortaçıların müəssisənin xalis aktivlərindəki payına görə əhəmiyyətli təsirə malik olduğu hallarda, belə investisiyalar "asılı müəssisələrə investisiyalar" kimi tanınmaqla uçotda əks etdirilir.

16.3. 152 №li "Birgə müəssisələrə investisiyalar" hesabında sığortaçıların birgə təsərrüfat cəmiyyətlərinə qoyulmuş investisiyalarının hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Birgə müəssisə elə bir birgə razılaşmadır ki, razılaşma üzrə birgə nəzarət hüququna malik tərəflərin onun xalis aktivləri üzərində hüquqları vardır. Belə tərəflər birgə müəssisədə payı olan şəxslər adlanır.

16.4. 159 №li "Asılı və birgə müəssisələrə investisiyalar ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər" hesabında sığortaçılar tərəfindən asılı və birgə müəssisələrə investisiyalarilə bağlı zərərlərə (itkilərə) görə düzəlişlərin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

16.4.1. 159-1 №li "Asılı müəssisələrə investisiyalar ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər";

16.4.2. 159-2 №li "Birgə müəssisələrə investisiyalar ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər".

16.5. Asılı təsərrüfat cəmiyyətinə qoyulmuş investisiya məbləği əvvəlcə ilkin dəyəri ilə tanınır. Bu zaman 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışları verilir.

16.6. İnvestisiya obyektinin alış tarixindən sonra əldə edilmiş mənfəət və ya zərərdə investorun payını tanımaq üçün investisiyanın balans dəyəri artırılır və ya azaldılır. Bu zaman investisiya obyektindən əldə olunan həmin pay məbləği Mənfəət və ya zərər və digər məcmu gəlir haqqında hesabatda tanınır və aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

16.6.1. investisiya obyektindən mənfəət əldə edildikdə 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 551 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

16.6.2. investisiya obyektindən zərər əldə edildikdə 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 159-1 №li subhesabın krediti üzrə, 551 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

16.7. 151 №li "Asılı müəssisələrə investisiyalar" hesabının balans dəyərinə düzəlişlər, həmçinin investisiya obyektinin kapitalında baş vermiş dəyişikliklərdən irəli gəlir və Mənfəət və zərər və məcmu gəlir hesabatında tanınmaqla aparılır. Bu dəyişikliklərə investisiya obyektinin torpaq, tikili və avadanlıqlarının yenidən qiymətləndirilməsindən və ya məzənnə fərqlərindən yaranan dəyişikliklər aiddir. Bu zaman aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

16.7.1. dəyişikliklər kapitalda artımla nəticələndikdə 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 531, 532 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

16.7.2. dəyişikliklər kapitalda azalma ilə nəticələndikdə 731 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 159-1 №li subhesabın krediti, 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 731 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

16.8. İnvestisiya obyektindən əldə olunan bölüşdürmələr, o cümlədən dividendlər investisiyanın balans dəyərini azaldır. Bu zaman 124 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Həmin dividendlər ödənildikdə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 124 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

16.9. Asılı müəssisəyə investisiya qoyuluşunun bir hissəsi vençur fondu, trast və ya sığorta fondu tərəfindən saxlanılırsa, sığortaçılar vençur fondu, trast və ya sığorta fondunun investisiyanın həmin hissəsi üzərində mühüm təsirə malik olub-olmamasından asılı olmayaraq, bu investisiyanı 9 №li "Maliyyə alətləri" adlı Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartına uyğun olaraq mənfəət və ya zərərdə əks olunan ədalətli dəyərlə qiymətləndirmək hüququna malikdir. Sığortaçılar bu seçimi etdikdə, o investisiyanın vençur fondu, trast və ya sığorta fondu tərəfindən saxlanılmayan hissəsini iştirak payı metodu ilə uçota almalıdır.

16.10. Ədalətli dəyər metoduna əsasən asılı müəssisələrə investisiyaların balans dəyərinin artımına 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 551 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

16.11. Ədalətli dəyər metoduna əsasən asılı müəssisələrə investisiyaların balans dəyərinin azalmasına 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, 551 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

16.12. Ədalətli dəyərlə əks etdirilən maliyyə aktivləri asılı təsərrüfat cəmiyyətinə investisiya qoyuluşu kimi təsnifləşdirilən aktivlər meyarına uyğun gəldikdə, həmin tarixdən etibarən iştirak payı metodunun tətbiqi ilə uçota alınır. Bu zaman aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

16.12.1. 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 131, 132 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə; və ya 16.12.2. 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349, 389 №li hesablarının müvafiq subhesablarının krediti, storno üsulu ilə 131, 132 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

16.13. Asılı təsərrüfat cəmiyyətinə investisiya qoyuluşunun ədalətli dəyərlə əks etdirilən maliyyə aktivləri kimi təsnifləşdirildiyi tarixdən etibarən tərtib edilmiş bütün maliyyə hesabatlarına müvafiq düzəlişlər edilir.

16.14. Asılı müəssisəyə qoyulmuş investisiya və ya onun bir hissəsi geri götürülən zaman həmin investisiya qoyuluşu üzrə iştirak payı metodunun tətbiqi əhəmiyyətli təsirə artıq malik olmadığı halda, iştirak payı metodunun tətbiqi və həmin investisiya qoyuluşu ədalətli dəyərlə uçota alınır. Bu zaman investisiya qoyuluşunun bir hissəsinin geri götürülməsi nəticəsində yaranan daxilolmalar və qalan investisiya qoyuluşunun ədalətli dəyəri ilə asılı müəssisəyə qoyulmuş investisiyanın balans dəyəri arasında əmələ gələn fərq üzrə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

16.14.1. geri götürülmüş investisiya qoyuluşu məbləğinə 124 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, həmin məbləğlərin ödənilməsi zamanı 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 124 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

16.14.2. yerdə qalan investisiya qoyuluşunun ədalətli dəyərinə 131, 132 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

16.14.3. investisiya qoyuluşunun ədalətli dəyəri ilə balans dəyəri arasındakı fərq həddində:

16.14.3.1. ədalətli dəyərin balans dəyərindən artıq olan məbləğinə 131, 132 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 541, 640, №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, eyni zamanda 640 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

16.14.3.2. balans dəyərinin ədalətli dəyərdən artıq olan məbləğinə 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, eyni zamanda 551 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

16.15. 151 №li hesabda əks etdirilmiş investisiya, "asılı təsərrüfat cəmiyyəti" hesab edilmədiyi tarixdə və ədalətli dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri kimi uçota alındıqda, investisiyanın həmin tarixdəki ədalətli dəyəri bu maliyyə aktivlərinin ilkin qiymətləndirilməsi üçün onların ədalətli dəyəri kimi qəbul edilir. Bu zaman 131, 132 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

16.16. Sığortaçılar asılı təsərrüfat cəmiyyəti üzərində əhəmiyyətli təsirini itirdikdə, asılı müəssisə ilə bağlı Mənfəət və zərər və digər məcmu gəlir haqqında hesabatda vaxtı ilə tanınmış bütün məbləğləri nəzərə alır. Bu zaman aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

16.16.1. bu investisiyanın ədalətli dəyəri məbləği həddində 131, 132 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

16.16.2. Sığortaçılar asılı təsərrüfat cəmiyyəti üzərində əhəmiyyətli təsirini itirdiyi məbləğ həddində 124 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, həmin məbləğ ödənildikdə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 124 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

16.17. Sığortaçıların asılı müəssisədəki mülkiyyət faizi azaldıqda, lakin sığortaçıların investisiya qoyuluşu asılı təsərrüfat cəmiyyəti anlayışına uyğun gəlməsi davam etdikdə, o zaman aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

16.17.1. sığortaçıların investisiya qoyuluşu üzrə dəyişikliklər əvvəllər kapitalda artımla nəticələnmişdirsə, bu dəyişikliyə aid olan və Mənfəət və zərər və digər məcmu gəlir haqqında hesabatda tanının məbləğ həddində 541, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

16.17.2. həmin məbləğin Mənfəət və zərərdə və digər məcmu gəlir haqqında hesabatda tanınmasına ehtiyac olarsa, o zaman 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

16.17.3. sığortaçıların investisiya qoyuluşu üzrə dəyişikliklər əvvəllər kapitalda azalma ilə nəticələnmişdirsə, həmin dəyişikliklərə uyğun azalma məbləğinə 159-1 №li subhesabın debeti və 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

16.18. Asılı təsərrüfat cəmiyyəti və investor (o cümlədən onun törəmə müəssisələri) arasında "yuxarı istiqamətdə" və "törəmə müəssisələrlə əməliyyatlar" əməliyyatlardan yaranan mənfəət və zərərlər investorun maliyyə hesabatlarında yalnız əlaqəli olmayan investorların asılı təsərrüfat cəmiyyətindəki payları məbləğində tanınır.

16.19. Asılı təsərrüfat cəmiyyətində investisiya qoyuluşu onun asılı təsərrüfat cəmiyyəti olduğu tarixdən etibarən iştirak payı metodunun tətbiqi ilə uçota alınır. İnvestisiyanın əldə edilməsi zamanı onun ilkin dəyəri ilə asılı müəssisəsinin müəyyən edilə bilən aktivlərinin və öhdəliklərinin xalis ədalətli dəyəri (xalis aktivlərin dəyəri) ilə investorun (sığortaçıların) payı arasında hər hansı fərq aşağıdakı kimi uçota alınır:

16.19.1. Asılı təsərrüfat cəmiyyətinə aid olan qudvil investisiyanın balans dəyərinin bir hissəsini təşkil edir. Həmin qudvilin amortizasiya edilməsinə yol verilmir. Asılı təsərrüfat cəmiyyətinə investisiya qoyuluşunun ilkin dəyəri asılı təsərrüfat cəmiyyətinin xalis aktivlərinin dəyərindən artıq olduğu halda yaranan fərqə 221-7 №li subhesabın debeti və 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

16.19.2. Asılı təsərrüfat cəmiyyətinə investisiya qoyuluşunun ilkin dəyəri asılı təsərrüfat cəmiyyətinin xalis aktivlərinin dəyərindən aşağı olduğu halda, yaranan fərq gəlir kimi tanınır. Bu zaman həmin məbləğ həddində 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, eyni zamanda 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 551 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışları verilir.

16.20. Asılı təsərrüfat cəmiyyətinin torpaq, tikili və avadanlıqları üzrə əvvəlki yenidən qiymətləndirmələr nəticəsində yaranmış artımlar investorun kapital ehtiyatlarında əks etdirilmişdirsə, sonrakı qiymətdəndüşmə zərərləri həmin artım məbləği qədər kapital ehtiyatının azalmasına aid edilir, qalan məbləğ isə mənfəət və zərərə aid edilir. Əvvəlki yenidən qiymətləndirmə üzrə tanınmış artım məbləği həddində 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, əvvəlki artımdam artıq olan məbləğ həddində isə 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, eyni zmanda 551 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

16.21. Asılı təsərrüfat cəmiyyətinin torpaq, tikili və avadanlıqları üzrə əvvəlki yenidən qiymətləndirmələr nəticəsində yaranmış zərərlər investorun Mənfəət və zərər hesabatında əks etdirilmişdirsə, sonrakı yenidən qiymətləndirmə artımları həmin azalma məbləği qədər gəlirə aid edilir, qalan məbləğ isə kapital ehtiyatlarında tanınır. Əvvəlki yenidən qiymətləndirmə üzrə tanınmış zərər məbləği həddində 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 551 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, əvvəlki zərərdən artıq olan məbləğ həddində isə 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

16.22. Sığortaçıların debitor borclarının müqabilində əldə etdiyi investisiyalar asılı müəssisəyə qoyulmuş investisiya meyarına uyğun gəldikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

16.22.1. asılı müəssisəyə qoyulmuş investisiyanın əldə edilməsinə 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

16.22.2. debitor borcların kreditor borclarla əvəzləşdirilməsinə 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

16.23. Səhmlərin buraxılması ilə sığortaçıların əldə etdiyi investisiyalar asılı müəssisəyə qoyulmuş investisiya meyarına uyğun gəldikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

16.23.1. səhmlərin buraxılmasına 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 501 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

16.23.2. asılı müəssisəyə qoyulmuş investisiyanın əldə edilməsinə 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

16.24. İnvestorun asılı təsərrüfat cəmiyyətinin zərərlərindəki payı həmin asılı müəssisəsindəki iştirak payına bərabər və ya ondan artıq olduqda, investor sonrakı zərərlərdəki payının tanınmasını dayandırır. İştirak payı metoduna əsasən investorun adi səhmlərə investisiya qoyuluşundan artıq məbləğdə tanınmış zərərlər vacibliyi (yəni ləğv olunma zamanı prioritetlər) üzrə əks qaydada investorun asılı müəssisəsindəki payının digər komponentlərinə tətbiq olunur.

16.25. Asılı və birgə müəssisələrə investisiyalar ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlərin məbləğinə 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 159 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, eyni zmanda 551 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

16.26. İnvestorun iştirak payı sıfıra qədər azaldıldıqdan sonra, asılı təsərrüfat cəmiyyəti sonralar mənfəət əldə etdiyi haqqında hesabat verdikdə, investor yalnız onun mənfəətdəki payı tanınmamış zərər payına bərabər olduqdan sonra, həmin mənfəətlərdəki payının tanınmasını davam etdirir.

16.27. Birgə müəssisədə payı olan şəxs birgə müəssisədəki iştirak payını investisiya kimi tanımalı və həmin investisiyanın uçotunu "Asılı təsərrüfat cəmiyyətlərinə investisiyalar"ın uçotuna uyğun olaraq iştirak payı metodundan istifadə etməklə uçotda əks etdirir.

17. Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə aktivlərin uçotu

17.1. Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə aktivlər Hesablar Planının 16-cı maddəsində əks etdirilir. "Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə aktivlər" maddəsi ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə aktivlərin cari dəyərinin ümumiləşdirilməsi üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bu maddə aşağıdakı hesablardan ibarətdir:

17.1.1. 161 №li "Ümumi model ilə ölçülən təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə aktivlər";

17.1.2. 162 №li "Sığorta haqqı modeli ilə ölçülən təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə aktivlər";

17.1.3. 169 №li "Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə aktivlər ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər".

17.2. 161 №li "Ümumi model ilə ölçülən təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə aktivlər" hesabında sığortaçıların ümumi model ilə ölçülən təkrarsığortaya ötürdüyü müqavilələr üzrə aktivləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

17.2.1. 161-1 №li "Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə gələcək gəlirlərin cari dəyərinə görə aktivlər (riyazi ehtiyatlarda təkrarsığortaçıların payı)";

17.2.1.1. 161-1-1 №li "Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə aktivlər";

17.2.1.2. 161-1-2 №li "Baş vermiş sığorta hadisələrində təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlər";

17.2.1.2.1. 161-1-2-1 №li "Bildirilmiş zərərlər üzrə aktivlər";

17.2.1.2.2. 161-1-2-2 №li "Baş vermiş, lakin bildirilməmiş zərərlər üzrə aktivlər";

17.2.2. 161-2 №li "Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə aktivlər";

17.2.3. 161-3 №li "Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə xidmət marjasında təkrarsığortaçıların payına görə aktivlər";

17.2.4. 161-4 №li "Zərərli sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentində (sabitləşdirici ehtiyatlarda) təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlər";

17.2.5. 161-5 №li "Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə təkrarsığorta haqlarına görə gözlənilən pul axınları";

17.2.6. 161-6 №li "Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə sair aktivlər".

17.3. Sığortaçı tərəfindən ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri 17 №-li "Sığorta müqavilələri" adlı Maliyyə Hesabatı Beynəlxalq Standartının 62-ci və 62A-cı maddələrinin tələblərinə uyğun olaraq mühasibat uçotunda əks etdirilir. Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr ilə bağlı Hesablar Planının 16-cı maddəsi üzrə məbləğlər hesabat tarixində aktuari hesablamaları əsasında müəyyən edilir.

17.4. Sığortaçı təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə gələcək mənfəət və gəlirlərin cari dəyəri ilə bağlı aktivlərə görə ümumi model metodu tətbiq edilməklə aşağıdakı mühasibat yazılışlarını verir:

17.4.1. gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə aktivlərin yaranmasına 161-1-1 №li subhesabın debeti və 161-5 №li subhesabın krediti üzrə;

17.4.2. qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə aktivlərin yaranmasına 161-2 №li subhesabın debeti və 161-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

17.4.3. xidmət marjasında təkrarsığortaçıların payına görə aktivlərin yaranmasına 161-3 №li subhesabın debeti və 161-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

17.4.4. təminat müddəti bitən gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə aktivlərin xərc kimi tanınmasına (amortizasiyasına) 703-2-1 №li subhesabın debeti və 161-1- 1 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 703-2-1 №li subhesabın krediti üzrə;

17.4.5. pulun zaman dəyərinin təsiri nəticəsində, habelə diskont faiz dərəcəsinin artması ilə bağlı gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə aktivlərin artması üzrə yaranan maliyyə gəlirinə 161-1-1 №li subhesabın debeti və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının və 641-3 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının və 641-3 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

17.4.6. baş vermiş sığorta hadisələrində təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlərin yaranmasına 161-1-2 №li subhesabın debeti və 603-2-2 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 603-2-2 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

17.4.7. təkrarsığortaçı tərəfindən ödənilməli olan sığorta ödənişi məbləğinə 123-1 №li subhesabın debeti və 161-1-2 №li subhesabın krediti üzrə;

17.4.8. təkrarsığortaçı tərəfindən sığorta ödənişi məbləği ödənildikdə, həmin məbləğə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 123-1 №li subhesabın krediti üzrə.

17.5. Sığortaçının təkrarsığortaya ötürdüyü müqavilələr üzrə qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə aktivlərin uçotu 161-2 №li subhesabda əks etdirilir.

17.6. Sığortaçı ümumi model ilə ölçülən təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə aktivlərin dəyəri ilə bağlı aşağıdakı mühasibat yazılışlarını verir:

17.6.1. təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə aktivlərin yaranmasına 161-2 №li subhesabın debeti və 161-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

17.6.2. təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə aktivlərin xərc kimi tanınmasına (amortizasiyasına) 703-2-2 №li subhesabın debeti və 161-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 703-2-2 №li subhesabın krediti üzrə;

17.6.3. pulun zaman dəyərinin təsiri nəticəsində, habelə diskont faiz dərəcəsinin artması ilə bağlı təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə aktivlərin artması üzrə yaranan maliyyə gəlirinə 161-2 №li subhesabın debeti və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının və 641-3 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının və 641-3 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

17.7. Ümumi model ilə ölçülən təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə xidmət marjasında təkrarsığortaçıların payına görə aktivlərin dəyərinin uçotu 161-3 №li subhesabda aparılır. Bu subhesab üzrə baş vermiş əməliyyatlara görə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

17.7.1. xidmət marjasında təkrarsığortaçıların payına görə aktivlərin yaranmasına 161-3 №li subhesabın debeti və 161-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

17.7.2. təminat müddəti bitən xidmət marjasında təkrarsığortaçıların payına görə aktivlərin xərc kimi tanınmasına (amortizasiyasına) 703-2-3 №li subhesabın debeti və 161-3 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 703-2-3 №li subhesabın krediti üzrə;

17.7.3. pulun zaman dəyərinin təsiri nəticəsində, habelə diskont faiz dərəcəsinin artması ilə bağlı xidmət marjasında təkrarsığortaçıların payına görə aktivlərin artması üzrə yaranan maliyyə gəlirinə 161-3 №li subhesabın debeti və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının və 641-3 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının və 641-3 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

17.7.4. təkrarsığortaya ötürülmüş sığorta müqavilələr qrupunun sonradan zərərli olan müqavilələr qrupu kimi tanındığı halda, əvvəllər tanınmış:

17.7.4.1. xidmət marjasında təkrarsığortaçıların payına görə tanınmış aktivlərin qalıq məbləğinə 161-1-1 №li subhesabın debeti və 161-3 №li subhesabın krediti üzrə;

17.7.4.2. zərər komponentində (sabitləşdirici ehtiyatlarda) təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlərin dəyərinin yaranmasına 161-4 №li subhesabın debeti və 603-2-4 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 603-2-4 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

17.7.4.3. zərər komponentində (sabitləşdirici ehtiyatlarda) təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlərin dəyərinin həmin müqavilələr üzrə təkrarsığorta haqlarına görə aktivlərin (kreditor borcun) dəyərinin azalmasına aid edilməsinə 161-5 №li subhesabın debeti və 161-4 №li subhesabın krediti üzrə.

17.8. Ümumi model ilə ölçülən zərərli sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentində (sabitləşdirici ehtiyatlarda) təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlərin dəyərinin uçotu 161-4 №li subhesabda aparılır. Bu subhesab üzrə baş vermiş əməliyyatlara görə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

17.8.1. zərərli sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentində (sabitləşdirici ehtiyatlarda) təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlərin dəyərinin yaranmasına 161-4 №li subhesabın debeti və 603-2-4 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 603-2-4 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

17.8.2. zərərli sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentində (sabitləşdirici ehtiyatlarda) təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlərin dəyərinin həmin müqavilələr üzrə təkrarsığorta haqlarına görə aktivlərin (kreditor borcun) dəyərinin azalmasına aid edilməsinə 161-5 №li subhesabın debeti və 161-4 №li subhesabın krediti üzrə;

17.8.3. təkrarsığortaya ötürülmüş zərərli olan sığorta müqavilələr qrupunun sonradan zərərli olmayan müqavilələr qrupu kimi tanındığı halda, zərərli sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentində (sabitləşdirici ehtiyatlarda) təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlərin dəyərinin həmin müqavilələr üzrə təkrarsığorta haqlarına görə aktivlərin (kreditor borcun) dəyərinin artırılmasına aid edilməsinə 161-4 №li subhesabın debeti və 161-5 №li subhesabın krediti üzrə.

17.9. Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə təkrarsığorta haqlarına görə gözlənilən pul axınlarının uçotu 161-5 №li subhesabda aparılır. Bu subhesab üzrə baş vermiş əməliyyatlara görə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

17.9.1. təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə təkrarsığorta haqlarına görə gözlənilən pul axınlarının yaranmasına 161-1-1 №li subhesabın debeti və 161-5 №li subhesabın krediti üzrə;

17.9.2. təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə təkrarsığortaçı qarşısındakı təkrarsığorta haqqının məbləğinə görə yaranan kreditor borca 161-5 №li subhesabın debeti və 346-1 №li subhesabın krediti üzrə;

17.9.3. təkrarsığortaçıya edilən ödənişin məbləğinə 346-1 №li subhesabın debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

17.9.4. pulun zaman dəyərinin təsiri nəticəsində, habelə diskont faiz dərəcəsinin azalması ilə bağlı təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə təkrarsığortaçı qarşısındakı təkrarsığorta haqqının məbləği üzrə gözlənilən pul axınlarının cari dəyərinin azalması üzrə yaranan maliyyə xərcinə 739 №li hesabın müvafiq subhesablarının və 751-3 №li subhesabın debeti və 161-5 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 739 №li hesabın müvafiq subhesablarının və 751- 3 №li subhesabın krediti üzrə.

17.10. Ümumi model ilə ölçülən təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə sair aktivlərin uçotu 161-6 №li subhesabda aparılır. Bu subhesab üzrə baş vermiş əməliyyatlara görə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

17.10.1. təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələri üzrə sair aktivlərin yaranmasına 161-6 №li subhesabın debeti və 161-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

17.10.2. sığorta ödənişlərinə görə əlavə tələblər ilə bağlı xərclərdə təkrarsığortaçıların payı üzrə debitor borcların yaranmasına 123-4 №li subhesabların debeti və 161-6 №li subhesabın krediti üzrə;

17.10.3. pulun zaman dəyərinin təsiri nəticəsində, habelə diskont faiz dərəcəsinin artması ilə bağlı sair aktivlərin artması üzrə yaranan maliyyə gəlirinə 161-6 №li subhesabın debeti və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 641-3 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 641-3 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

17.11. Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələrə vaxtından əvvəl xitam verildikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

17.11.1. zərərli olmayan müqavilələr qrupu üzrə:

17.11.1.1. gözlənilən pul axınlarının qalan məbləğinin kreditor borc ilə silinməsinə 161- 5 №li subhesabın debeti və 161-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

17.11.1.2. qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsi üzrə aktivlərin qalan məbləğinin gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə aktivlərə aid edilməsinə 161-1-1 №li subhesabın debeti və 161-2 №li subhesabın krediti üzrə;

17.11.1.3. xidmət marjasında təkrarsığortaçıların payına görə aktivlərin qalan məbləğinin gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə aktivlərə aid edilməsinə 161-1-1 №li subhesabın debeti və 161-3 №li subhesabın krediti üzrə;

17.11.1.4. təkrarsığortaçı tərəfindən təminatı yerinə yetirilməyən təkrarsığorta haqqına görə yaranan debitor borcun məbləğinə 123-3 №li subhesabın debeti və 161-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

17.11.2. zərərli müqavilələr qrupu üzrə:

17.11.2.1. gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə aktivlərin qalan məbləğinin kreditor borc ilə silinməsinə 161-5 №li subhesabın debeti və 161-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

17.11.2.2. qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsi üzrə aktivlərin qalan məbləğinin gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə aktivlərə aid edilməsinə 161-1-1 №li subhesabın debeti və 161-2 №li subhesabın krediti üzrə;

17.11.2.3. zərərli sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentində (sabitləşdirici ehtiyatlarda) təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlərin dəyərinin həmin müqavilələr üzrə təkrarsığorta haqlarına görə aktivlərin (kreditor borcun) dəyərinə görə bərpa edilməsinə 161- 4 №li subhesabın debeti və 161-5 №li subhesabın krediti üzrə;

17.11.2.4. təkrarsığortaçı tərəfindən təminatı yerinə yetirilməyən təkrarsığorta haqqına görə yaranan debitor borcun məbləğinə 123-3 №li subhesabın debeti və 161-1-1 №li subhesabın krediti üzrə.

17.12. Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı aktuar fərziyyələr və reallaşdırmalar arasındakı fərqə görə düzəlişlər üzrə xərclərin yaranmasına 703-4 №li subhesabın debeti və 161-1, 161-2, 161-3, 161-4, 161-5, 161-6 №li subhesabların krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 703-4 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

17.13. Aktivləri xarici valyutada ifadə edilmiş ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə yaranan müsbət məzənnə fərqlərinin gəlirlərdə əks olunmasına 161-1, 161-2, 161-3, 161- 4, 161-5, 161-6 №li subhesabların debeti və 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 640-5 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 640-5 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

17.14. Aktivləri xarici valyutada ifadə edilmiş ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə yaranan mənfi məzənnə fərqlərinin xərclərdə əks olunmasına 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 750-5 №li subhesabın debeti və 161-1, 161-2, 161-3, 161-4, 161-5, 161- 6 №li subhesabların krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 750-5 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

17.15. Aktivləri xarici valyutada ifadə edilmiş ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə yaranan müsbət məzənnə fərqləri üzrə məbləğlərinin digər məcmu gəlirdə tanınmasına 161-1, 161-2, 161-3, 161-4, 161-5, 161-6 №li subhesabların debeti və 532 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

17.16. Aktivləri xarici valyutada ifadə edilmiş ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə yaranan mənfi məzənnə fərqləri üzrə məbləğlərinin digər məcmu gəlirdə tanınmasına 532 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 161-1, 161-2, 161-3, 161-4, 161-5, 161-6 №li subhesabların krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

17.17. 162 №li "Sığorta haqqı modeli ilə ölçülən təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə aktivlər" hesabında sığortaçının sığorta haqqı modeli ilə ölçülən təkrarsığortaya ötürdüyü müqavilələr üzrə aktivləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

17.17.1. 162-1 №li "Qazanılmamış sığorta haqları ehtiyatında təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlər";

17.17.2. 162-2 №li "Baş vermiş sığorta hadisələrində təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlər (zərərlər ehtiyatında təkrarsığortaçıların payı)";

17.17.2.1. 162-2-1 №li "Bildirilmiş zərərlərə görə aktivlər";

17.17.2.2. 162-2-2 №li "Baş vermiş, lakin bildirilməmiş zərərlərə görə aktivlər";

17.17.2.3. 162-2-3 №li "Baş vermiş sığorta hadisələri ilə bağlı qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə aktivlər";

17.17.3. 162-3 №li "Zərərli müqavilələr üzrə zərər komponentində (sabitləşdirici ehtiyatlarda) təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlər";

17.17.4. 162-4 №li "Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə təkrarsığorta haqlarına görə gözlənilən pul axınları";

17.17.5. 162-5 №li "Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə sair aktivlər".

17.18. Sığortaçının təkrarsığortaya ötürdüyü müqavilələr üzrə sığorta haqlarının qazanılmamış hissəsində təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlərin dəyəri 162-1 №li subhesabında əks etdirilir.

17.19. Sığortaçı təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə sığorta haqlarının qazanılmamış hissəsində təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlərin dəyərinə görə sığorta haqqı modeli ilə aşağıdakı mühasibat yazılışlarını verir:

17.19.1. sığorta haqlarının qazanılmamış hissəsində təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlərin dəyərinə 162-1 №li subhesabın debeti və 162-4 №li subhesabın krediti üzrə;

17.19.2. sığorta haqlarının qazanılmamış hissəsində təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlərin xərc kimi tanınmasına 703-1 №li subhesabın debeti və 162-1 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 703-1 №li subhesabın krediti üzrə.

17.20. Sığortaçının təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə baş vermiş sığorta hadisələrində təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlərin dəyəri 162-2 №li subhesabında əks etdirilir.

17.21. Baş vermiş sığorta hadisələrində təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlərin dəyərinə görə sığorta haqqı bölgüsü metodu tətbiq edilməklə aşağıdakı mühasibat yazılışlarını verir:

17.21.1 zərərlər ehtiyatına görə xərclərdə və baş vermiş sığorta hadisələrində təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlərin dəyərinin yaranmasına 162-2, 162-4 №li subhesabların debeti və 603-1-2, 603-1-3 №li subhesabların krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 603-1-2, 603-1-3 №li subhesabların debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

17.21.2. təkrarsığortaçı tərəfindən ödənilməli olan sığorta ödənişi məbləğinə 123-1 №li subhesabın debeti və 162-2 №li subhesabın krediti üzrə;

17.21.3. təkrarsığortaçı tərəfindən sığorta ödənişi məbləği ödənildikdə, həmin məbləğlərə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 123- 1 №li subhesabın krediti üzrə.

17.22. Sığorta haqqı modeli ilə ölçülən təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələri üzrə zərər komponentində (sabitləşdirici ehtiyatlarda) təkrarsığortaçıların payına görə aktivlərin dəyərinin uçotu 162-3 №li subhesabda aparılır. Bu subhesab üzrə baş vermiş əməliyyatlara görə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

17.22.1. zərərli sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentində (sabitləşdirici ehtiyatlarda) təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlərin dəyərinin yaranmasına 162-3 №li subhesabın debeti və 603-1-4 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 603-1-4 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

17.22.2. zərərli sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentində (sabitləşdirici ehtiyatlarda) təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlərin dəyərinin həmin müqavilələr üzrə təkrarsığorta haqlarına görə gözlənilən pul axınlarının dəyərinin azalmasına aid edilməsinə 162-4 №li subhesabın debeti və 162-3 №li subhesabın krediti üzrə;

17.22.3. təkrarsığortaya ötürülmüş zərərli olan sığorta müqavilələr qrupunun sonradan zərərli olmayan müqavilələr qrupu kimi tanındığı halda, zərərli sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentində (sabitləşdirici ehtiyatlarda) təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlərin dəyərinin həmin müqavilələr üzrə təkrarsığorta haqlarına görə gözlənilən pul axınlarının dəyərinin azalmasına aid edilmiş məbləğə görə 162-3 №li subhesabın debeti və 162-4 №li subhesabın krediti üzrə.

17.23. Sığorta haqqı modeli ilə ölçülən təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələri üzrə təkrarsığorta haqlarına görə gözlənilən pul axınlarının dəyərinin uçotu 162-4 №li subhesabda aparılır. Bu subhesab üzrə baş vermiş əməliyyatlara görə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

17.23.1. təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə təkrarsığorta haqlarına görə gözlənilən pul axınlarının cari dəyərinin yaranmasına 162-1 №li subhesabın debeti və 162-4 №li subhesabın krediti üzrə;

17.23.2. təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə təkrarsığortaçı qarşısındakı təkrarsığorta haqqının məbləğinə görə yaranan kreditor borca 162-4 №li subhesabın debeti və 346-1 №li subhesabın krediti üzrə;

17.23.3. təkrarsığortaçıya edilən ödənişin məbləğinə 346-1 №li subhesabın debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

17.24. Sığorta haqqı modeli ilə ölçülən təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələri üzrə sair aktivlərin dəyərinin uçotu 162-5 №li subhesabda aparılır. Bu subhesab üzrə baş vermiş əməliyyatlara görə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

17.24.1. təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələri üzrə sair aktivlərin yaranmasına 162-5 №li subhesabın debeti və 162-1 №li subhesabın krediti üzrə;

17.24.2. sair aktivlərdə təkrarsığortaçıların payı üzrə debitor borcların yaranmasına 123- 4 №li subhesabların debeti və 162-5 №li subhesabın krediti üzrə.

17.25. Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələrə vaxtından əvvəl xitam verildikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

17.25.1. zərərli olmayan müqavilələr qrupu üzrə:

17.25.1.1. sığorta haqlarının qazanılmamış hissəsində təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlərin dəyərinin gözlənilən pul axınları ilə silinməsinə 162-4 №li subhesabın debeti və 162-1 №li subhesabın krediti üzrə;

17.25.1.2. təkrarsığortaçı tərəfindən öhdəliyi yerinə yetirilməyən təkrarsığorta haqqına görə yaranan debitor borcun məbləğinə 123-3 №li subhesabın debeti və 162-1 №li subhesabın krediti üzrə;

17.25.2. zərərli müqavilələr qrupu üzrə:

17.25.2.1. sığorta haqlarının qazanılmamış hissəsində təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlərin məbləğinin gözlənilən pul axınları ilə silinməsinə 162-4 №li subhesabın debeti və 162-1 №li subhesabın krediti üzrə;

17.25.2.2. zərərli sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentində (sabitləşdirici ehtiyatlarda) təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlərin dəyərinin həmin müqavilələr üzrə təkrarsığorta haqlarına görə gözlənilən pul axınlarının dəyərinə görə bərpa edilməsinə 162-3 №li subhesabın debeti və 162-4 №li subhesabın krediti üzrə;

17.25.2.3. təkrarsığortaçı tərəfindən öhdəliyi yerinə yetirilməyən təkrarsığorta haqqına görə yaranan debitor borcun məbləğinə 123-3 №li subhesabın debeti və 162-1 №li subhesabın krediti üzrə.

17.26. Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı fərqə görə düzəlişlər üzrə xərclərin yaranmasına 703-1 №li subhesabın debeti və 162-1, 162-2, 162-3, 162-4, 162-5 №li subhesabların krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 703-1 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

17.27. Aktivləri xarici valyutada ifadə edilmiş ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə yaranan müsbət məzənnə fərqlərinin gəlirlərdə əks olunmasına 162-1, 162-2, 162-3, 162- 4, 162-5 №li subhesabların debeti və 627, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

17.28. Aktivləri xarici valyutada ifadə edilmiş ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə yaranan mənfi məzənnə fərqlərinin xərclərdə əks olunmasına 736, 750 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 162-1, 162-2, 162-3, 162-4, 162-5 №li subhesabların krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

17.29. Aktivləri xarici valyutada ifadə edilmiş ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə yaranan müsbət məzənnə fərqləri üzrə məbləğlərinin digər məcmu gəlirdə tanınmasına 162-1, 162-2, 162-3, 162-4, 162-5 №li subhesabların debeti və 532, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

17.30. Aktivləri xarici valyutada ifadə edilmiş ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə yaranan mənfi məzənnə fərqləri üzrə məbləğlərinin digər məcmu gəlirdə tanınmasına 532, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 162-1, 162-2, 162-3, 162-4, 162-5 №li subhesabların krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

17.31. 169 №li "Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə aktivlər ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər" hesabında təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə aktivlər ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlərin dəyərinin uçotu aparılır. Bu hesab üzrə baş vermiş əməliyyatlara görə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

17.31.1. ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə aktivlər ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə yaradılan ehtiyatlara 735 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 169 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, habelə xərclərin zərərlərə aid edilməsinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 735 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

17.31.2. ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə aktivlərin dəyərsizləşməsinə görə yaradılan ehtiyatların azalmasına 169 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 624 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, habelə gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 624 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

17.31.3. ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə aktivlərin həmin aktivlərə görə yaradılan ehtiyatlar hesabına silinməsinə (azaldılmasına) 169 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 161, 162 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

18. Sığorta müqavilələri üzrə aktivlərin uçotu

18.1. Sığorta müqavilələri üzrə aktivlər Hesablar Planının 17-ci maddəsində əks etdirilir.

"Sığorta müqavilələri üzrə aktivlər" maddəsi sığorta və qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə aktivlərin cari dəyərinin ümumiləşdirilməsi üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bu maddə aşağıdakı hesablardan ibarətdir:

18.1.1 171 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə aktivlər";

18.1.2. 172 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə aktivlər".

18.2. 171 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə aktivlər" hesabında sığorta müqavilələri üzrə aktivlər barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

18.3. Hesabat tarixinə (ayın sonuna) sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklərin ümumi qalığı debet qalıq olarsa bu zaman həmin qalıq məbləğə 171 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 311 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

18.4. 172 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə aktivlər" hesabında qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə aktivlər barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

18.5. Hesabat tarixinə (ayın sonuna) qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə öhdəliklərin ümumi qalığı debet qalıq olarsa bu zaman həmin qalıq məbləğə 172 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 312 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

19. Təxirə salınmış vergi aktivlərinin uçotu

19.1. Təxirə salınmış vergi aktivlərinin uçotu Hesablar Planının 18-ci maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə təxirə salınmış vergi aktivləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim olunur. Təxirə salınmış vergi aktivləri maddəsində mənfəət vergisi və digər vergilər üzrə təxirə salınmış vergi aktivləri uçota alınır. Bu maddə aşağıdakı hesablardan ibarətdir:

19.1.1. 181 №li "Mənfəət vergisi üzrə təxirə salınmış vergi aktivləri";

19.1.2. 189 №li "Digər təxirə salınmış vergi aktivləri".

19.2. 181 №li "Mənfəət vergisi üzrə təxirə salınmış vergi aktivləri" hesabında sığortaçıların fəaliyyətinin həyata keçirilməsi zamanı mənfəət vergisi üzrə çıxılan müvəqqəti fərqlər, gələcək dövrə keçirilən istifadə olunmamış vergi zərərləri və gələcək dövrə keçirilən istifadə olunmamış vergi kreditləri ilə əlaqədar gələcək dövrlərdə əvəzi alınmalı olan mənfəət vergisi barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Çıxılan müvəqqəti fərqlər aktiv və ya öhdəliyin balans dəyərinin əvəzinin alındığı və ya ödənildiyi gələcək dövrlərin vergi mənfəətinin (vergi zərərinin) müəyyən olunmasında çıxılan məbləğlər ilə nəticələnən müvəqqəti fərqlərdir.

19.3. Uçot mənfəəti vergi xərclərinin çıxılmasından əvvəl hesabat dövrü üzrə mənfəət və ya zərərdir. Vergi mənfəəti (vergi zərəri), Vergi Məcəlləsinə uyğun olaraq müəyyən olunan mənfəət vergisinin ödənildiyi (əvəzinin alındığı) hesabat dövrü üzrə hesablanılan mənfəətdir (zərərdir). Mənfəət vergisi üzrə vergi xərclərinin hesablanması zamanı aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

19.3.1. hesabat dövrünün vergi mənfəti üzrə cari mənfəət vergisi xərclərinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 901 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

19.3.2. həmin məbləğin dövlət büdcəsinə hesablanması üzrə 901 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

19.3.3. hesabat dövrünün təxirə salınmış vergi aktivlərinə 902 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, eyni zamanda 181 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 902 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

19.4. Mənfəət vergisi üzrə təxirə salınmış vergi aktivi hesablanan zaman, keçmiş illər üçün təxirə salınmış vergi öhdəliyi mövcuddursa, o zaman həmin təxirə salınmış vergi öhdəliyi məbləği həddində 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 902 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, qalan məbləğ həddində isə 181 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 902 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

19.5. 189 №li "Digər təxirə salınmış vergi aktivləri" hesabında mühasibat uçotu sığortaçıların fəaliyyətinin həyata keçirilməsi zamanı digər təxirə salınmış vergi aktivləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

19.6. Digər təxirə salınmış vergi aktivlərinin hesablanması zamanı 189 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

19.7. Həmin digər təxirə salınmış vergi aktivlərinə uyğun olaraq Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin tələblərinə əsasən hesablanmış vergi öhdəliyi 192, 193, 203, 213, 223, 231, 232, 711, 729, 739 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Bu zaman hesabat dövrünün əvvəlində təxirə salınmış vergi aktivi kimi uçota alınmış məbləğ həddində 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 189 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

19.8. Yaranan xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 711, 729, 739 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

20. Ehtiyatların uçotu

20.1. Ehtiyatların uçotu Hesablar Planının 19-cu maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə material ehtiyatları, istehsalat məsrəfləri, sığorta üzrə məsrəflər, hazır məhsul, mallar, satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlər, digər ehtiyatlar və ehtiyatların dəyərinin azalmasına görə zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlərlə bağlı ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim olunur. Bu maddə aşağıdakı hesablardan ibarətdir:

20.1.1. 191 №li "Material ehtiyatları";

20.1.2. 192 №li "İstehsalat (iş və xidmət) məsrəfləri";

20.1.3. 193 №li "Sığorta üzrə məsrəflər";

20.1.4. 194 №li "Hazır məhsul";

20.1.5. 195 №li "Mallar";

20.1.6. 196 №li "Satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlər";

20.1.7. 198 №li "Digər ehtiyatlar";

20.1.8. 199 №li "Ehtiyatların dəyərinin azalmasına görə zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər".

20.2. 191 №li "Material ehtiyatları" hesabında sığortaçıların istehsal və xidmətlərin göstərilməsi prosesində istifadə edilməsi üçün nəzərdə tutulan material ehtiyatlarının hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

20.3. 192 №li "İstehsalat (iş və xidmət) məsrəfləri" hesabında sığortaçıların sığorta sahələrinə aid olan xüsusi ədəbiyyatların və sığorta ilə bağlı xüsusi proqram təminatının hazırlanmasının həyata keçirilməsi prosesində məsrəflərin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatların uçotu aparılır.

20.4. 192 №li "İstehsalat (iş və xidmət) məsrəfləri" hesabına aşağıdakı subhesablar açılır:

20.4.1. 192-1 №li "İstehsalatda (işdə və xidmətdə) istifadə olunmuş ehtiyatlar üzrə məsrəflər";

20.4.2. 192-2 №li "İstehsalatla (işlə və xidmətlə) məşğul olan işçi heyəti ilə bağlı məsrəflər";

20.4.3. 192-3 №li "İstehsalatla (işlə və xidmətlə) məşğul olan işçi heyəti ilə bağlı məsrəflərə görə hesabalanılan ayırmalar və sair məcburi ödənişlər üzrə məsrəflər";

20.4.4. 192-4 №li "İstehsalat (iş və xidmət) aktivləri üzrə amortizasiya məsrəfləri";

20.4.5. 192-5 №li "İstehsalatla (işlə və xidmətlə) bağlı sair məsrəflər".

20.5. 192-1 №li "İstehsalatda (işdə və xidmətdə) istifadə olunmuş ehtiyatlar üzrə məsrəflər" subhesabında sığortaçıların ədəbiyyatların və proqram təminatının hazırlanması prosesində istifadə edilmiş material ehtiyatlarının dəyəri əks etdirilir.

20.6. 192-2 №li "İstehsalatla (işlə və xidmətlə) məşğul olan işçi heyəti ilə bağlı məsrəflər" subhesabında sığortaçıların ədəbiyyatların və proqram təminatının hazırlanması prosesi ilə məşğul olan işçi heyəti ilə bağlı məsrəflərinin dəyəri əks etdirilir.

20.7. 192-3 №li "İstehsalatla (işlə və xidmətlə) məşğul olan işçi heyəti ilə bağlı məsrəflərə görə hesabalanılan ayırmalar və sair məcburi ödənişlər üzrə məsrəflər" subhesabında sığortaçıların ədəbiyyatların və proqram təminatının hazırlanması prosesi ilə məşğul olan işçi heyəti ilə bağlı məsrəflərə görə hesablanılan ayırmalar və sair məcburi ödənişlərin dəyəri əks etdirilir.

20.8. 192-4 №li "İstehsalat (iş və xidmət) aktivləri üzrə amortizasiya məsrəfləri" subhesabında sığortaçıların ədəbiyyatların və proqram təminatının hazırlanması prosesində istifadə olunan aktivləri üzrə amortizasiya məsrəflərinin dəyəri əks etdirilir.

20.9. 192-5 №li "İstehsalatla (işlə və xidmətlə) bağlı sair məsrəflər" subhesabında sığortaçıların ədəbiyyatların və proqram təminatının hazırlanması prosesi ilə əlaqədar 192-1 - 192-4 №li subhesablarda əhatə olunmayan sair məsrəflərinin dəyəri əks etdirilir.

20.10. 193 №li "Sığorta fəaliyyəti üzrə məsrəflər" hesabında sığortaçıların sığorta fəaliyyəti üzrə sığorta fəaliyyətində istifadə olunmuş xammal və materiallar üzrə məsrəflərin, sığorta fəaliyyəti ilə məşğul olan işçi heyəti ilə bağlı məsrəflərin, sığorta fəaliyyəti ilə məşğul olan işçi heyəti ilə bağlı məsrəflərə görə hesabalanılan ayırmalar və sair məcburi ödənişlər üzrə məsrəflərin, sığorta fəaliyyətində istifadə olunan aktivlər üzrə amortizasiya məsrəflərinin və sığorta fəaliyyəti ilə bağlı sair məsrəflərin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatların uçotu aparılır.

20.11. 193 "Sığorta fəaliyyəti üzrə məsrəflər" hesabına aşağıdakı subhesablar açılır:

20.11.1. 193-1 №li "Sığorta fəaliyyətində istifadə olunmuş ehtiyatları üzrə məsrəflər";

20.11.2. 193-2 №li "Sığorta fəaliyyəti ilə məşğul olan işçi heyəti ilə bağlı məsrəflər";

20.11.3. 193-3 №li "Sığorta fəaliyyəti ilə məşğul olan işçi heyəti ilə bağlı məsrəflərə görə hesabalanılan ayırmalar və sair məcburi ödənişlər üzrə məsrəflər";

20.11.4. 193-4 №li "Sığorta fəaliyyətində istifadə olunan aktivlər üzrə amortizasiya məsrəfləri";

20.11.5. 193-5 №li "Sığorta fəaliyyəti ilə bağlı sair məsrəflər".

20.12. 193-1 №li "Sığorta fəaliyyətində istifadə olunmuş ehtiyatlar üzrə məsrəflər" subhesabında sığortaçıların sığorta fəaliyyətində istifadə olunmuş material ehtiyatları üzrə məsrəflərin uçotu aparılır.

20.13. 193-2 №li "Sığorta fəaliyyəti ilə məşğul olan işçi heyəti ilə bağlı məsrəflər" subhesabında sığortaçıların sığorta fəaliyyəti ilə məşğul olan işçi heyəti ilə bağlı məsrəflərin uçotu aparılır.

20.14. 193-3 №li "Sığorta fəaliyyəti ilə məşğul olan işçi heyəti ilə bağlı məsrəflərə görə hesabalanılan ayırmalar və sair məcburi ödənişlər üzrə məsrəflər" subhesabında sığortaçıların sığorta fəaliyyəti ilə məşğul olan işçi heyəti ilə bağlı məsrəflərə görə hesabalanılan ayırmalar və sair məcburi ödənişlər üzrə məsrəflərin uçotu aparılır.

20.15. 193-4 №li "Sığorta fəaliyyətində istifadə olunan aktivlər üzrə amortizasiya məsrəfləri" subhesabında sığortaçıların sığorta fəaliyyətində istifadə olunan aktivlər üzrə amortizasiya məsrəflərinin uçotu aparılır.

20.16. 193-5 №li "Sığorta fəaliyyəti ilə bağlı sair məsrəflər" subhesabında sığortaçıların sığorta fəaliyyəti ilə bağlı sair məsrəflərinin uçotu aparılır.

20.17. 194 №li "Hazır məhsul" hesabında sığortaçıların ədəbiyyatların və proqram təminatının hazırlanması prosesinin nəticəsi olaraq yaranan hazır məhsullarının hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatların uçotu aparılır.

20.18. 195 №li "Mallar" hesabında sığortaçıların satış məqsədi ilə əldə etdiyi malların hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatların uçotu aparılır.

20.19. 196 №li "Satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlər" hesabında sığortaçıların satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlərinin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatların uçotu aparılır.

20.20. 198 №li "Digər ehtiyatlar" hesabında sığortaçıların istehsal prosesində, işlərin görülməsində və xidmətlərin göstərilməsində istifadə edilməsi üçün nəzərdə tutulan digər ehtiyatlarının hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

20.21. 199 №li "Ehtiyatların dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər" hesabında sığortaçıların ehtiyatlarının dəyərinin azalmasına görə düzəlişlərin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

20.22. Material ehtiyatları əldə edilən zaman ilkin dəyəri ilə qiymətləndirilir.

Ehtiyatların ilkin dəyərinə alış qiyməti, gömrük idxal rüsumları və digər vergilər (vergi orqanları tərəfindən müəssisəyə sonradan əvəzləşdirilən vergilər istisna olmaqla), daşınma, boşaldılma və hazır məhsulların, xammal-materialların və xidmətlərin əldə edilməsi ilə birbaşa bağlı olan digər məsrəflər daxildir.

20.23. Material ehtiyatları, istehsalat (iş və xidmət) məsrəfləri, mallar və digər ehtiyatlar əldə olunan zaman aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

20.23.1. material ehtiyatlarının, sığortaya və əlaqəli fəaliyyət sahələrinə aid xüsusi ədəbiyyatın müxtəlif növ məlumat daşıyıcılarında hazırlanması və informasiya texnologiyaları əsasında sığorta ilə bağlı xüsusi proqram təminatının hazırlanması məsrəflərinin, mallar və digər ehtiyatların dəyərinə 191, 192, 195, 198 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 341, 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

20.23.2. aksiz vergisi tətbiq edilən məhsul hazırlanmasında istifadə olunan aksiz vergili material ehtiyatları əldə edilən zaman həmin material ehtiyatları üzrə hesablanılan aksiz vergisinə 251-2 №li subhesabın debeti və 341, 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

20.23.3. əldə edilmiş material ehtiyatları üzrə ödənilmiş aksiz vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-2 №li subhesabın krediti üzrə;

20.23.4. əldə edilmiş material ehtiyatları üzrə ödənilmiş aksiz vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 191 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-2 №li subhesabın krediti üzrə;

20.23.5. əldə edilmiş material ehtiyatları, sığortaya və əlaqəli fəaliyyət sahələrinə aid xüsusi ədəbiyyatın müxtəlif növ məlumat daşıyıcılarında hazırlanması və informasiya texnologiyaları əsasında sığorta ilə bağlı xüsusi proqram təminatının hazırlanması məsrəfləri, mallar və digər ehtiyatlarla əlaqədar əlavə dəyər vergisinin hesablanması üzrə 251-1 №li subhesabın debeti və 341, 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

20.23.6. əldə edilmiş material ehtiyatları, sığortaya və əlaqəli fəaliyyət sahələrinə aid xüsusi ədəbiyyatın müxtəlif növ məlumat daşıyıcılarında hazırlanması və informasiya texnologiyaları əsasında sığorta ilə bağlı xüsusi proqram təminatının hazırlanması məsrəfləri, mallar və digər ehtiyatlar üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə;

20.23.7. əldə edilmiş material ehtiyatları, sığortaya və əlaqəli fəaliyyət sahələrinə aid xüsusi ədəbiyyatın müxtəlif növ məlumat daşıyıcılarında hazırlanması və informasiya texnologiyaları əsasında sığorta ilə bağlı xüsusi proqram təminatının hazırlanması məsrəfləri, mallar və digər ehtiyatlar üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 191, 192, 195, 198 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə.

20.24. Səhmlərin buraxılması ilə sığortaçılar tərəfindən material ehtiyatları, əldə edilmiş material ehtiyatları, sığortaya və əlaqəli fəaliyyət sahələrinə aid xüsusi ədəbiyyatın müxtəlif növ məlumat daşıyıcılarında hazırlanması və informasiya texnologiyaları əsasında sığorta ilə bağlı xüsusi proqram təminatının hazırlanması məsrəfləri, mallar və digər ehtiyatların əldə edilməsinə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

20.24.1. səhmlərin buraxılmasına 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 501 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

20.24.2. səhmlərin dəyərinin ödənilməsi kimi əldə edilmiş material ehtiyatları, sığortaya və əlaqəli fəaliyyət sahələrinə aid xüsusi ədəbiyyatın müxtəlif növ məlumat daşıyıcılarında hazırlanması və informasiya texnologiyaları əsasında sığorta ilə bağlı xüsusi proqram təminatının hazırlanması məsrəfləri, mallar və digər ehtiyatların dəyərinə 191, 192, 193, 195, 198 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

20.25. Material ehtiyatları, mallar və digər ehtiyatların alınması ilə əlaqəli olan öhdəliklərə görə yaranmış faiz xərcləri 750-1 №li subhesabın debetində və 348 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində, xərcin ümumi zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 750-1 №li subhesabın kreditində əks etdirilir.

20.26. Sığortaçılar əldə etdiyi material ehtiyatlarını, malları və digər ehtiyatları mövcud olan iki dəyərdən — ilkin dəyər və ya mümkün xalis satış dəyərindən ən aşağı olanı ilə qiymətləndirir. Bu zaman ehtiyatların balans dəyərinin mümkün xalis satış dəyərinədək hər hansı azalma məbləği və ehtiyatlar üzrə bütün itkilər bu azalmanın və ya itkinin baş verdiyi dövrdə xərc kimi tanınmaqla 735 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 199 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində, xərcin ümumi zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 735 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

20.27. Sığortaçıların istifadə edilməmiş ehtiyatlarının sonrakı dövrlərdə mümkün xalis satış dəyəri onların ilkin dəyərindən artıq olduqda, həmin ehtiyatların əvvəlki dövrlərdə xərc kimi tanınmış azalma məbləğinə 199 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 624 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 624 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

20.28. Material ehtiyatları, əldə edilmiş material ehtiyatları, sığortaya və əlaqəli fəaliyyət sahələrinə aid xüsusi ədəbiyyatın müxtəlif növ məlumat daşıyıcılarında hazırlanması və informasiya texnologiyaları əsasında sığorta ilə bağlı xüsusi proqram təminatının hazırlanması məsrəfləri, mallar və digər ehtiyatlar hökumət subsidiyaları hesabına əvəzsiz və ya nominal ödənişlə alındıqda, sığortaçılar həmin material ehtiyatlarını, əldə edilmiş material ehtiyatları, sığortaya və əlaqəli fəaliyyət sahələrinə aid xüsusi ədəbiyyatın müxtəlif növ məlumat daşıyıcılarında hazırlanması və informasiya texnologiyaları əsasında sığorta ilə bağlı xüsusi proqram təminatının hazırlanması məsrəfləri, mallar və digər ehtiyatları ilkin dəyəri ilə tanıyır.

20.29. Bir və ya bir neçə adda material ehtiyatları, əldə edilmiş material ehtiyatları, sığortaya və əlaqəli fəaliyyət sahələrinə aid xüsusi ədəbiyyatın müxtəlif növ məlumat daşıyıcılarında hazırlanması və informasiya texnologiyaları əsasında sığorta ilə bağlı xüsusi proqram təminatının hazırlanması məsrəfləri, mallar və digər ehtiyatlar qeyri-monetar aktivin və ya aktivlərin və ya monetar və qeyri-monetar aktivlərdən ibarət olan aktivlərin mübadiləsi hesabına alına bilər. Aşağıdakı hallar istisna olmaqla belə material ehtiyatları, əldə edilmiş material ehtiyatları, sığortaya və əlaqəli fəaliyyət sahələrinə aid xüsusi ədəbiyyatın müxtəlif növ məlumat daşıyıcılarında hazırlanması və informasiya texnologiyaları əsasında sığorta ilə bağlı xüsusi proqram təminatının hazırlanması məsrəfləri, mallar və digər ehtiyatların ilkin dəyəri ədalətli dəyərlə qiymətləndirilir:

20.29.1. mübadilə əməliyyatı kommersiya məzmunlu olmadıqda;

20.29.2. alınmış (və ya verilmiş) aktivin və ya aktivlərin ədalətli dəyərinin etibarlı əsasda müəyyənləşdirilməsi mümkün olmadıqda.

20.30. Mübadilə nəticəsində əldə edilmiş material ehtiyatları, əldə edilmiş material ehtiyatları, sığortaya və əlaqəli fəaliyyət sahələrinə aid xüsusi ədəbiyyatın müxtəlif növ məlumat daşıyıcılarında hazırlanması və informasiya texnologiyaları əsasında sığorta ilə bağlı xüsusi proqram təminatının hazırlanması məsrəfləri, mallar və digər ehtiyatların ədalətli dəyərini müəyyən etmək mümkün olmadığı hallarda, onun dəyəri təhvil verilmiş aktivin (aktivlərin) ədalətli dəyəri ilə qiymətləndirilir. Təhvil verilmiş aktivin (aktivlərin) ədalətli dəyərini müəyyən etmək mümkün olmadığı hallarda əldə edilmiş material ehtiyatları, əldə edilmiş material ehtiyatları, sığortaya və əlaqəli fəaliyyət sahələrinə aid xüsusi ədəbiyyatın müxtəlif növ məlumat daşıyıcılarında hazırlanması və informasiya texnologiyaları əsasında sığorta ilə bağlı xüsusi proqram təminatının hazırlanması məsrəfləri, mallar və digər ehtiyatların dəyəri təhvil verilmiş aktivin (aktivlərin) balans dəyəri ilə qiymətləndirilir.

20.31. Mübadilə nəticəsində əldə edilmiş material ehtiyatları, əldə edilmiş material ehtiyatları, sığortaya və əlaqəli fəaliyyət sahələrinə aid xüsusi ədəbiyyatın müxtəlif növ məlumat daşıyıcılarında hazırlanması və informasiya texnologiyaları əsasında sığorta ilə bağlı xüsusi proqram təminatının hazırlanması məsrəfləri, mallar və digər ehtiyatlarla əlaqədar aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

20.31.1. 191, 192, 195, 198 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 341, 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

20.31.2. aksiz vergisi tətbiq edilən məhsul hazırlanmasında istifadə olunan aksiz vergili material ehtiyatları mübadilə nəticəsində əldə edilən zaman həmin material ehtiyatları üzrə hesablanılan aksiz vergisinə 251-2 №li subhesabın debeti və 341, 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

20.31.3. əldə edilmiş material ehtiyatları üzrə ödənilmiş aksiz vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-2 №li subhesabın krediti üzrə;

20.31.4. aksiz vergisi tətbiq edilən məhsul hazırlanmasında istifadə olunan aksiz vergili material ehtiyatları üzrə aksiz vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 191 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-2 №li subhesabın krediti üzrə;

20.31.5. əlavə dəyər vergisinin hesablanması üzrə 251-1 №li subhesabın debeti və 341, 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

20.31.6. əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə;

20.31.7. əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 191, 192, 195, 198 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə;

20.31.8. mübadilə məqsədi ilə təqdim edilən aktivlərin və göstərilən xidmətlərin (görülmüş işlərin) dəyərinə 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 610, 613, 620, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 610, 613, 620, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

20.31.9. mübadilə məqsədi ilə təqdim edilən aktivlərə və göstərilmiş xidmətlərə (görülmüş işlərə) görə hesablanılmış əlavə dəyər vergisinə 121, 122, 123, 124, 125, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

20.31.10. yaranmış kreditor borc məbləğləri mübadilə məqsədi ilə təqdim edilmiş aktivlərin dəyərinə görə yaranan debitor borc məbləğləri ilə əvəzləşdirildikdə 341, 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

20.32. Material ehtiyatları, sığortaya və əlaqəli fəaliyyət sahələrinə aid xüsusi ədəbiyyatın müxtəlif növ məlumat daşıyıcılarında hazırlanması və informasiya texnologiyaları əsasında sığorta ilə bağlı xüsusi proqram təminatının hazırlanması məsrəfləri, mallar və digər ehtiyatlar əvəzsiz olaraq alındıqda 191, 192, 195, 198 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 622 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 622 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində göstərilir.

20.33. Bir-birini əvəz edə bilməyən ayrı-ayrı maddələr üzrə ehtiyatlar, habelə xüsusi layihələr üçün istehsal edilmiş və nəzərdə tutulmuş mallar istisna olmaqla ehtiyatların ilkin dəyəri "ilk mədaxil — ilk məxaric" (FİFO) və ya orta çəkili dəyər düsturu əsasında hesablanır. Sığortaçılar ehtiyatların ilkin dəyərinin hesablanmasında tətbiq etdiyi eyni düsturu xüsusiyyəti və istifadə edilməsi baxımından eyni olan bütün ehtiyatlara tətbiq etməlidir. Sığortaçılar müxtəlif xüsusiyyətlərə malik olan və müəssisə tərəfindən müxtəlif şəkildə istifadə edilən ehtiyatların ilkin dəyərini hesablamaq məqsədi ilə müxtəlif üsullardan istifadə etmək hüququna malikdir.

20.34. Material ehtiyatları və digər ehtiyatlar, habelə aksiz vergisi tətbiq edilən məhsul hazırlanmasında istifadə olunan aksiz vergili xammal və materiallar satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlərə keçirildikdə 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 191, 198 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Bu zaman aksiz vergisi tətbiq edilən məhsul hazırlanmasında istifadə olunan aksiz vergili xammal və materiallar üzrə aksiz vergisi əvəzləşdirildiyi halda 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, əvəzləşdirilmədiyi halda 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-2 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

20.35. Sığortaçıların öz fəaliyyətində istifadə etdikləri aktivlər satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlər hesabına keçirildikdə 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 201, 211, 221, 258 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Bu zaman həmin aktivlər üzrə hesablanılmış amortizasiya məbləğləri 202, 212, 222 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

20.36. Material ehtiyatları, hazır məhsul, mallar, satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlər və digər ehtiyatlar torpaq, tikili və avadanlıqlar kimi təsnifləşdirildikdə 211, 213 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 191, 194, 195, 196, 198 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, onların dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər mövcud olduqda isə 199 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 212 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

20.37. İstifadə olunmuş material ehtiyatlarının və digər ehtiyatların silinməsi zamanı onların dəyərinin azalmasına görə düzəlişlərə (mövcud olduqda) 199 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 191, 198 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, material ehtiyatlarının və digər ehtiyatların ilkin dəyərinə və ya mümkün xalis satış dəyərinə 203, 213, 223, 192, 193, 701, 702, 720, 730 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 191, 198 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərclərin ümumi zərərə aid edilməsinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701, 702, 720, 730 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

20.38. Hazır məhsulun, malların və satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlərin satılması və ya əvəzsiz verilməsi ilə bağlı xərclər mühasibat uçotunda əks etdirildikdə onların dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər (mövcud olduqda) 199 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 194, 195, 196 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində, hazır məhsulun, malların və satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlərin ilkin dəyəri və ya mümkün xalis satış dəyəri 701, 702, 710, 730 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 194, 195, 196 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində uçota alınır. Satılmış hazır məhsul, mallar və satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlər üçün hesablanmış gəlirlər 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 610, 620 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində uçota alınır. Təqdim edilmiş hazır məhsullar və mallar aksiz vergisi tətbiq edilən məhsullar olduqda hesablanılmış aksiz vergisi məbləği 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Təqdim edilmiş məhsullara, mallara və satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlərə görə hesablanılmış əlavə dəyər vergisinə 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

20.39. Satılmış və ya əvəzsiz əldə edilmiş material ehtiyatları, sığortaya və əlaqəli fəaliyyət sahələrinə aid xüsusi ədəbiyyatın müxtəlif növ məlumat daşıyıcılarında hazırlanması və informasiya texnologiyaları əsasında sığorta ilə bağlı xüsusi proqram təminatının hazırlanması məsrəfləri, hazır məhsul, mallar, satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlər və digər ehtiyatlara görə gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsi 610, 620 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Satılmış, əvəzsiz verilmiş və silinmiş material ehtiyatları, sığortaya və əlaqəli fəaliyyət sahələrinə aid xüsusi ədəbiyyatın müxtəlif növ məlumat daşıyıcılarında hazırlanması və informasiya texnologiyaları əsasında sığorta ilə bağlı xüsusi proqram təminatının hazırlanması məsrəfləri, hazır məhsul, mallar, satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlər və digər ehtiyatlar üzrə hesablanmış xərclərin ümumi zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701, 702, 710, 730 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

20.40. Sığortaya və əlaqəli fəaliyyət sahələrinə aid xüsusi ədəbiyyatın müxtəlif növ məlumat daşıyıcılarında hazırlanması və informasiya texnologiyaları əsasında sığorta ilə bağlı xüsusi proqram təminatının hazırlanması məsrəflərinə onlarla birbaşa bağlı olan məsrəflər daxildir. Ba zaman istehsalat (xidmət) məsrəfləri 192 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 101, 102, 103, 104, 105, 106, 191, 198, 202, 212, 258, 331, 332, 333, 342, 343, 347, 348, 349, 362, 363, 369, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Hazırlanma məsrəflərinə silinən material ehtiyatlarının və digər ehtiyatların dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər mövcud olduğu hallarda 199 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 191, 198 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Bu zaman hazırlanma məsrəflərinə həmin material ehtiyatları və digər ehtiyatlar mümkün xalis satış dəyəri ilə silinir.

20.41. Hazırlanma prosesi başa çatdıqda hazırlanma məsrəfləri aktiv kimi tanınan zaman 194 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 192 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışları verilir.

20.42. Hazır məhsul sığortaçıların öz ehtiyacları üçün material ehtiyatı, qeyri-maddi aktiv kimi istifadə edildiyi halda, hazır məhsul material ehtiyatları, qeyri-maddi aktiv kimi təsnifləşdirilməklə 191, 221 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 194 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

20.43. Sığortaçıların öz ehtiyacları üçün material ehtiyatı, qeyri-maddi aktiv kimi istifadə etdiyi aksiz vergisinin obyekti olan və onların istehsalı prosesində aksiz vergili xammal istifadə edilmişdirsə, bu xammallar üzrə aksiz vergisi məbləğinə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

20.43.1. aksiz vergisi əvəzləşdirildiyi halda 194 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

20.43.2. aksiz vergisi əvəzləşdirilmədiyi halda 191, 221 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 251 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

20.44. Xidmət prosesi başa çatdıqda xidmət məsrəfləri xərc kimi tanınan zaman 711 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 192 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışları verilir.

20.45. Sığorta fəaliyyəti üzrə məsrəflərə bu fəaliyyətlə bağlı olan sığorta müqavilələri üzrə dolayı məsrəflər daxildir. Ba zaman çəkilən məsrəfləri 193 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 101, 102, 103, 104, 105, 106, 191, 198, 212, 222, 241, 252, 342, 343, 349, 361, 362, 363, 369, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Sığorta fəaliyyəti üzrə məsrəflərə silinən material ehtiyatlarının və digər ehtiyatların dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər mövcud olduğu hallarda 199 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 191, 198 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Bu zaman hazırlanma məsrəflərinə həmin material ehtiyatları və digər ehtiyatlar mümkün xalis satış dəyəri ilə silinir.

20.46. Sığorta fəaliyyəti üzrə məsrəflərin sığorta müqavilələri üzrə dolayı xərclər kimi tanınmasına 701, 702 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 193 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

20.47. Sığortaçıların 194 №li "Hazır məhsul" hesabında uçota alınan məhsulları satıldıqda onların dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər mövcud olduğu hallarda 199 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 194 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, hazır məhsulun ilkin dəyəri və ya mümkün xalis satış dəyəri məbləği isə 710 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 194 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 710 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

20.48. Sığortaçıların ehtiyatlarının əskik gəlməsi zamanı əskikgəlmələr və itkilərin (habelə təbii itki normalarından artıq xarabolmalar, əskikgəlmələr və itkilər də daxil olmaqla) səbəbləri və təqsirkar şəxslər müəyyənləşdirilməklə onların məbləğləri (əskikgəlmələr və itkilər müəyyən edildiyi vaxtda bazar qiymətləri ilə) təqsirkar şəxslərin hesabına aid edilməklə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

20.48.1. bazar qiyməti məbləğinə 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 628 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

20.48.2. həmin ehtiyatlar aksiz vergisinin obyekti olan material ehtiyatları və hazır məhsullar olduqda həmin aktivlər üzrə aksiz vergisinin məbləğinə 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

20.48.3. həmin ehtiyatların bazar qiyməti məbləğinə görə hesablanılmış əlavə dəyər vergisinə 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

20.48.4. ehtiyatların dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər üzrə məbləğlər mövcud olduqda 199 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 191, 194, 195, 196, 198 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, onların ilkin dəyərinə və ya mümkün xalis satış dəyərinə 735 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 191, 194, 195, 196, 198 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 735 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

20.48.5. ehtiyatların balans dəyəri bazar qiymətindən yuxarı olduqda, balans dəyəri ilə bazar qiyməti arasındakı fərq məbləğinə görə hesablanmış əlavə dəyər vergisinə 735 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 735 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

20.49. Sığortaçıların ehtiyatlarının əskik gəlməsi zamanı müvafiq təqsirkar şəxslərin müəyyən edilməsi mümkün olmayan hallarda, bu əskikgəlmələr sığortaçıların xərcinə aid edilməklə ehtiyatların dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər üzrə məbləğlər mövcud olduqda 199 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 191, 194, 195, 196, 198 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, onların ilkin dəyərinə və ya mümkün xalis satış dəyərinə 735 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 191, 194, 195, 196, 198 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 735 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

20.50. Əskik gəlmiş ehtiyatlar aksiz vergisinin obyekti olan material ehtiyatları və hazır məhsullar olduqda həmin aktivlər üzrə aksiz vergisinin məbləği əvəzləşdirildiyi halda 735 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, əvəzləşdirilmədiyi halda 735 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 735 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

20.51. Əskik gəlmiş ehtiyatlar üzrə hesablanmış əlavə dəyər vergisi məbləğinə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

20.51.1. əvəzləşdirilməyən hallarda 735 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə;

20.51.2. əvəzləşdirilən hallarda 735 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

20.51.3. xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 735 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

20.52. Sığortaçıların ehtiyatlar üzrə artıqgəlmələri istismarda olduğu yerdə maddi məsul şəxsin hesabına mədaxil edilir və onların məbləğləri sığortaçıların gəlirinə aid edilməklə 191, 194, 195, 196, 198 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 624 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 624 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

21. İnvestisiya mülkiyyətinin uçotu

21.1. İnvestisiya mülkiyyətinin uçotu Hesablar Planının 20-ci maddəsində əks etdirilir.

Bu maddədə icarə ödənişlərinin əldə edilməsi və ya kapitalın artırılması məqsədi ilə və ya hər iki məqsəd üçün saxlanılan (mülkiyyətçi və ya icarə şərtlərinə əsasən icarəçi tərəfindən) əmlakla (torpaq və ya tikili — ya da tikilinin bir hissəsi — və ya hər ikisi) bağlı ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim olunur. Lakin malların istehsalı və ya təchizatı, yaxud xidmətlərin göstərilməsi üçün istifadə edilən və ya inzibati məqsədlər üçün saxlanılan, habelə sığortaçıların adi fəaliyyəti zamanı satış məqsədi ilə saxlanılan daşınmaz əmlaklar investisiya mülkiyyəti kimi təsnifləşdirilən daşınmaz əmlaklara aid edilmir. İnvestisiya mülkiyyətinin tanınma meyarına cavab verən aktivlər ilkin olaraq ilkin dəyəri ilə uçota alınır. Bu maddə aşağıdakı hesablardan ibarətdir:

21.1.1. 201 №li "İnvestisiya mülkiyyətinin dəyəri";

21.1.2. 202 №li "İnvestisiya mülkiyyəti üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri";

21.1.3. 203 №li "İnvestisiya mülkiyyəti ilə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması".

21.2. 201 №li "İnvestisiya mülkiyyətinin dəyəri" hesabında sığortaçıların icarə ödənişlərinin əldə edilməsi və ya kapitalının artırılması məqsədi ilə və ya həriki məqsəd üçün saxlanılan (mülkiyyətçi və ya icarə şərtlərinə əsasən icarəçi tərəfindən) əmlaklarının (torpaq və ya tikili — ya da tikilinin bir hissəsi — və ya hər ikisi) hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

21.3. 201 №li "İnvestisiya mülkiyyətinin dəyəri" hesabına aşağıdakı subhesablar açılır:

21.3.1. 201-1 "Torpağın dəyəri";

21.3.2. 201-2 "Binaların dəyəri".

21.4. 201-1 "Torpağın dəyəri" subhesabında sığortaçıların mülkiyyətində olan və investisiya mülkiyyəti kimi təsnifləşdirilən torpaq sahələrinin dəyəri əks etdirilir.

21.5. 201-2 "Binaların dəyəri" subhesabında sığortaçıların mülkiyyətində olan və investisiya mülkiyyəti kimi təsnifləşdirilən binalar və onların struktur komponentlərinin dəyəri əks etdirilir.

21.6. 202 №li "İnvestisiya mülkiyyəti üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri" hesabında sığortaçıların mülkiyyətində olan investisiya mülkiyyəti üzrə amortizasiya məbləğlərinin və qiymətdəndüşmə zərərlərinin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatların uçotu aparılır.

21.7. 202 №li "İnvestisiya mülkiyyəti üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri" hesabına aşağıdakı subhesablar açılır:

21.7.1. 202-1 №li "İnvestisiya mülkiyyəti üzrə yığılmış amortizasiya";

21.7.1.1. 202-1-1 №li "Binalar üzrə yığılmış amortizasiya";

21.7.2. 202-2 №li "İnvestisiya mülkiyyəti üzrə qiymətdəndüşmə zərərləri";

21.7.2.1. 202-2-1 №li "Torpaq üzrə qiymətdəndüşmə zərərləri";

21.7.2.2. 202-2-2 №li "Binalar üzrə qiymətdəndüşmə zərərləri".

21.8. 203 №li "İnvestisiya mülkiyyəti ilə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması" hesabında investisiya mülkiyyəti üzrə kapitallaşdırılmış məsrəflərin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatların uçotu aparılır.

21.9. 203 №li "İnvestisiya mülkiyyəti ilə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması" hesabı üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

21.9.1. 203-1 №li "Torpaqla bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması";

21.9.2. 203-2 №li "Binalarla bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması".

21.10. Alınmış investisiya mülkiyyətinin ilkin dəyəri onun satış qiyməti və bu investisiya mülkiyyətinə birbaşa aidiyyəti olan məsrəflərdən ibarətdir.

21.11. İnvestisiya mülkiyyəti alış nəticəsində və ya podrat üsulu ilə əldə edildikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

21.11.1. investisiya mülkiyyətinin dəyərinə 203 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 341, 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.11.2. əldə edilmiş investisiya mülkiyyəti ilə əlaqədar əlavə dəyər vergisinin hesablanması üzrə 251-1 №li subhesabın debeti və 341, 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.11.3. əldə edilmiş investisiya mülkiyyəti üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə;

21.11.4. əldə edilmiş investisiya mülkiyyəti üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 203 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə.

21.12. İnvestisiya mülkiyyəti üzrə birbaşa məsrəflərə aşağıdakılar aiddir:

21.12.1. hüquqi xidmətlərin göstərilməsi ilə bağlı peşəkar mütəxəssisin haqqı;

21.12.2. investisiya mülkiyyətinin təhvil verilməsi ilə bağlı vergilər və digər birbaşa məsrəflər.

21.13. Bir və ya bir neçə adda investisiya mülkiyyəti qeyri-monetar aktivin və ya aktivlərin və ya monetar və qeyri-monetar aktivlərdən ibarət olan aktivlərin mübadiləsi hesabına alına bilər. Aşağıdakı hallar istisna olmaqla belə investisiya mülkiyyətinin ilkin dəyəri ədalətli dəyərlə qiymətləndirilir:

21.13.1. mübadilə əməliyyatı kommersiya məzmunlu olmadıqda;

21.13.2. alınmış (və ya verilmiş) aktivin və ya aktivlərin ədalətli dəyərinin etibarlı əsasda müəyyənləşdirilməsi mümkün olmadıqda.

21.14. Mübadilə nəticəsində əldə edilmiş investisiya mülkiyyətinin ədalətli dəyərini müəyyən etmək mümkün olmadığı hallarda, onun dəyəri təhvil verilmiş aktivin (aktivlərin) ədalətli dəyəri ilə qiymətləndirilir. Təhvil verilmiş aktivin (aktivlərin) ədalətli dəyərini müəyyən etmək mümkün olmadığı hallarda əldə edilmiş investisiya mülkiyyətinin dəyəri təhvil verilmiş aktivin (aktivlərin) balans dəyəri ilə qiymətləndirilir.

21.15. Mübadilə nəticəsində əldə edilmiş investisiya mülkiyyəti ilə əlaqədar aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

21.15.1. mübadilə nəticəsində əldə edilmiş investisiya mülkiyyətinin mühasibat uçotunda əks etdirilməsi üçün 203 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 341, 342 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.15.2. mübadilə nəticəsində əldə edilmiş investisiya mülkiyyəti ilə əlaqədar əlavə dəyər vergisinin hesablanması üzrə 251-1 №li subhesabın debeti və 341, 342 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.15.3. mübadilə nəticəsində əldə edilmiş investisiya mülkiyyəti üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə;

21.15.4. mübadilə nəticəsində əldə edilmiş investisiya mülkiyyəti üzrə dolayı məsrəflər yarandıqda 203 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 348, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, həmin məsrəflər üzrə əlavə dəyər vergisi hesablandıqda 251-1 №li subhesabın debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.15.5. mübadilə edilmiş aktivlər, habelə dolayı məsrəflər üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 203 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə;

21.15.6. əldə edilmiş investisiya mülkiyyətinin mübadiləsi məqsədi ilə təqdim edilən aktivlərin və göstərilən xidmətlərin dəyərinə 124, 125, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 610, 613, 620 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.15.7. əldə edilmiş investisiya mülkiyyətinin mübadiləsi məqsədi ilə təqdim edilən aktivlərə görə hesablanılmış əlavə dəyər vergisinə 124, 125, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.15.8. mübadilə nəticəsində əldə edilmiş investisiya mülkiyyəti üzrə yaranmış kreditor borc məbləğləri mübadilə məqsədi ilə təqdim edilmiş aktivlərin və göstərilən xidmətlərin dəyərinə görə yaranan debitor borc məbləğləri ilə əvəzləşdirildikdə 348, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 124, 125, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

21.16. Mübadilə üçün verilmiş aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya məbləği olduğu hallarda həmin amortizasiya məbləği mübadilə üçün verilmiş aktivin ilkin dəyərindən çıxılır.

21.17. İnvestisiya mülkiyyətinin təsərrüfat üsulu ilə yaradılması zamanı 203 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 191, 198, 212, 222, 231, 232, 251, 258, 331, 332, 333, 342, 343, 347, 348, 349, 361, 362, 363, 369, 381, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışları verilir.

21.18. İnvestisiya mülkiyyəti icarə ilə əldə edildikdə onların ədalətli dəyərinə bərabər olan məbləği, yaxud, əgər bu məbləğ aşağıdırsa, minimal icarə ödənişlərinin hər birinin icarə şərtlərinin qəbul edilməsi tarixində müəyyən edilmiş diskontlaşdırılmış dəyəri 201 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 306 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində, bu aktivlərlə bağlı hər hansı dolayı məsrəflər 201 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

21.19. İnvestisiya mülkiyyətinin alınması, inşası və ya istehsalı ilə birbaşa əlaqəli olan borclara görə tikinti dövrünün faiz xərclərinə 203 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 348 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Sonrakı dövrlərə aid olan faiz xərcləri isə sığortaçıların xərclərinə aid edilir.

21.20. İnvestisiya mülkiyyətindən müəyyən müddət ərzində istifadə edilməsi nəticəsində onların demontajı və ləğvi, habelə onun yerləşdiyi sahənin bərpası kimi işlərin görülməsi üzrə sığortaçıların öz üzərinə götürdüyü öhdəlik ilə əlaqədar çəkiləcək məsrəflərin ilkin smeta həcminə 203 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 363, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

21.21. İnvestisiya mülkiyyəti ilə bağlı kapitallaşdırılmış məsrəflər investisiya mülkiyyəti kimi tanındıqda 201 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 203 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

21.22. İnvestisiya mülkiyyəti əvəzsiz olaraq alındıqda 201, 203 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 622, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışları verilir.

21.23. İnvestisiya mülkiyyətinin tanınmasının dayandırılması zamanı aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

21.23.1. satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlərə keçirildikdə 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 201 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, eyni zamanda 202 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.23.2. tam amortizasiya olunmuş investisiya mülkiyyətinin silinməsi zamanı 202 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 201 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.23.3. tam amortizasiya olunmamış investisiya mülkiyyətinin silinməsi zamanı yığılmış amortizasiya məbləğinə 202 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 201 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, eyni zamanda balans dəyərinə 730, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 201 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

21.24. Satış məqsədi ilə saxlanılan investisiya mülkiyyətinin satılması və ya əvəzsiz verilməsi ilə bağlı xərclər 737, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 206 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində uçota alınır. Satılmış investisiya mülkiyyəti üçün hesablanmış gəlirlər 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 620, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində uçota alınır. Təqdim edilmiş aktivlərə görə hesablanılmış əlavə dəyər vergisinə 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrəmühasibat yazılışı verilir.

21.25. Satılmış və ya əvəzsiz əldə edilmiş investisiya mülkiyyətinə görə gəlirlər 620, 622, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Satılmış, əvəzsiz verilmiş və silinmiş investisiya mülkiyyəti üzrə hesablanmış xərclərə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 730, 737, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

21.26. Aktiv kimi tanındıqdan sonra investisiya mülkiyyəti üzrə sığortaçılar tərəfindən ilkin dəyər metodu tətbiq edildikdə, ilkin dəyərlə uçota alınmış investisiya mülkiyyəti üzrə amortizasiya hesablanılır. Bu zaman investisiya mülkiyyəti üzrə hesablanmış amortizasiya məbləğləri 192, 711, 729, 732 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 202 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Hər bir hesabat dövrünün sonunda onların qiymətdən düşə biləcək hər hansı göstəricisinin olub-olmaması qiymətləndirilir. Əgər belə göstərici mövcuddursa, qiymətdəndüşmə zərərləri hesablanılır. Hesabat dövrünün qiymətdəndüşmə zərərinə 732 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 202 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışları verilir. Hesablanmış amortizasiya məsrəfləri xərcə aid edildikdə 711 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 192 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində, hazır məhsulun maya dəyərinə aid edildikdə isə 194 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 192 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Hesablanmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri üzrə xərclərə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 711, 729, 732 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

21.27. Aktiv kimi tanındıqdan sonra investisiya mülkiyyəti üzrə sığortaçılar tərəfindən ədalətli dəyər metodu tətbiq edildikdə onlar ədalətli dəyəri ilə uçotda əks etdirilirlər (əmlakın ədalətli dəyərinin fasiləsiz olaraq etibarlı əsasda müəyyənləşdirilməsi mümükün olmayan hallar istisna olmaqla). Hesabat dövrünün sonuna investisiya mülkiyyətinin balans dəyərinin onların ədalətli dəyərindən kəskin fərqlənməməsi üçün kifayət qədər müntəzəm şəkildə bu aktivlər üzrə yenidən qiymətləndirmə həyata keçirilir. İnvestisiya mülkiyyətinin yenidən qiymətləndirilməsi nəticəsində onların ədalətli dəyərində dəyişikliklərdən yaranan mənfəət və zərər yarandığı anda Mənfəət və ya zərər və digər məcmu gəlir haqqında hesabatda tanınır.

21.28. Ədalətli dəyər metoduna əsasən investisiya mülkiyyəti kimi uçota alınan əmlakın balans dəyərinin artımına 201 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 624, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti, həmçinin 624, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

21.29. Ədalətli dəyər metoduna əsasən investisiya mülkiyyətinin balans dəyərinin azalmasına 735, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 201 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, həmçinin 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 735, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

21.30. İnvestisiya mülkiyyəti sığortaçılar tərəfindən malların istehsalı və ya təchizatı, yaxud xidmətlərin göstərilməsi və ya inzibati məqsədlər üçün istifadə edildikdə həmin investisiya mülkiyyəti torpaq, tikili və avadanlıqlara aid edilməklə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

21.30.1. investisiya mülkiyyətinin dəyəri üzrə 211 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 201 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti;

21.30.2. investisiya mülkiyyətinin amortizasiyası üzrə 202 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 212 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti.

21.31. İnvestisiya mülkiyyəti satış məqsədi ilə saxlanılan aktivlərə aid edildikdə 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 201 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, eyni zamanda 202 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

21.32. 211 №li "Torpaq, tikili və avadanlıqlar" hesabında uçota alınmış daşınmaz əmlak ilkin dəyərlə uçota alınan investisiya mülkiyyətinə aid edildikdə, aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

21.32.1. torpaq və binaların dəyəri üzrə 201 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 211 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti;

21.32.2. torpaq və binaların amortizasiyası üzrə 212 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 202 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti.

21.33. 211 №li "Torpaq, tikili və avadanlıqlar" hesabında uçota alınmış daşınmaz əmlak ədalətli dəyərlə əks etdirilən 201 №li "İnvestisisya mülkiyyəti" hesabına keçirilərsə, sığortaçılar daşınmaz əmlakın təyinatının dəyişildiyi tarixə qədər həmin əmlakın uçotunu bu Qaydaların "22. Torpaq, tikili və avadanlıqların uçotu" hissəsinə uyğun olaraq aparır. Sığortaçılar təyinatın dəyişildiyi tarixdə daşınmaz əmlakın balans dəyəri ilə ədalətli dəyəri arasında olan istənilən fərqi yenidən qiymətləndirmə kimi uçota alır. Bu zaman aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

21.33.1. torpaq və binaların balans dəyəri üzrə 201 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 211 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.33.2. torpaq və binaların amortizasiyası üzrə 112 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 111 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.33.3. daşınmaz əmlakın balans dəyəri ədalətli dəyərindən yüksək olduqda bu dəyərlərin arasında olan fərqə 735, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 211 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.33.4. daşınmaz əmlakın balans dəyəri ədalətli dəyərindən aşağı olduqda bu dəyərlərin arasında olan fərqə 201 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 624, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

21.34. Satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlər hesabında əks etdirilmiş torpaq və binalar əməliyyat icarəsinin başlanılması ilə əlaqədar investisiya mülkiyyətinə keçirildikdə 201 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

21.35. Ədalətli dəyərlə uçota alınan investisiya mülkiyyətinin 211 №li "Torpaq, tikili və avadanlıqlar" və ya 196 №li "Satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlər" hesabına keçirilməsi zamanı təyinatın dəyişildiyi tarixdə investisiya mülkiyyətinin ədalətli dəyəri torpaq, tikili və avadanlıqların və ya satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlərin ilkin dəyəri hesab olunmaqla 196, 211 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 201 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

21.36. Daşınmaz əmlak 196 №li "Satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlər" hesabından ədalətli dəyərlə əks etdirilən 201 №li "İnvestisiya mülkiyyəti" hesabına keçirildikdə, həmin tarixdə ədalətli dəyərlə əvvəlki balans dəyəri arasında olan hər hansı fərq Mənfəət və ya zərər və digər məcmu gəlir haqqında hesabatda tanınır. Bu zaman aşağıdakı kimi mühasibat yazılışları verilir:

21.36.1. daşınmaz əmlakın ədalətli dəyəri onun balans dəyərindən aşağı olduqda:

21.36.1.1. ədalətli dəyər məbləği həddində 201 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.36.1.2. ədalətli dəyərlə balans dəyəri arasında fərq məbləği həddində 735, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.36.1.3. ədalətli dəyərlə balans dəyəri arasında fərq məbləği həddində 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 735, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.36.2. daşınmaz əmlakın ədalətli dəyəri onun balans dəyərindən yuxarı olduqda:

21.36.2.1. balans dəyəri məbləği həddində 201 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.36.2.2. ədalətli dəyərlə balans dəyəri arasında fərq məbləği həddində 201 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 624, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.36.2.3. ədalətli dəyərlə balans dəyəri arasında fərq məbləği həddində 624, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

21.37. Ədalətli dəyərlə uçota alınacaq tikilən və ya yenidən inşa edilən investisiya mülkiyyətinin tikilməsi və ya yenidən inşa edilməsinin başa çatdığı tarixdə bu daşınmaz əmlakın ədalətli dəyəri ilə onun balans dəyəri arasındakı hər hansı fərq Mənfəət və ya zərər və digər məcmu gəlir haqqında hesabatda tanınır. Bu zaman aşağıdakı kimi mühasibat yazılışları verilir:

21.37.1. daşınmaz əmlakın ədalətli dəyəri onun balans dəyərindən aşağı olduqda:

21.37.1.1. ədalətli dəyər məbləği həddində 201 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 203 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.37.1.2. ədalətli dəyərlə balans dəyəri arasında fərq məbləği həddində 735, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 203 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.37.1.3. ədalətli dəyərlə balans dəyəri arasında fərq məbləği həddində 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 735, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.37.2. daşınmaz əmlakın ədalətli dəyəri onun balans dəyərindən yuxarı olduqda:

21.37.2.1. balans dəyəri məbləği həddində 201 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 203 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.37.2.2. ədalətli dəyərlə balans dəyəri arasında fərq məbləği həddində 201 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 624, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.37.2.3. ədalətli dəyərlə balans dəyəri arasında fərq məbləği həddində 624, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

21.38. İnvestisiya mülkiyyəti üzrə dəymiş zərərlə əlaqədar üçüncü tərəfdən təzminatın alınması ehtimalı yarandıqda, həmin təzminatlar Mənfəət və ya zərər və digər məcmu gəlir haqqında hesabatda tanınır. Bu zaman 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 628, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti, həmçinin 628, 630 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə üzrə mühasibat yazılışı verilir.

21.39. Sığortaçıların investisiya mülkiyyətinin əskik gəlməsi zamanı əskikgəlmələr səbəbləri və təqsirkar şəxslər müəyyənləşdirilməklə onların məbləğləri (əskikgəlmələr müəyyən edildiyi vaxtda bazar qiymətləri ilə) təqsirkar şəxslərin hesabına aid edilməklə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

21.39.1. bazar qiyməti məbləğinə 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 620 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.39.2. həmin investisiya mülkiyyətinin bazar qiyməti məbləğinə görə hesablanılmış əlavə dəyər vergisinə 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.39.3. investisiya mülkiyyətinin balans dəyərinə 730, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 201, 203 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, onların yığılmış amortizasiya məbləğləri və qiymətdəndüşmə zərərləri mövcud olduqda 202 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 201 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.39.4. investisiya mülkiyyətinin balans dəyəri bazar qiymətindən yuxarı olduqda, balans dəyəri ilə bazar qiyməti arasındakı fərq məbləğinə görə hesablanmış əlavə dəyər vergisinə 730, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

21.40. Sığortaçıların investisiya mülkiyyətinin əskik gəlməsi zamanı müvafiq təqsirkar şəxslərin müəyyən edilməsi mümkün olmayan hallarda, bu əskikgəlmələr sığortaçıların xərcinə aid edilməklə balans dəyərinə 730, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 201, 203 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Həmin investisiya mülkiyyətinin yığılmış amortizasiya məbləğləri və qiymətdəndüşmə zərərləri mövcud olduqda 202 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 201 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

21.41. Əskik gəlmiş investisiya mülkiyyəti üzrə hesablanmış əlavə dəyər vergisi məbləğinə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

21.41.1. əvəzləşdirilməyən hallarda 730, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə;

21.41.2. əvəzləşdirilən hallarda 730, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

21.42. Sığortaçıların investisya mülkiyyəti üzrə artıqgəlmələr istismarda olduğu yerdə maddi məsul şəxsin hesabına mədaxil edilir və onların məbləğləri sığortaçıların gəlirinə aid edilməklə 201, 203 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

21.43. Səhmlərin buraxılması ilə sığortaçılar tərəfindən investisya mülkiyyətinin əldə edilməsinə (nizamnamə kapitalı kimi investisiya mülkiyyətinin pay kimi qoyulmasına) aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

21.43.1. səhmlərin buraxılmasına 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 501 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

21.43.2. investisya mülkiyyətinin əldə edilməsinə 201, 203 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

22. Torpaq, tikili və avadanlıqların uçotu

22.1. Torpaq, tikili və avadanlıqların uçotu Hesablar Planının 21-ci maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə istifadə müddəti bir ildən artıq olan və istehsalda və ya malmaterialların çatdırılmasında, xidmətlərin göstərilməsində, habelə inzibati məqsədlər üçün istifadə edilməsi və digər tərəflərə icarəyə verilməsi üçün nəzərdə tutulan maddi aktivlərlə bağlı ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim olunur. Torpaq, tikili və avadanlıqlar obyekti yalnız həmin obyektlə bağlı gələcək iqtisadi səmərənin müəssisəyə axını ehtimal edildikdə və bu obyektin dəyəri etibarlı əsasla qiymətləndirilə bildikdə aktiv kimi tanınır. Bu maddə aşağıdakı hesablardan ibarətdir:

22.1.1. 211 №li "Torpaq, tikili və avadanlıqların dəyəri";

22.1.2. 212 №li "Torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri";

22.1.3. 213 №li "Torpaq, tikili və avadanlıqlarla bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması".

22.2. 211 №li "Torpaq, tikili və avadanlıqların dəyəri" hesabında sığortaçıların fəaliyyətinin həyata keçirilməsi üzrə istifadə edilən torpaq, tikili və avadanlıqların hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Torpaq, tikili və avadanlıqlar ilkin olaraq ilkin dəyəri əsasında qiymətləndirilir.

22.3. 211 №li "Torpaq, tikili və avadanlıqların dəyəri" hesabına aşağıdakı subhesablar açılır:

22.3.1. 211-1 №li "Torpağın dəyəri";

22.3.2. 211-2 №li "Tikililərin dəyəri";

22.3.3. 211-3 №li "Maşın və avadanlıqların dəyəri";

22.3.3.1. 211-3-1 №li "Yüksək texnologiyalar məhsulu olan hesablama texnikasının dəyəri";

22.3.4. 211-4 №li "Nəqliyyat vasitələrinin dəyəri";

22.3.5. 211-5 №li "Digər torpaq, tikili və avadanlıqların dəyəri".

22.4. 211-1 №li "Torpağın dəyəri" subhesabında sığortaçıların mülkiyyətində olan torpaq sahələrinin dəyəri əks etdirilir.

22.5. 111-2 №li "Tikililərin dəyəri" subhesabında sığortaçıların mülkiyyətində olan tikililərin (binalar və onların struktur komponentləri, qurğular (tikililər) və onların struktur komponentləri, ötürücü qurğular və onların struktur komponentlərinin) dəyəri əks etdirilir.

22.6. 211-3 №li "Maşın və avadanlıqların dəyəri" subhesabında sığortaçıların sahib olduğu, habelə istehsal və xidmət prosesində iştirak edən bütün növ maşın və avadanlıqlarının, habelə 211-3-1 №li "Yüksək texnologiyalar məhsulu olan hesablama texnikasının dəyəri" subhesabında yüksək texnologiyalar məhsulu olan hesablama texnikasının dəyəri əks etdirilir.

22.7. 211-4 №li "Nəqliyyat vasitələrinin dəyəri" subhesabında sığortaçıların fəaliyyətinin həyata keçirilməsi ilə əlaqədar əldə edilmiş hava nəqliyyatı vasitələrinin, dəmiryol nəqliyyatı vasitələrinin, su nəqliyyatı vasitələrinin, xidmət nəqliyyatlarının, istehsalat nəqliyyatlarının, avtomobil nəqliyyatlarının və idman nəqliyyatlarının dəyəri uçota alınır.

22.8. 211-5 №li "Digər torpaq, tikili və avadanlıqlarının dəyəri" subhesabında sığortaçıların sahib olduğu, habelə istehsal və xidmət prosesində iştirak edən digər torpaq, tikili və avadanlıqların dəyəri əks etdirilir.

22.9. 212 №li "Torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri" hesabında sığortaçıların mülkiyyətində olan torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə amortizasiya məbləğlərinin və qiymətdən düşmə zərərlərinin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatların uçotu aparılır.

22.10. 212 №li "Torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri" hesabına aşağıdakı subhesablar açılır:

22.10.1. 212-1 №li "Torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə yığılmış amortizasiya";

22.10.1.1. 212-1-1 №li "Torpaq üzrə yığılmış amortizasiya";

22.10.1.2. 212-1-2 №li "Tikililər üzrə yığılmış amortizasiya";

22.10.1.3. 212-1-3 №li "Maşın və avadanlıqlar üzrə yığılmış amortizasiya";

22.10.1.3.1. 212-1-3-1 №li "Yüksək texnologiyalar məhsulu olan hesablama texnikası üzrə yığılmış amortizasiya";

22.10.1.4. 212-1-4 №li "Nəqliyyat vasitələri üzrə yığılmış amortizasiya";

22.10.1.5. 212-1-5 №li "Digər torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə yığılmış amortizasiya";

22.10.2. 212-2 №li "Torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə qiymətdəndüşmə zərərləri";

22.10.2.1. 212-2-1 №li "Torpaq üzrə qiymətdəndüşmə zərərləri";

22.10.2.2. 212-2-2 №li "Tikililər üzrə qiymətdəndüşmə zərərləri";

22.10.2.3. 212-2-3 №li "Maşın və avadanlıqlar üzrə qiymətdəndüşmə zərərləri";

22.10.2.3.1 212-2-3-1 №li "Yüksək texnologiyalar məhsulu olan hesablama texnikası üzrə qiymətdəndüşmə zərərləri";

22.10.2.4. 212-2-4 №li "Nəqliyyat vasitələri üzrə qiymətdəndüşmə zərərləri";

22.10.2.5. 212-2-5 №li "Digər torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə qiymətdəndüşmə zərərləri".

22.11. 213 №li "Torpaq, tikili və avadanlıqlarla bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması" hesabında torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə kapitallaşdırılmış məsrəflərin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatların uçotu aparılır.

22.12. 213 №li "Torpaq, tikili və avadanlıqlarla bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması" hesabı üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

22.12.1. 213-1 №li "Təyinatı üzrə istismar edilməsi üçün əlavə məsrəflər tələb edən torpaq, tikili və avadanlıqlar";

22.12.2. 213-2 №li "Təyinatı üzrə istismara hazır olan torpaq, tikili və avadanlıqlar";

22.12.3. 213-3 №li "Tikilməkdə (istehsalatda) olan torpaq, tikili və avadanlıqlar".

22.13. Torpaq, tikili və avadanlıqların ilkin dəyəri onun alış qiymətindən satış endirimləri çıxıldıqdan sonra gömrük idxal rüsumları və alışla bağlı bərpa edilməyən (əvəzləşdirilməyən) vergilər də daxil оlmaqla, ümumi sərf edilən məsrəflərdən, aktivdən sığortaçıların rəhbərliyi tərəfindən müəyyən edilmiş tərzdə istifadə edilməsi üçün onun lazımi istismar yerinə və vəziyyətə gətirilməsinə çəkilən bütün birbaşa məsrəflərdən, obyektin alınması zamanı və ya onun ehtiyatlar yaratmaq məqsədi ilə deyil, digər məqsədlər üçün müəyyən müddət ərzində istifadə edilməsi nəticəsində demontajı və ləğvi, habelə onun yerləşdiyi sahənin bərpası kimi işlərin görülməsi üzrə sığortaçıların öz üzərinə götürdüyü öhdəlik ilə əlaqədar çəkiləcək məsrəflərin ilkin smeta həcmindən ibarətdir.

22.14. Torpaq, tikili və avadanlıqlar alış nəticəsində və ya podrat üsulu ilə əldə edildikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

22.14.1. torpaq, tikili və avadanlıqların dəyərinə 213 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 341, 342, 348, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

22.14.2. əldə edilmiş torpaq, tikili və avadanlıqlarla əlaqədar əlavə dəyər vergisinin hesablanması üzrə 251-1 №li subhesabın debeti və 341, 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

22.14.3. əldə edilmiş torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə;

22.14.4. həmin aktivlər üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 213 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə.

22.15. Torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə birbaşa məsrəflərə aşağıdakılar aiddir:

22.15.1. bilavasitə torpaq, tikili və avadanlıq obyektlərinin əldə olunması və inşa edilməsi üzrə işçilərin mükafatlandırılması;

22.15.2. ərazinin hazırlanması üzrə məsrəflər;

22.15.3. çatdırılma və boşaldılma məsrəfləri;

22.15.4. inşa edilmə və montaj məsrəfləri;

22.15.5. yerləşdiyi əraziyə və istismara hazır vəziyyətə gətirilməsi zamanı istehsal olunan hər hansı obyektlərin satışından əldə olunan xalis mədaxilin çıxılması şərti ilə, bu obyektin düzgün işləyib-işləməməsini yoxlamaq məqsədi ilə sınaq əməliyyatları üzrə məsrəflər;

22.15.6. peşəkar xidmətlərə görə mükafatlar və bu kimi digər məsrəflər.

22.16. Torpaq, tikili və avadanlıqlar hökumət subsidiyaları hesabına əvəzsiz və ya nominal ödənişlə alındıqda sığortaçılar həmin torpaq, tikili və avadanlıqları ilk olaraq ədalətli dəyərlə tanımaq seçiminə malikdir. Əgər sığortaçılar həmin aktivi ilk olaraq ədalətli dəyərlə tanımazsa, bu halda sığortaçılar aktivi nominal dəyəri və aktivin nəzərdə tutulan istifadəyə hazır vəziyyətə gətirilməsi üçün çəkilən bilavasitə aidiyyəti xərclər məbləğində tanıyır.

22.17. Bir və ya bir neçə adda torpaq, tikili və avadanlıqlar qeyri-monetar aktivin və ya aktivlərin və ya monetar və qeyri-monetar aktivlərdən ibarət olan aktivlərin mübadiləsi hesabına alındıqda, aşağıdakı hallar istisna olmaqla belə torpaq, tikili və avadanlıqların ilkin dəyəri ədalətli dəyərlə qiymətləndirilir:

22.17.1. mübadilə əməliyyatı kommersiya məzmunlu olmadıqda;

22.17.2. alınmış (və ya verilmiş) aktivin və ya aktivlərin ədalətli dəyərinin etibarlı əsasda müəyyənləşdirilməsi mümkün olmadıqda.

22.18. Mübadilə nəticəsində əldə edilmiş torpaq, tikili və avadanlığın ədalətli dəyərini müəyyən etmək mümkün olmadığı hallarda, onun dəyəri təhvil verilmiş aktivin (aktivlərin) ədalətli dəyəri ilə qiymətləndirilir. Təhvil verilmiş aktivin (aktivlərin) ədalətli dəyərini müəyyən etmək mümkün olmadığı hallarda əldə edilmiş torpaq, tikili və avadanlığın dəyəri təhvil verilmiş aktivin (aktivlərin) balans dəyəri ilə qiymətləndirilir.

22.19. Mübadilə nəticəsində əldə edilmiş torpaq, tikili və avadanlıqlarla əlaqədar aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

22.19.1. mübadilə nəticəsində əldə edilmiş torpaq, tikili və avadanlıqların mühasibat uçotunda əks etdirilməsi üçün 213 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 341, 342 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

22.19.2. mübadilə nəticəsində əldə edilmiş torpaq, tikili və avadanlıqlarla əlaqədar əlavə dəyər vergisinin hesablanması üzrə 251-1 №li subhesabın debeti və 341, 342 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

22.19.3. mübadilə nəticəsində əldə edilmiş torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə;

22.19.4. mübadilə edilmiş aktivlər üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 213 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə;

22.19.5. mübadilə nəticəsində əldə edilmiş torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə digər məsrəflər yarandıqda 213 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 341, 349, 343, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

22.19.6. əldə edilmiş torpaq, tikili və avadanlıqların mübadiləsi məqsədi ilə təqdim edilən aktivlərin və göstərilən xidmətlərin dəyərinə 124, 125, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 610, 613, 620 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

22.19.7. əldə edilmiş torpaq, tikili və avadanlıqların mübadiləsi məqsədi ilə təqdim edilən aktivlərə görə hesablanılmış əlavə dəyər vergisinə 124, 125, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

22.19.8. mübadilə nəticəsində əldə edilmiş torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə yaranmış kreditor borc məbləğləri mübadilə məqsədi ilə təqdim edilmiş aktivlərin dəyərinə görə yaranan debitor borc məbləğləri ilə əvəzləşdirildikdə 341, 349, 343, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 124, 125, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

22.20. Mübadilə üçün verilmiş aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya məbləği və qiymətdən düşmə zərərləri olduğu hallarda həmin məbləğlər mübadilə üçün verilmiş aktivin ilkin dəyərindən çıxılır.

22.21. Torpaq, tikili və avadanlıqların təsərrüfat üsulu ilə yaradılması zamanı 213 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 191, 194, 195, 198, 212, 222, 251, 331, 332, 333, 343 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışları verilir.

22.22. Torpaq, tikili və avadanlıqlarınn, alınması, inşası və ya istehsalı ilə birbaşa əlaqəli olan borclara görə tikinti dövrünün faiz xərclərinə 213 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 348 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Sonrakı dövrlərə aid olan faiz xərcləri isə sığortaçıların xərclərinə aid edilir.

22.23. Torpaq, tikili və avadanlıqlardan müəyyən müddət ərzində istifadə edilməsi nəticəsində onların demontajı və ləğvi, habelə onun yerləşdiyi sahənin bərpası kimi işlərin görülməsi üzrə sığortaçıların öz üzərinə götürdüyü öhdəlik ilə əlaqədar çəkiləcək məsrəflərin ilkin smeta həcminə 213 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 363, 369 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

22.24. Torpaq, tikili və avadanlıqlar əvəzsiz olaraq alındıqda, onların ədalətli dəyərinə 211, 213 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 622 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

22.25. Torpaq, tikili və avadanlıqların tanınmasının dayandırılması zamanı aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

22.25.1. satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlərə keçirildikdə 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 211 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, eyni zamanda 212 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

22.25.2. tam amortizasiya olunmuş torpaq, tikili və avadanlıqların silinməsi zamanı 212 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 211 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

22.25.3. tam amortizasiya olunmamış torpaq, tikili və avadanlıqların silinməsi zamanı onların balans dəyərinə 730 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 211 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, eyni zamanda amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərlərinə 212 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 211 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

22.26. Satış məqsədi ilə saxlanılan torpaq, tikili və avadanlıqların satılması və ya əvəzsiz verilməsi ilə bağlı xərclər 730, 737 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində uçota alınır. Satılmış torpaq, tikili və avadanlıqlar üçün hesablanmış gəlirlər 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 620 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində uçota alınır. Təqdim edilmiş aktivlərə görə hesablanılmış əlavə dəyər vergisinə 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

22.27. Satılmış və ya əvəzsiz əldə edilmiş torpaq, tikili və avadanlıqlara görə gəlirlər 620 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Satılmış, əvəzsiz verilmiş və silinmiş torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə hesablanmış xərclər 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 730, 737 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

22.28. Aktiv kimi tanındıqdan sonra torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə sığortaçılar tərəfindən ilkin dəyər modeli tətbiq edildikdə, ilkin dəyərlə uçota alınmış torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə amortizasiya hesablanılır və hər bir hesabat dövrünün sonunda onların qiymətdən düşə biləcək hər hansı göstəricisinin olub-olmaması qiymətləndirilir. Əgər belə göstərici mövcuddursa, qiymətdəndüşmə zərərləri hesablanılır. Bu zaman torpaq, tikili və avadalıqlar üzrə hesablanmış amortizasiya məbləğləri 192, 193, 711, 723 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 212 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Yığılmış qiymətdəndüşmə zərərinə 732 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 212 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışları verilir. Hesablanmış amortizasiya hazır məhsulun maya dəyərinə aid edildikdə 194 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 192 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Hesablanmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri üzrə xərclərə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 711, 723 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

22.29. Aktiv kimi tanındıqdan sonra torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə sığortaçılar tərəfindən yenidən qiymətləndirmə modeli tətbiq edildikdə onlar ədalətli dəyəri olan yenidən qiymətləndirmə dəyəri ilə uçotda əks etdirilirlər. Bu zaman hesabat dövrünün sonuna torpaq, tikili və avadanlıqların balans dəyərinin onların ədalətli dəyərindən kəskin fərqlənməməsi üçün kifayət qədər müntəzəm şəkildə bu aktivlər üzrə yenidən qiymətləndirmə həyata keçirilir. Torpaq, tikili və avadanlıqların yenidən qiymətləndirilməsi nəticəsində onların balans dəyəri ya artır, ya da azalır.

22.30. Yenidən qiymətləndirmə nəticəsində aktivin balans dəyəri artarsa, o zaman bu artım yenidən qiymətləndirmə artımı başlığı altında birbaşa olaraq kapital ehtiyatlarında yenidən qiymətləndirmə üzrə ehtiyat kimi uçota alınır. Bu zaman torpaq, tikili və avadanlıq obyektinin balans dəyəri onun yenidən qiymətləndirmə dəyərinə çatdırılmalıdır. Yenidən qiymətləndirmə tarixinə aktiv aşağıdakı üsullardan biri ilə uçota alınır:

22.30.1. yığılmış amortizasiyanın sıfıra bərabər edilməsi üsulu;

22.30.2. aktivin ilkin dəyərinin və yığılmış amortizasiya məbləğinin proporsional şəkildə düzəldilməsi üsulu.

22.31. Yığılmış amortizasiyanın sıfıra bərabər edilməsi üsulunun tətbiqi zamanı aşağıdakı müxabirləşmələr verilir:

22.31.1. yığılmış amortizasiyanın aktivin ilkin dəyəri ilə müxabirləşərək sıfıra bərabər edilməsi məqsədi ilə 212 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 211 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

22.31.2. yenidən qiymətləndirmə nəticəsində aktivin balans dəyərinin artımına 211 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

22.32. Aktivin ilkin dəyərinin və yığılmış amortizasiya məbləğinin proporsional şəkildə düzəldilməsi üsulunun tətbiqi zamanı onun ilkin dəyəri xalis balans dəyərinin yenidən qiymətləndirilməsinə uyğun şəkildə dəyişdirilir. İlkin dəyər bazar qiymətinə istinadən və ya xalis balans dəyərinin dəyişikliyi qədər proporsional şəkildə düzəldilir. Yenidən qiymətləndirmə tarixinə yığılmış amortizasiya elə şəkildə düzəldilməlidir ki, o bütün yığılmış qiymətdən düşmə zərərlərini nəzərə almaqla ilkin dəyərlə xalis balans dəyəri arasında fərqə bərabər olsun. Bu halda aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

22.32.1. yenidən qiymətləndirmə nəticəsində aktivin balans dəyərinin artımına 211 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

22.32.2. yığılmış qiymətdəndüşmə zərərləri nəzərə alınmaqla, yığılmış amortizasiya üzrə düzəlişə 211 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 212 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

22.33. Yenidən qiymətləndirilmə nəticəsində torpaq, tikili və avadanlıqların balans dəyəri azaldıqda, azalma məbləğinə 731 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 212 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Bu zaman 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 731 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

22.34. Əvvəlki yenidən qiymətləndirmələr nəticəsində yaranmış artımlar kapital ehtiyatlarında əks etdirilmişdirsə, sonrakı qiymətdəndüşmə zərərləri həmin artım məbləği qədər kapital ehtiyatının azalmasına aid edilir, qalan məbləğ isə mənfəət və zərərə aid edilir. Bu zaman aşağıdakı müxabirləşmələr verilir:

22.34.1. keçmiş illərin artımları həddində məbləğə 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 211 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

22.34.2. qalan məbləğə 731 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 212 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

22.35. Əvvəlki yenidən qiymətləndirmələr nəticəsində yaranmış qiymətdəndüşmə zərərləri Mənfəət və ya zərər və digər məcmu gəlir haqqında hesabatda əks etdirilmişdirsə, sonrakı artımlar Mənfəət və ya zərər və digər məcmu gəlir haqqında hesabatda bu qiymətdəndüşmə zərərləri qədər sair əməliyyat gəlirlərinə, keçmiş illərin qiymətdəndüşmə zərərlərindən artıq olan məbləğ isə yenidən qiymətləndirmə üzrə ehtiyat hesabına aid edilir. Bu zaman aşağıdakı kimi müxabirləşmələr verilir:

22.35.1. əvvəlki dövr üzrə yenidən qiymətləndirmə nəticəsində yaranmış qiymətdəndüşmə zərəri həddində məbləğə 212 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 621 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

22.35.2. keçmiş illərin qiymətdəndüşmə zərərlərindən artıq olan məbləğə 211 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə və ya 212 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

22.35.3. yığılmış amortizasiya məbləğinin sıfırlaşdırılması üçün isə 212 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 211 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

22.36. Torpaq, tikili və avadanlıqlar obyektinin tanınmasının dayandırılması zamanı həmin obyektlə bağlı yenidən qiymətləndirmə üzrə kapital ehtiyatları, bölüşdürülməmiş mənfəətə aid edilə bilər. Bu zaman 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 553 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

22.37. Torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə yenidən qiymətləndirmələr nəticəsində kapital ehtiyatlarında əks etdirilmiş artımın bir hissəsi müəssisə tərəfindən aktivin istifadə olunması zamanı bölüşdürülməmiş mənfəətə köçürülə bilər. Belə olan halda, bölüşdürülməmiş mənfəətə köçürülmüş artımın məbləği aktivin yenidən qiymətləndirilmiş balans dəyəri əsasında hesablanmış amortizasiyası ilə aktivin ilkin dəyəri əsasında tanınan amortizasiyası arasındakı fərqi təşkil edir. Bu zaman 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 551 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

22.38. Torpaq, tikili və avadanlıqların amortizasiya olunan dəyəri onun istifadə müddəti üzrə sistematik bölüşdürülür. Torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə tətbiq edilən amortizasiya metodu müəssisə tərəfindən aktivdən gözlənilən gələcək iqtisadi səmərənin istehlak sxemini əks etdirməlidir. Aktivin amortizasiya edilmiş dəyərinin onun faydalı istismar müddəti üzrə ardıcıl olaraq bölüşdürülməsi üçün müxtəlif amortizasiya metodlarından istifadə edilə bilər. Belə metodlara düz xətt metodu, azalan qalıq metodu və istehsal vahidi metodu aiddir. Düz xətt metodu, aktivin son qalıq dəyərinin dəyişmədiyi təqdirdə, onun faydalı istismar dövrü ərzində daimi ayırmaların həyata keçirilməsi ilə nəticələnir. Azalan qalıq metodu aktivin faydalı istismar dövrü ərzində ayırmaların azalması ilə nəticələnir. İstehsal vahidi metodu isə aktivin istehsal gücü və ya ehtimal olunan istifadəsinə əsaslanan ayırmalar ilə nəticələnir. Sığortaçılar aktivlə bağlı gələcək iqtisadi səmərənin istifadəsi üzrə ehtimal olunan istehlak sxemini daha dəqiq əks etdirən metodu seçir. Bu metod, gələcək iqtisadi səmərələrin istifadəsi üzrə ehtimal olunan istehlak sxemi dəyişməyənə qədər dövrdən dövrə müntəzəm olaraq tətbiq edilir. Daş karxanası və zibilin tökülməsi üçün ayrılmış torpaq sahələri kimi bəzi istisnalardan başqa torpaq sahələri məhdud olmayan faydalı istifadə müddətinə malikdirlər və bu səbəbdən də amortizasiya olunmurlar. Hər dövr üzrə amortizasiya məsrəfləri aşağıdakı kimi uçotda əks etdirilir:

22.38.1. digər aktivin balans dəyərinə daxil edilmədiyi hallarda Mənfəət və ya zərər və digər məcmu gəlir haqqında hesabatda tanınır. Bu zaman 192, 193, 711, 723 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 212 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində;

22.38.2. aktivdə ifadə olunmuş gələcək iqtisadi səmərələr digər aktivin istehsalına yönəlmiş olduqda, amortizasiya məsrəfləri digər aktivin dəyərinin bir hissəsini təşkil edir və onun balans dəyərinə əlavə olunur. Bu zaman 192, 203, 213, 223 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 212 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində.

22.39. Torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə tətbiq edilən amortizasiya metodu ən azından hər maliyyə ilinin sonunda yenidən nəzərdən keçirilməlidir. Əgər aktivdə təcəssüm olunmuş gələcək iqtisadi səmərənin gözlənilən istehlak sxemində əhəmiyyətli dəyişikliklər baş verərsə, tətbiq edilən amortizasiya metodu həmin dəyişiklikləri əks etdirmək üçün dəyişdirilməlidir. Torpaq, tikili və avadanlıqların amortizasiyası üzrə səhvən hesablanmış amortizasiya məbləğlərinə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

22.39.1. əvvəlki dövrlərdə artıq hesablanmış amortizasiya məbləğinə 212 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

22.39.2. əvvəlki dövrlərdə əskik hesablanmış amortizasiya məbləğinə 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 212 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

22.40. Torpaq, tikili və avadanlıqların qiymətdən düşməsi, itirilməsi və ya qaytarılmasından imtina olunması hallarında həmin torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə üçuncü tərəflərdən alınan kompensasiyalar onların daxil olması ehtimalı yarandıqda, Mənfəət və ya zərər və digər məcmu gəlir haqqında hesabata daxil edilir. Bu zaman 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 628 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

22.41. Sığortaçıların torpaq, tikili və avadanlıqlarının əskik gəlməsi zamanı:

22.41.1. əskikgəlmələr səbəbləri və təqsirkar şəxslər müəyyənləşdirilməklə onların məbləğləri (əskikgəlmələr müəyyən edildiyi vaxtda bazar qiymətləri ilə) təqsirkar şəxslərin hesabına aid edilməklə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

22.41.1.1. bazar qiyməti məbləğinə 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 620 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

22.41.1.2. həmin torpaq, tikili və avadanlıqların bazar qiyməti məbləğinə görə hesablanılmış əlavə dəyər vergisinə 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

22.41.1.3. torpaq, tiliki və avadanlıqların balans dəyərinə 730 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 211, 213 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, onların yığılmış amortizasiya məbləğləri və qiymətdəndüşmə zərərləri mövcud olduqda 212 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 211 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

22.41.1.4. torpaq, tiliki və avadanlıqların balans dəyəri bazar qiymətindən yuxarı olduqda, balans dəyəri ilə bazar qiyməti arasındakı fərq məbləğinə görə hesablanmış əlavə dəyər vergisinə 730 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

22.41.2. əskik gəlmə zamanı müvafiq təqsirkar şəxslərin müəyyən edilməsi mümkün olmayan hallarda, bu əskikgəlmələr sığortaçıların xərcinə aid edilməklə balans dəyərinə 730 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 211, 213 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Həmin torpaq, tikili və avadanlıqların yığılmış amortizasiya məbləğləri və qiymətdəndüşmə zərərləri mövcud olduqda 212 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 211 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

22.42. Əskik gəlmiş torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə hesablanmış əlavə dəyər vergisi məbləğinə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

22.42.1. əvəzləşdirilməyən hallarda 730 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə;

22.42.2. əvəzləşdirilən hallarda 730 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

22.43. Sığortaçıların torpaq, tikili və avadanlıqları üzrə artıqgəlmələr istismarda olduğu yerdə maddi məsul şəxsin hesabına mədaxil edilir və onların məbləğləri təşkilatın gəlirinə aid edilməklə 211, 213 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

22.44. Səhmlərin buraxılması ilə sığortaçılar tərəfindən torpaq, tikili və avadanlıqların əldə edilməsinə (nizamnamə kapitalı kimi torpaq, tikili və avadanlıqların pay kimi qoyulmasına) mühasibat yazılışları verilir:

22.44.1. səhmlərin buraxılmasına 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 501 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

22.44.2. torpaq, tikili və avadanlıqların əldə edilməsinə 211, 213 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

22.45. Torpaq, tikili və avadanlıqların təmirinə çəkilən məsrəflərin uçotu "Torpaq, tikili və avadanlıqlar" adlı 16 №li Mühasibat Uçotu Beynəlxalq Standartının (bundan sonra 16 №li MUBS-ın) tələblərinə uyğun olaraq aparılır.

23. Qeyri-maddi aktivlərin uçotu

23.1. Qeyri-maddi aktivlərin uçotu Hesablar Planının 22-ci maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə uzun müddət istifadə edilən, fiziki formaya malik olmayan və müəyyən edilə bilən qeyri-pul (qeyri-monetar) aktivlərlə bağlı ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim olunur. Tanınma meyarına uyğun olaraq qeyri-maddi aktivlər kimi tanınan aktivlər ilkin olaraq ilkin dəyəri əsasında uçota alınır. Bu maddə aşağıdakı hesablardan ibarətdir:

23.1.1. 221 №li "Qeyri-maddi aktivlərin dəyəri";

23.1.2. 222 №li "Qeyri-maddi aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri";

23.1.3. 223 №li "Qeyri-maddi aktivlərlə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması".

23.2. 221 №li "Qeyri-maddi aktivlər" hesabında sığortaçıların fəaliyyətinin həyata keçirilməsi üzrə uzun müddət istifadə edilən təcrübə-konstruktor işləri, proqram təminatı, patentlər, müəllif hüquqları, lisenziyalar, ticarət markaları və digər qeyri-maddi aktivlərin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Qeyri-maddi aktivlər ilkin olaraq qiymətləndirilməsi ilkin dəyəri əsasında aparılır.

23.3. 221 №li "Qeyri-maddi aktivlərin dəyəri" hesabı üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

23.3.1. 221-1 №li "Təcrübə-konstruktor işlərinin dəyəri";

23.3.2. 221-2 №li "Ticarət markalarının dəyəri";

23.3.3. 221-3 №li "Proqram təminatının dəyəri";

23.3.4. 221-4 №li "Patentlərin dəyəri";

23.3.5. 221-5 №li "Müəllif hüquqlarının dəyəri";

23.3.6. 221-6 №li "Lisenziyaların dəyəri";

23.3.7. 221-7 №li "Qudvilin dəyəri";

23.3.8. 221-8 №li "Digər qeyri-maddi aktivlərin dəyəri".

23.4. 221-1 №li "Təcrübə-konstruktor işlərinin dəyəri" subhesabında təcrübəkonstruktor işləri üzrə yaradılmış qeyri-maddi aktivlərin dəyəri əks etdirilir.

23.5. 221-2 №li "Ticarət markalarının dəyəri" subhesabında sığortaçıların malik olduğu ticarət markalarının dəyəri əks etdirilir.

23.6. 221-3 №li "Proqram təminatının dəyəri" subhesabında sığortaçıların mülkiyyətində olan əldə edilmiş və ya yaradılmış proqram təminatlarının dəyəri əks etdirilir.

23.7. 221-4 №li "Patentlərin dəyəri" subhesabında sığortaçıların sahib olduğu patentlərin dəyəri əks etdirilir.

23.8. 221-5 №li "Müəllif hüquqlarının dəyəri" subhesabında sığortaçıların malik olduğu müəllif hüquqlarının dəyəri uçota alınır.

23.9. 221-6 №li "Lisenziyaların dəyəri" subhesabında sığortaçıların əldə etdiyi lisenziyaların dəyəri əks etdirilir.

23.10. 221-7 №li "Qudvilin dəyəri" subhesabında sığortaçıların birləşdirilməsi nəticəsində yaranan qudvilin dəyəri əks etdirilir.

23.11. 221-8 №li "Digər qeyri-maddi aktivlərin dəyəri" subhesabında 221-1-ci-221-7-ci subhesablarda göstərilməyən digər qeyri-maddi aktivlərin dəyəri uçota alınır.

23.12. 222 №li "Qeyri-maddi aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri" hesabında sığortaçıların mülkiyyətində olan qeyri-maddi aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya məbləğlərinin və qiymətdəndüşmə zərərlərinin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatların uçotu aparılır.

23.13. 222 №li "Qeyri-maddi aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri" hesabı üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

23.13.1. 222-1 №li "Qeyri-maddi aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya";

23.13.2. 222-2 №li "Qeyri-maddi aktivlər üzrə qiymətdən düşmə zərərləri".

23.14. 222-1 №li "Qeyri-maddi aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya" subhesabı üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

23.14.1. 222-1-1 №li "Təcrübə-konstruktor işləri üzrə yığılmış amortizasiya";

23.14.2. 222-1-2 "Ticarət markaları üzrə yığılmış amortizasiya";

23.14.3. 222-1-3 №li "Proqram təminatı üzrə yığılmış amortizasiya";

23.14.4. 222-1-4 №li "Patentlər üzrə yığılmış amortizasiya";

23.14.5. 222-1-5 №li "Müəllif hüquqları üzrə yığılmış amortizasiya";

23.14.6. 222-1-6 №li "Lisenziyalar üzrə yığılmış amortizasiya";

23.14.7. 222-1-7 №li "Digər qeyri-maddi aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya".

23.15. 222-2 №li "Qeyri-maddi aktivlər üzrə qiymətdən düşmə zərərləri" subhesabı üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

23.15.1. 222-2-1 №li "Təcrübə-konstruktor işləri üzrə qiymətdən düşmə zərərləri";

23.15.2. 222-2-2 №li "Ticarət markaları üzrə qiymətdən düşmə zərərləri";

23.15.3. 222-2-3 №li "Proqram təminatı üzrə qiymətdən düşmə zərərləri";

23.15.4. 222-2-4 №li "Patentlər üzrə qiymətdən düşmə zərərləri";

23.15.5. 222-2-5 №li "Müəllif hüquqları üzrə qiymətdən düşmə zərərləri";

23.15.6. 222-2-6 №li "Lisenziyalar üzrə qiymətdən düşmə zərərləri";

23.15.7. 222-2-7 №li "Qudvilin qiymətdən düşmə zərərləri";

23.15.8. 222-2-8 №li "Digər qeyri-maddi aktivlər üzrə qiymətdən düşmə zərərləri".

23.16. 223 №li "Qeyri-maddi aktivlərlə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması" hesabında qeyri-maddi aktivlər üzrə kapitallaşdırılmış məsrəflərin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatların uçotu aparılır.

23.17. 223 №li "Qeyri-maddi aktivlərlə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması" hesabı üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

23.17.1. 223-1 №li "Təcrübə-konstruktor işləri ilə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması";

23.17.2. 223-2 №li "Ticarət markaları ilə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması";

23.17.3. 223-3 №li "Proqram təminatı ilə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması";

23.17.4. 223-4 №li "Patentlərlə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması";

23.17.5. 223-5 №li "Müəllif hüquqları ilə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması";

23.17.6. 223-6 №li "Lisenziyalarla bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması";

23.17.7. 223-7 №li "Digər qeyri-maddi aktivlər ilə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması".

23.18. Qeyri-maddi aktivlər aşağıda göstərilən maliyyə-təsərrüfat əməliyyatları nəticəsində ilkin olaraq ilkin dəyəri əsasında qiymətləndirilməklə aktiv kimi tanınır:

23.18.1. ayrıca əldə edildikdə (alındıqda);

23.18.2. mühasibat uçotu subyektləriın fəaliyyətlərinin birləşdirilməsi nəticəsində əldə edildikdə;

23.18.3. hökumət subsidiyası hesabına əldə edildikdə;

23.18.4. aktivlərin mübadiləsi nəticəsində əldə edildikdə;

23.18.5. daxili imkanlar hesabına yaradıldıqda.

23.19. Ayrıca əldə edilmiş (alınmış) qeyri-maddi aktivlərin ilkin dəyəri onun alış qiymətindən satış endirimləri çıxıldıqdan sonra gömrük idxal rüsumları və alışla bağlı bərpa edilməyən (əvəzləşdirilməyən) vergilər də daxil оlmaqla, aktivdən məqsədyönlü istifadə edilməsi üçün lazımi vəziyyətə gətirilməsinə çəkilən birbaşa məsrəflərdən ibarətdir. Bu zaman aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

23.19.1. qeyri-maddi aktivlərin dəyərinə 223 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 306, 331, 332, 333, 341, 342, 348, 349, 389, 502 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

23.19.2. əldə edilmiş qeyri-maddi aktivlərlə əlaqədar əlavə dəyər vergisinin hesablanması üzrə 251-1 №li subhesabın debeti və 341, 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

23.19.3. əldə edilmiş qeyri-maddi aktivlər üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə;

23.19.4. qeyri-maddi aktivlər üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 223 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə;

23.19.5. əldə edilmiş qeyri-maddi aktivlər istifadəyə verildikdə 221№li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 223 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

23.20. Qeyri-maddi aktivlərin sığortaçıların fəaliyyətlərinin birləşdirilməsi nəticəsində əldə edilməsi:

23.20.1. qeyri-maddi aktiv sığortaçıların birləşdirilməsi zamanı alınıbsa, əldə etmə tarixində həmin qeyri-maddi aktivin ilkin dəyəri onun ədalətli dəyərini əks etdirir;

23.20.2. birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarını hazırlayarkən Təşkilat analoji aktiv, öhdəlik, kapital, gəlir və xərc maddələrini sətirbəsətir toplamaqla əsas təşkilatın və onun törəmə təşkilatlarının maliyyə hesabatlarını birləşdirir. Birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarında qrup haqqında maliyyə məlumatlarının vahid iqtisadi Təşkilat kimi təqdim edilməsi üçün aşağıdakı addımlar atılmalıdır:

23.20.2.1. əsas təşkilatın hər bir törəmə təşkilata qoyduğu investisiyanın balans dəyəri və əsas təşkilatın hər bir törəmə təşkilatınin kapitalındakı payı ləğv edilir;

23.20.2.2. birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) törəmə təşkilatların hesabat dövrü üzrə mənfəət və ya zərərində nəzarət hüququ olmayan payı (azlıqların payı) müəyyənləşdirilir;

23.20.2.3. birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) törəmə təşkilatların xalis aktivlərindəki azlıqların payı əsas təşkilatın onlarda olan səhmdar payından ayrıca olaraq müəyyənləşdirilir. Xalis aktivlərdəki nəzarət hüququ olmayan payı aşağıdakılardan ibarətdir:

23.20.2.3.1. ilkin birləşmə tarixində hesablanmış həmin nəzarət hüququ olmayan payı;

23.20.2.3.2. birləşmə tarixindən etibarən nəzarət hüququ olmayan payının kapitalda dəyişikliklər üzrə payı;

23.20.3. investisiya qoyuluşu ilə sığortaçıların xalis aktivlərinin dəyəri arasındakı müsbət fərq qudvil kimi uçota alınır;

23.20.4. investisiya qoyuluşu ilə sığortaçıların xalis aktivlərinin dəyəri arasındakı mənfi fərq Mənfəət və ya zərər və digər məcmu gəlir haqqında hesabatda əks etdirilir.

23.21. Hökumət sığortaçıların aktivlərinə hava limanında enmə hüquqları, radio və televiziya stansiyalarının fəaliyyəti üçün lisenziyalar, ixrac lisenziyaları və ya digər məhdud resurslardan istifadə hüquqları kimi köçürmələr və ya ayırmalar etdiyi hallarda, bu qeyrimaddi aktivlər hökumət subsidiyaları hesabına əvəzsiz və ya nominal ödənişlə alınmış hesab edilir. sığortaçılar qeyri-maddi aktivi və qrantı ilk olaraq ədalətli dəyərlə tanımaq seçiminə malikdir. Əgər sığortaçılar aktivi ilk olaraq ədalətli dəyərlə tanımazsa, bu halda sığortaçılar aktivi nominal dəyəri və aktivin nəzərdə tutulan istifadəyə hazır vəziyyətə gətirilməsi üçün çəkilən bilavasitə aidiyyəti xərclər məbləğində tanıyır.

23.22. Bir və ya bir neçə adda qeyri-maddi aktivlər qeyri-monetar aktivin və ya aktivlərin və ya monetar və qeyri-monetar aktivlərdən ibarət olan aktivlərin mübadiləsi hesabına alındıqda, aşağıdakı hallar istisna olmaqla belə qeyri-maddi aktivlərin ilkin dəyəri ədalətli dəyərlə qiymətləndirilir:

23.22.1. mübadilə əməliyyatı kommersiya məzmunlu olmadıqda;

23.22.2. alınmış (və ya verilmiş) aktivin və ya aktivlərin ədalətli dəyərinin etibarlı əsasda müəyyənləşdirilməsi mümkün olmadıqda.

23.23. Mübadilə nəticəsində əldə edilmiş qeyri-maddi aktivin ədalətli dəyərini müəyyən etmək mümkün olmadığı hallarda, onun dəyəri təhvil verilmiş aktivin (aktivlərin) ədalətli dəyəri ilə qiymətləndirilir. Təhvil verilmiş aktivin (aktivlərin) ədalətli dəyərini müəyyən etmək mümkün olmadığı hallarda əldə edilmiş qeyri-maddi aktivin dəyəri təhvil verilmiş aktivin (aktivlərin) balans dəyəri ilə qiymətləndirilir.

23.24. Mübadilə nəticəsində əldə edilmiş qeyri-maddi aktivlərlə əlaqədar aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

23.24.1. mübadilə nəticəsində əldə edilmiş qeyri-maddi aktivlərin mühasibat uçotunda əks etdirilməsi üçün 223 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 341, 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

23.24.2. mübadilə nəticəsində əldə edilmiş qeyri-maddi aktivlərlə əlaqədar əlavə dəyər vergisinin hesablanması üzrə 251-1 №li subhesabın debeti və 341, 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

23.24.3. mübadilə nəticəsində əldə edilmiş qeyri-maddi aktivlər üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə;

23.24.4. mübadilə edilmiş aktivlər üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 223 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə;

23.24.5. əldə edilmiş qeyri-maddi aktivlərin mübadiləsi məqsədi ilə təqdim edilən aktivlərin və göstərilən xidmətlərin dəyərinə 124, 125, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 610, 611, 620 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

23.24.6. əldə edilmiş qeyri-maddi aktivlərin mübadiləsi məqsədi ilə təqdim edilən aktivlərə və göstərilən xidmətlərə görə hesablanılmış əlavə dəyər vergisinə 124, 125, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

23.24.7. mübadilə nəticəsində əldə edilmiş qeyri-maddi aktivlər üzrə yaranmış kreditor borc məbləğləri mübadilə məqsədi ilə təqdim edilmiş aktivlərin və göstərilən xidmətlərin dəyərinə görə yaranan debitor borc məbləğləri ilə əvəzləşdirildikdə 341, 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 124, 125, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

23.25. Mübadilə üçün verilmiş aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya məbləği olduğu hallarda həmin amortizasiya məbləği mübadilə üçün verilmiş aktivin ilkin dəyərindən çıxılır.

23.26. Sığortaçıların daxili imkanları hesabına yaradılmış qeyri-maddi aktivlərin tanınma meyarlarına cavab verdiklərini qiymətləndirmək məqsədi ilə sığortaçılar aktivin yaradılmasını tədqiqat və təcrübə-konstruktor işləri mərhələlərinə bölür. Əgər sığortaçılar qeyri-maddi aktivi yaratmaq üçün daxili layihənin tədqiqat mərhələsini təcrübə-konstruktor işləri mərhələsindən fərqləndirə bilmirsə, bu zaman sığortaçılar bu layihə üzrə məsrəfləri yalnız tədqiqat mərhələsi zamanı yaranmış məsrəflər kimi uçota alır.

23.27. Tədqiqat mərhələsi üzrə (və ya daxili layihənin tədqiqat mərhələsindən) qeyrimaddi aktiv yaranmır. Bu zaman tədqiqat mərhələsi üzrə məsrəflər (və yaxud daxili layihənin tədqiqat mərhələsi zamanı yaranmış məsrəflər) yarandığı andan etibarən hesabat dövrünün xərcləri kimi uçotda əks etdirilir. Belə ki, 731 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 191, 194, 195, 198, 212, 222, 251, 331, 332, 333, 342, 343, 348, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

23.28. Təcrübə-konstruktor işləri üzrə yaranan məsrəflər qeyri-maddi aktivlərlə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması kimi uçotda əks etdirilir. Bu zaman aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

23.28.1. təcrübə-konstruktor işləri üzrə yaranan məsrəflərə 223 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 191, 194, 195, 198, 212, 222, 251, 331, 332, 333, 342, 343, 348, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

23.28.2. təcrübə-konstruktor işləri üzrə yaranan qeyri-maddi aktivlər istifadəyə verildikdə 221 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 223 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

23.29. Qeyri-maddi aktivlər əvəzsiz olaraq alındıqda 221 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 622 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində göstərilir. Qeyri-maddi aktivlər satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlərə keçirildikdə, həmin aktivlərin balans dəyərinə 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 221 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Eyni zamanda amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri məbləğinə 222 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 221 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti ilə müxabirləşir. Satış məqsədi ilə saxlanılan qeyri-maddi aktivlərin satılması və ya əvəzsiz verilməsi ilə bağlı xərclər 730, 737 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində uçota alınır. Satılmış qeyri-maddi aktivlər üçün hesablanmış gəlirlər 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 620 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində uçota alınır. Həmin gəlirlər üzrə 620 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Satılmış, əvəzsiz verilmiş və silinmiş qeyri-maddi aktivlər üzrə hesablanmış xərclər 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 730, 737 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı aparılır.

23.30. İlkin tanınmadan sonra qeyri-maddi aktivlər üzrə sığortaçılar tərəfindən ilkin dəyər modeli tətbiq edildikdə ilkin dəyərlə uçota alınmış qeyri-maddi aktivlər üzrə amortizasiya hesablanılır və hər bir hesabat dövrünün sonunda onların qiymətdən düşə biləcək hər hansı göstəricisinin olub-olmaması qiymətləndirilir. Əgər belə göstərici mövcuddursa, qiymətdəndüşmə zərərləri hesablanılır. Bu zaman qeyri-maddi aktivlər üzrə hesablanmış amortizasiya məbləğləri 192, 193, 711, 723 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 222 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Yığılmış qiymətdəndüşmə zərərinə 732 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 222 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışları verilir. Hesablanmış amortizasiya məsrəfləri hazır məhsulun maya dəyərinə aid edildikdə isə 194 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 192 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Hesablanmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri üzrə xərclərə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 711, 723 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

23.31. İlkin tanınmadan sonra qeyri-maddi aktivlər üzrə sığortaçılar tərəfindən yenidən qiymətləndirmə modeli tətbiq edildikdə, onlar ədalətli dəyəri olan yenidən qiymətləndirmə dəyəri ilə uçotda əks etdirilirlər. Hesabat dövrünün sonuna qeyri-maddi aktivlərin balans dəyərinin onların ədalətli dəyərindən kəskin fərqlənməməsi üçün kifayət qədər müntəzəm şəkildə bu aktivlər üzrə yenidən qiymətləndirmə həyata keçirilir. Qeyri-maddi aktivlərin yenidən qiymətləndirilməsi nəticəsində onun balans dəyəri ya azalır, ya da artır.

23.32. Yenidən qiymətləndirmə nəticəsində aktivin balans dəyəri artarsa, o zaman bu artım yenidən qiymətləndirmə artımı başlığı altında birbaşa olaraq kapital ehtiyatlarında yenidən qiymətləndirmə üzrə ehtiyat kimi uçota alınır. Bu zaman qeyri-maddi aktivin balans dəyəri onun yenidən qiymətləndirmə dəyərinə çatdırılmalıdır. Yenidən qiymətləndirmə tarixinə aktiv aşağıdakı üsullardan biri ilə uçota alınır:

23.32.1. yığılmış amortizasiyanın sıfıra bərabər edilməsi üsulu;

23.32.2. aktivin ilkin dəyərinin və yığılmış amortizasiya məbləğinin proporsional şəkildə düzəldilməsi üsulu.

23.33. Yığılmış amortizasiyanın sıfıra bərabər edilməsi üsulunun tətbiqi zamanı aşağıdakı müxabirləşmələr verilir:

23.33.1. yığılmış amortizasiyanın aktivin ilkin dəyərilə müxabirləşərək sıfıra bərabər edilməsi məqsədi ilə 222 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 221 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

23.33.2. yenidən qiymətləndirmə nəticəsində aktivin balans dəyərinin artımına 221 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

23.34. Aktivin ilkin dəyərinin və yığılmış amortizasiya məbləğinin proporsional şəkildə düzəldilməsi üsulunun tətbiqi zamanı onun ilkin dəyəri xalis balans dəyərinin yenidən qiymətləndirilməsinə uyğun şəkildə dəyişdirilir. İlkin dəyər bazar qiymətinə istinadən və ya xalis balans dəyərinin dəyişikliyi qədər proporsional şəkildə düzəldilir. Yenidən qiymətləndirmə tarixinə yığılmış amortizasiya elə şəkildə düzəldilməlidir ki, o bütün yığılmış qiymətdən düşmə zərərlərini nəzərə almaqla ilkin dəyərlə xalis balans dəyəri arasında fərqə bərabər olsun. Bu halda aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

23.34.1. yenidən qiymətləndirmə nəticəsində aktivin balans dəyərinin artımına 221 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

23.34.2. yığılmış qiymətdəndüşmə zərərləri nəzərə alınmaqla, yığılmış amortizasiya üzrə düzəlişə 221 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 222 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

23.35. Yenidən qiymətləndirilmə nəticəsində qeyri-maddi aktivin balans dəyəri azaldıqda, azalma məbləğinə 731 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 222 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Bu zaman 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 731 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

23.36. Əvvəlki yenidən qiymətləndirmələr nəticəsində yaranmış artımlar kapital ehtiyatlarında əks etdirilmişdirsə, sonrakı qiymətdəndüşmə zərərləri həmin artım məbləği qədər sair kapital ehtiyatının azalmasına aid edilir, qalan məbləğ isə mənfəət və zərərə aid edilir. Keçmiş illərin artımları həddində məbləğə 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 221 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Qalan məbləğə isə 731 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 222 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

23.37. Əvvəlki yenidən qiymətləndirmələr nəticəsində yaranmış qiymətdəndüşmə zərərləri Mənfəət və ya zərər və digər məcmu gəlir haqqında hesabatda əks etdirilmişdirsə, sonrakı artımlar Mənfəət və ya zərər və digər məcmu gəlir haqqında hesabatda bu qiymətdəndüşmə zərərləri qədər sair əməliyyat gəlirlərinə, keçmiş illərin qiymətdəndüşmə zərərlərindən artıq olan məbləğ isə yenidən qiymətləndirmə üzrə ehtiyat hesabına aid edilir. Bu zaman aşağıdakı kimi müxabirləşmələr verilir:

23.37.1. əvvəlki dövr üzrə yenidən qiymətləndirmə nəticəsində yaranmış qiymətdəndüşmə zərəri həddində məbləğə 222 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 621 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

23.37.2. keçmiş illərin qiymətdəndüşmə zərərlərindən artıq olan məbləğə isə 221 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə və ya 222 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

23.37.3. yığılmış amortizasiya məbləğinin sıfırlaşdırılması üçün isə 222 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 221 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

23.38. Qeyri-maddi aktivlər müəyyən və ya qeyri-müəyyən faydalı istifadə müddətinə malik olurlar.

23.39. Müəyyən faydalı istifadə müddətinə malik olan qeyri-maddi aktivlərin amortizasiya olunan dəyəri onun faydalı istifadə müddəti üzrə müntəzəm bölüşdürülür. Bu zaman faydalı istifadə müddətinə uyğun olaraq 192, 193, 203, 213, 223, 531, 552, 553, 711, 723 №li hesablarının müvafiq subhesablarının debeti və 222 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

23.40. Qeyri-maddi aktivlərin amortizasiyası üzrə əvvəlki dövrlərdə səhf hesablanmış məbləğə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

23.40.1. artıq hesablanmış amortizasiya məbləğinə 222 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

23.40.2. əskik hesablanmış amortizasiya məbləğinə 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 222 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

23.41. Qeyri-müəyyən faydalı istifadə müddətinə malik olan qeyri-maddi aktivlərə amortizasiya hesablanılmır.

23.42. Sığortaçılar qeyri-maddi aktivin bərpa dəyərini onun balans dəyəri ilə müqayisə etməklə, faydalı istifadə müddəti qeyri-müəyyən olan qeyri-maddi aktivin qiymətdən düşməsini hesabat dövrünün sonunda və qeyri-maddi aktivin istənilən an qiymətdən düşmə ehtimalı mövcud olduqda yoxlayır. Qeyri-maddi aktiv qiymətdən düşdükdə, qiymətdəndüşmə məbləğinə 732 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 222 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Bu zaman amortizasiya olunmayan qeyri-maddi aktivin faydalı istifadə müddətinə yenidən baxılır.

23.43. Qeyri-maddi aktivin faydalı istifadə müddətinin qeyri-müəyyən müddətdən məhdud müddətə dəyişildiyi halda, sığortaçılar aktivin müəyyənləşdirilən bərpa dəyəri ilə onun balans dəyərini müqayisə edərək aktivin qiymətdən düşməsini yoxlayır və balans dəyərinin bərpa dəyərindən artıq olduğu hər hansı məbləği qiymətdən düşmə zərəri kimi 732 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 222 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirir.

23.44. Qeyri-maddi aktivin xaricolması (silinməsi, satılması və əvəzsiz verilməsi) zamanı və ya onun istifadəsindən, habelə xaricolmasından hər hansı gələcək iqtisadi səmərənin daxil olması gözlənilmədikdə həmin aktivin tanınması dayandırılır. Bu zaman yaranan gəlirlər, yaxud zərərlər xaricolmadan yaranan xalis daxilolmalar (əgər mövcuddursa) ilə aktivin balans dəyəri arasındakı fərq kimi müəyyən edilir və Mənfəət və ya zərər və digər məcmu gəlir haqqında hesabatda təqdim olunur. Qeyri-maddi aktivin xaricolması zamanı onun yığılmış amortizasiyasına və qiymətdəndüşmə zərərlərinə 222 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 221 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, balans dəyərinə isə 730, 737, 739 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 221 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Silinmiş, satılmış və əvəzsiz verilmiş qeyri-maddi aktivlər üzrə zərər 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 730, 737, 739 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

23.45. Sığortaçıların qeyri-maddi aktivləri üzrə əskikgəlmələrin səbəbləri və təqsirkar şəxslər müəyyənləşdirilirsə, o zaman onların məbləğləri (əskikgəlmələr müəyyən edildiyi vaxtda bazar qiymətləri ilə) təqsirkar şəxslərin hesabına aid edilməklə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

23.45.1. bazar qiyməti məbləğinə 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 620 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

23.45.2. həmin qeyri-maddi aktivlərin bazar qiyməti məbləğinə görə hesablanılmış əlavə dəyər vergisinə 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

23.45.3. qeyri-maddi aktivlərin yığılmış amortizasiyasına və qiymətdəndüşmə zərərlərinə 222 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 221 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, onların balans dəyərinə 730 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 221, 223 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

23.45.4. qeyri-maddi aktivlərin balans dəyəri bazar qiymətindən yuxarı olduqda, balans dəyəri ilə bazar qiyməti arasındakı fərq məbləğinə görə hesablanmış əlavə dəyər vergisinə 730 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

23.46. Sığortaçıların qeyri-maddi aktivləri üzrə əskik gəlməyə görə təqsirkar şəxslərin müəyyən edilməsi mümkün olmayan hallarda, bu əskikgəlmələr sığortaçıların xərcinə aid edilməklə balans dəyərinə 730 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 221, 223 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Həmin qeyri-maddi aktivlərin yığılmış amortizasiya məbləğləri və qiymətdəndüşmə zərərləri mövcud olduqda 222 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 221 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

23.47. Təqsirkar şəxslərin müəyyən edilməsi mümkün olmayan hallarda, əskik gəlmiş qeyri-maddi aktivlərin balans dəyəri üzrə həmin aktivlərin əldə edilməsi zamanı hesablanmış əlavə dəyər vergisi məbləğinə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

23.47.1. əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 730 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə;

23.47.2. əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilən hallarda 730 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

23.48. Sığortaçıların qeyri-maddi aktivləri üzrə artıqgəlmələr istismarda olduğu yerdə maddi məsul şəxsin hesabına mədaxil edilir və onların məbləğləri sığortaçıların gəlirinə aid edilməklə 221, 223 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

23.49. Qeyri-maddi aktivlər icarə ilə əldə edildikdə onun ədalətli dəyərinə bərabər olan məbləği, yaxud, əgər bu məbləğ aşağıdırsa, minimal icarə ödənişlərinin hər birinin icarə şərtlərinin qəbul edilməsi tarixində müəyyən edilmiş diskontlaşdırılmış dəyəri 223 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 306 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində, bu aktivlərlə bağlı hər hansı dolayı xərclər 223 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində, istifadəyə verilməsi 221 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 223 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

23.50. Qeyri-maddi aktivlər tanındıqdan sonra ona əlavə edilməsi, müəyyən hissəsinin dəyişdirilməsi və ya onun lazımi işlək vəziyyətə gətirilməsi ilə bağlı xidmətlərə görə yaranan məsrəflər üzrə aşağıdakı mühasibat yzılışları verilir:

23.50.1. məsrəflərin dəyərinə 223 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331, 332, 333, 341, 342, 343, 349, 389, 502 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

23.50.2. həmin məsrəflərlə əlaqədar əlavə dəyər vergisinin hesablanması üzrə 251-1 №li subhesabın debeti və 341, 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

23.50.3. bu məsrəflər üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə;

23.50.4. əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 223 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə.

23.51. Səhmlərin buraxılması ilə sığortaçılar tərəfindən qeyri-maddi aktivlərin əldə edilməsinə (nizamnamə kapitalı kimi qeyri-maddi aktivlərin pay kimi qoyulmasına) aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir.

23.51.1. səhmlərin buraxılmasına 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 501 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

23.51.2. qeyri-maddi aktivlərin əldə edilməsinə 221, 223 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

24. İstifadə hüquqlu aktivlərin uçotu

24.1. İstifadə hüquqlu aktivlərin uçotu Hesablar Planının 23-cü maddəsində əks etdirilir.

Bu maddədə istifadə hüquqlu torpaq, tikili və avadanlıqlar, habelə qeyri-maddi aktivlər ilə bağlı ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim olunur. Bu maddə aşağıdakı hesablardan ibarətdir:

24.1.1. 231 №li "İstifadə hüquqlu torpaq, tikili və avadanlıqlar";

24.1.2. 232 №li "İstifadə hüquqlu qeyri-maddi aktivlər".

24.2. 231 №li "İstifadə hüquqlu torpaq, tikili və avadanlıqlar" hesabında sığortaçıların fəaliyyətinin həyata keçirilməsi üzrə bir ildən artıq müddətə əmaliyyat icarəinə götürülmüş isifadə hüquqlu torpaq, tikili və avadanlıqların hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. İcarə müddətinin başlanması tarixində İstifadə hüquqlu torpaq, tikili və avadanlıqlar ilkin olaraq ilkin dəyərlə ölçülür. İlkin dəyərə ilkin olaraq hesablanmış icarə öhdəliyinin cari dəyəri, icarə üzrə alınmış hər hansı güzəştlər çıxıldıqdan sonra icarə müddətinin başlanğıc tarixində və ya ondan əvvəl aparılmış hər hansı icarə ödənişləri, icarəçi tərəfindən sərf edilmiş birbaşa xərclər, icarəyə götürülmüş aktivlə bağlı çəkiləcək qiymətləndirilmiş digər xərclər daxildir.

24.3. 231 №li "İstifadə hüquqlu torpaq, tikili və avadanlıqlar" hesabı üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

24.3.1. 231-1 №li "İstifadə hüquqlu torpaq, tikili və avadanlıqların dəyəri";

24.3.2. 231-2 №li "İstifadə hüquqlu torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri";

24.3.2.1. 231-2-1 №li "İstifadə hüquqlu torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə yığılmış amortizasiya";

24.3.2.2. 231-2-2 №li "İstifadə hüquqlu torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə qiymətdəndüşmə zərərləri";

24.3.3. 231-3 №li "İstifadə hüquqlu torpaq, tikili və avadanlıqlar ilə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması".

24.4. 232 №li "İstifadə hüquqlu qeyri-maddi aktivlər" hesabında sığortaçıların fəaliyyətinin həyata keçirilməsi üzrə bir ildən artıq müddətə əmaliyyat icarəinə götürülmüş istifadə hüquqlu qeyri-maddi aktivlərin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. İcarə müddətinin başlanması tarixində icarəyə götürülmüş istifadə hüquqlu qeyrimaddi aktivlər ilkin olaraq ilkin dəyərlə ölçülür. İlkin dəyərə ilkin olaraq hesablanmış icarə öhdəliyinin cari dəyəri, icarə üzrə alınmış hər hansı güzəştlər çıxıldıqdan sonra icarə müddətinin başlanğıc tarixində və ya ondan əvvəl aparılmış hər hansı icarə ödənişləri, icarəçi tərəfindən sərf edilmiş birbaşa xərclər, icarəyə götürülmüş aktivlə bağlı çəkiləcək qiymətləndirilmiş digər xərclər daxildir.

24.5. 232 №li "İstifadə hüquqlu qeyri-maddi aktivlər" hesabı üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

24.5.1. 232-1 №li "İstifadə hüquqlu qeyri-maddi aktivlərin dəyəri";

24.5.2. 232-2 №li "İstifadə hüquqlu qeyri-maddi aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri";

24.5.2.1. 232-2-1 №li "İstifadə hüquqlu qeyri-maddi aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya";

24.5.2.2. 232-2-2 №li "İstifadə hüquqlu qeyri-maddi aktivlər üzrə qiymətdəndüşmə zərərləri";

24.5.3. 232-3 №li "İstifadə hüquqlu qeyri-maddi aktivlər ilə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması".

24.6. İstifadə hüquqlu aktivlərin ilkin dəyərinə 231-3, 232-3 №li subhesabların debeti və 306, 349, 363, 369, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, onların istifadəyə verilməsinə 231-1, 232-1 №li subhesabların debeti və 231-3, 232-3 №li subhesabların krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

24.7. İstifadə hüquqlu aktivlərin dəyəri icarə müddətinə uyğun olaraq amortizasiya edilir.

24.8. Amortizasiya olunan dəyərə 192, 193, 203, 213, 223, 531, 552, 553, 711, 723 №li hesablarının müvafiq subhesablarının debeti və 231-2, 232-2 №li subhesabların krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

24.9. İstifadə hüquqlu aktivlərin amortizasiyası üzrə əvvəlki dövrlərdə səhf hesablanmış məbləğə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

24.9.1. artıq hesablanmış amortizasiya məbləğinə 231-2, 232-2 №li subhesabların debeti və 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

24.9.2. əskik hesablanmış amortizasiya məbləğinə 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 231-2, 232-2 №li subhesabların krediti üzrə.

24.10. İcarə müqaviləsinə vaxtından əvvəl xitam verildikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

24.10.1. ləğv olunma tarixinə olan icarə öhdəliyinin cari dəyərinə 306 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 231-1, 232-1 №li subhesabların krediti üzrə;

24.10.2. ləğv olunma tarixinə olan icarəyə götürülmüş aktivlə bağlı çəkiləcək qiymətləndirilmiş digər xərclərə görə yaradılan öhdəliklərə 363, 369 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 231-1, 232-1 №li subhesabların krediti üzrə;

24.10.3. ləğv olunma tarixinə istifadə hüquqlu aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərlərinə 231-2, 232-2 №li subhesabların debeti və 231-1, 232-1 №li subhesabların krediti üzrə;

24.10.4. istifadə hüquqlu aktivlərin qalan ilkin dəyərinin silinməsinə 739 hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 231-1, 232-1 №li subhesabların krediti üzrə.

24.11. İcarə müqaviləsinin başa çatmasına görə istifadə hüquqlu aktivlərin silinməsinə 231-2, 232-2 №li subhesabların debeti və 231-1, 232-1 №li subhesabların krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

24.12. İstifadə hüquqlu aktivlərin təmirinə çəkilən məsrəflərin uçotu "Torpaq, tikili və avadanlıqlar" adlı 16 №li Mühasibat Uçotu Beynəlxalq Standartının (bundan sonra 16 №li MUBS-ın) tələblərinə uyğun olaraq aparılır.

25. Sığorta müqavilələrinin bağlanılması xərcləri ilə bağlı aktivlərin uçotu

25.1. Sığorta müqavilələrinin bağlanılması xərcləri ilə bağlı aktivlərin uçotu Hesablar Planının 24-cü maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə sığorta müqavilələrinin bağlanılması xərcləri ilə bağlı aktivlər üzrə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim olunur. Bu maddə aşağıdakı hesablardan ibarətdir:

25.1.1. 241 №li "Sığorta müqavilələr qrupu ilə bağlı xərclərə görə pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə aktivlər";

25.1.2. 242 №li "Sığorta müqavilələr qrupu arasında bölünənə qədər xərclərə görə pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə aktivlər";

25.1.3. 242 №li "Sığorta müqavilələr qrupu üzrə xərclərə görə pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə aktivlərin dəyərsizləşməsinə görə yaradılan ehtiyatlar".

25.2. 241 №li "Sığorta müqavilələr qrupu ilə bağlı xərclərə görə pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə aktivlər" hesabında sığortaçıların sığorta müqavilələr qrupu ilə bağlı xərclərə görə pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə aktivlərinin uçotu aparılır. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

25.2.1. 241-1 №li "Sığorta müqavilələri qrupunun bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclərə görə pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə aktivlər";

25.2.2. 241-2 №li "Sığorta müqavilələr qrupu ilə bağlı dolayı xərclərə görə pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə sığorta aktivləri".

25.3. Sığorta müqavilələrinin qrupunun bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclərə görə aparılan əməliyyatlar üzrə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

25.3.1. sığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclərə görə aparılan əməliyyatlar üzrə yaranan aktivlərə 241-1 №li subhesabın debeti və 345-1 №li subhesabın krediti üzrə;

25.3.2. sığorta müqavilələr qrupu arasında bölünənə qədər bağlanılma ilə bağlı birbaşa xərclərə görə yaranan aktivlərin sığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclər ilə bağlı aparılan əməliyyatlar üzrə aktivlərə aid edilməsinə 241-1 №li subhesabın debeti və 242-1 №li subhesabın krediti üzrə;

25.3.3. sığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclər ilə bağlı aparılan əməliyyatlar üzrə yaranan aktivlərin xərclərdə əks etdirilməsinə 701-1-1, 701-2-1, 701-3-1, 702- 1-1, 702-2-1, 702-3-1 №li subhesabların debeti və 241-1 №li subhesabın krediti üzrə.

25.4. Sığorta müqavilələr qrupu ilə bağlı dolayı xərclərə görə aparılan əməliyyatlar üzrə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

25.4.1. sığorta müqavilələr qrupu ilə bağlı dolayı xərclərə görə aparılan əməliyyatlar üzrə yaranan aktivlərə 241-2 №li subhesabın debeti və 191, 198, 199, 202, 212, 222, 331, 332, 333, 343, 348, 349, 361, 362, 363, 369, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

25.4.2. sığorta müqavilələr qrupu arasında bölünənə qədər dolayı xərclərə görə yaranan aktivlərin sığorta müqavilələr qrupu ilə bağlı dolayı xərclərə görə aparılan əməliyyatlar üzrə aktivlərə aid edilməsinə 241-2 №li subhesabın debeti və 242-2 №li subhesabın krediti üzrə;

25.4.3. sığorta müqavilələr qrupu ilə bağlı dolayı xərclərə görə aparılan əməliyyatlar üzrə yaranan aktivlərin məsrəflərdə əks etdirilməsinə 193-5 №li subhesabın debeti və 241-2 №li subhesabın krediti üzrə.

25.5. 242 №li "Sığorta müqavilələr qrupu arasında bölünənə qədər xərclərə görə pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə aktivlər" hesabında sığortaçıların sığorta müqavilələr qrupu arasında bölünənə qədər xərclərə görə pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə aktivlərinin uçotu aparılır. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

25.5.1. 242-1 №li "Sığorta müqavilələr qrupu arasında bölünənə qədər bağlanılma ilə bağlı birbaşa xərclərə görə pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə aktivlər";

25.5.2. 242-2 №li "Sığorta müqavilələr qrupu arasında bölünənə qədər dolayı xərclərə görə pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə aktivlər".

25.6. Sığorta müqavilələr qrupu arasında bölünənə qədər xərclərə görə aparılan əməliyyatlar üzrə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

25.6.1. sığorta müqavilələr qrupu arasında bölünənə qədər bağlanılma ilə bağlı birbaşa xərclərə görə aparılan əməliyyatlar üzrə yaranan aktivlərə 242-1 №li subhesabın debeti və 345-1 №li subhesabın krediti üzrə;

25.6.2. sığorta müqavilələr qrupu arasında bölünənə qədər bağlanılma ilə bağlı birbaşa xərclərə görə yaranan aktivlərin sığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclər ilə bağlı aparılan əməliyyatlar üzrə aktivlərə aid edilməsinə 241-1 №li subhesabın debeti və 242-1 №li subhesabın krediti üzrə;

25.6.3. sığorta müqavilələr qrupu arasında bölünməyən bağlanılma ilə bağlı birbaşa xərclərə görə aparılan əməliyyatlar üzrə yaranan aktivlərin sığorta müqavilələri üzrə məsrəflərdə əks etdirilməsinə 203-5 №li subhesabın debeti və 242-1 №li subhesabın krediti üzrə.

25.7. Sığorta müqavilələr qrupu arasında bölünənə qədər dolayı xərclərə görə aparılan əməliyyatlar üzrə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

25.7.1. sığorta müqavilələr qrupu arasında bölünənə qədər dolayı xərclərə görə aparılan əməliyyatlar üzrə yaranan aktivlərə 242-2 №li subhesabın debeti və 191, 198, 199, 202, 212, 222, 331, 332, 333, 343, 348, 349, 361, 362, 363, 369, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

25.7.2. sığorta müqavilələr qrupu arasında bölünənə qədər dolayı xərclərə görə yaranan aktivlərin sığorta müqavilələr qrupu ilə bağlı dolayı xərclər ilə bağlı aparılan əməliyyatlar üzrə aktivlərə aid edilməsinə 241-2 №li subhesabın debeti və 242-2 №li subhesabın krediti üzrə;

25.7.3. sığorta müqavilələr qrupu arasında bölünməyən dolayı xərclərə görə aparılan əməliyyatlar üzrə yaranan aktivlərin məsrəflərdə əks etdirilməsinə 203-5 №li subhesablaın debeti və 242-2 №li subhesabın krediti üzrə.

25.8. Sığorta müqavilələri üzrə həmin müqavilələrin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclər üzrə aktivlərin dəyərsizləşməsinə yaradılan ehtiyatların həmin aktivlərin tanınmasının dayandırılması zamanı silinməsinə 249-1 №li subhesabın debeti və 241-1, 242- 1 №li subhesabların krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

25.9. Sığorta müqavilələri qrupu ilə bağlı dolayı xərclər üzrə pul vəsaitlərinin hərəkətinin sığorta müqavilələri üzrə məsrəflərdə əks olunmasına 203-5 №li subhesabın debeti və 241-2 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

25.10. Sığorta müqavilələri qrupu ilə bağlı dolayı xərclər üzrə aktivlərin dəyərsizləşməsinə yaradılan ehtiyatların həmin aktivlərin tanınmasının dayandırılması zamanı silinməsinin müxabirləşməsinə 249-2 №li subhesabın debeti və 241-2, 242-2 №li subhesabların krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

25.11. Aktivləri xarici valyutada ifadə edilmiş sığorta müqavilələri üzrə yaranan müsbət məzənnə fərqinin gəlirlərdə əks olunması 241, 242 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

25.12. Aktivləri xarici valyutada ifadə edilmiş sığorta müqavilələri üzrə yaranan mənfi məzənnə fərqlərinin xərclərdə əks olunmasına 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 241, 242 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

25.13. Aktivləri xarici valyutada ifadə edilmiş sığorta müqavilələri üzrə yaranan müsbət məzənnə fərqlərinin digər məcmu gəlirdə əks olunmasına 241, 242 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 532 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

25.14. Aktivləri xarici valyutada ifadə edilmiş sığorta müqavilələri üzrə yaranan mənfi məzənnə fərqləri üzrə məbləğlərin digər məcmu gəlirdə tanınmasının müxabirləşməsinə 532 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 241, 242 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

25.15. Məhkəmə qərarlarına əsasən bank hesablarına qoyulmuş inkasso sərəncamları üzrə silinmələrin müxabirləşməsinə 258 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 103 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

25.16. Məhkəmə qərarlarına əsasən bank hesablarına qoyulmuş inkasso sərəncamları üzrə silinmələrin sığorta müqavilələrinə görə hesablaşmalara aid edilməsinin müxabirləşməsinə (bağlanmasına) 345-2 №li subhesabın debeti və 258 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

25.17. Dəymiş ziyanın birbaşa ödənilməsi məqsədilə zərərvuranın sığortaçılarından məhkəmə qərarlarına əsasən inkasso ilə aparılmış silinmələrə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

25.17.1. bank hesablarına qoyulmuş inkasso sərəncamları üzrə silinmələrin müxabirləşməsinə 258 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 103 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

25.17.2. bank hesablarına qoyulmuş inkasso sərəncamları üzrə silinmələrin sığorta müqavilələrinə görə hesablaşmalara aid edilməsinin müxabirləşməsi 121-3, 122-3 №li subhesabların debeti və 258 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

25.18. 249 №li "Sığorta müqavilələr qrupu üzrə xərclərə görə pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə aktivlərin dəyərsizləşməsinə görə yaradılan ehtiyatlar" hesabında sığorta müqavilələr qrupu üzrə xərclərə görə pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə aktivlərin dəyərsizləşməsinə görə yaradılan ehtiyatların uçotu aparılır. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

25.18.1. 249-1 №li "Sığorta müqavilələr qrupunun bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclərə aid olan sığorta aktivlərinin dəyərsizləşməsi üzrə ehtiyatlar";

25.18.2. 249-2 №li "Sığorta müqavilələr qrupu ilə bağlı dolayı xərclərə aid olan sığorta aktivlərinin dəyərsizləşməsi üzrə ehtiyatlar".

25.19. Sığorta müqavilələr qrupunun bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclərə aid olan sığorta aktivlərinin dəyərsizləşməsi üzrə ehtiyatlar ilə bağlı aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

25.19.1. sığorta müqavilələr qrupunun bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclərə aid olan sığorta aktivlərinin dəyərsizləşməsinə görə ehtiyatların yaradılmasına 735 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 249-1 №li subhesabın krediti üzrə;

25.19.2. sığorta müqavilələr qrupu üzrə həmin müqavilələrin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclər üzrə aktivlərin dəyərsizləşməsinə yaradılan ehtiyatların bərpasının aktivlərin dəyərinin bərpası üzrə gəlirlərdə əks olunmasına 249-1 №li subhesabın debeti və 624 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

25.19.3. sığorta müqavilələr qrupu üzrə həmin müqavilələrin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclər üzrə aktivlərin dəyərsizləşməsinə yaradılan ehtiyatların həmin aktivlərin tanınmasının dayandırılması zamanı silinməsinin müxabirləşməsinə 249-1 №li subhesabın debeti və 241-1, 242-1 №li subhesabların krediti üzrə;

25.19.4. sığorta müqavilələr qrupu üzrə həmin müqavilələrin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclər üzrə tanınması dayandırılmış aktivlərin bərpasına 241-1, 242-1 №li subhesabların debeti və 624 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

25.20. Sığorta müqavilələr qrupu ilə bağlı dolayı xərclərə aid olan sığorta aktivlərinin dəyərsizləşməsi üzrə ehtiyatlar ilə bağlı aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

25.20.1. sığorta müqavilələr qrupu ilə bağlı dolayı xərclərə aid olan sığorta aktivlərinin dəyərsizləşməsi üzrə ehtiyatların yaradılmasına 735 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 249-2 №li subhesabın krediti üzrə;

25.20.2. sığorta müqavilələr qrupu üzrə həmin müqavilələr ilə bağlı dolayı xərclər üzrə aktivlərin dəyərsizləşməsinə yaradılan ehtiyatların bərpasının aktivlərin dəyərinin bərpası üzrə gəlirlərdə əks olunmasına 249-2 №li subhesabın debeti və 624 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

25.20.3. sığorta müqavilələr qrupu üzrə həmin müqavilələr ilə bağlı dolayı xərclər üzrə aktivlərin dəyərsizləşməsinə yaradılan ehtiyatların həmin aktivlərin tanınmasının dayandırılması zamanı silinməsinin müxabirləşməsinə 249-2 №li subhesabın debeti və 241- 2, 242-2 №li subhesabların krediti üzrə;

25.20.4. sığorta müqavilələr qrupu üzrə həmin müqavilələr ilə bağlı dolayı xərclər üzrə tanınması dayandırılmış aktivlərin bərpasına 241-2, 242-2 №li subhesabların debeti və 624 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

26. Sair aktivlərin uçotu

26.1. Sair aktivlərin uçotu Hesablar Planının 25-ci maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə əvəzləşdirilən vergilər, gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri, verilmiş avanslar, təhtəlhesab məbləğlər və digər aktivlərlə bağlı ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim olunur. Bu maddə aşağıdakı hesablardan ibarətdir:

26.1.1. 251 №li "Əvəzləşdirilən vergilər";

26.1.2. 252 №li "Gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri";

26.1.3. 253 №li "Verilmiş avanslar";

26.1.4. 254 №li "Təhtəlhesab məbləğlər";

26.1.5. 258 №li "Digər aktivlər";

26.1.6. 259 №li "Sair aktivlərin dəyərinin azalmasına görə zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər".

26.2. 251 №li "Əvəzləşdirilən vergilər" hesabında sığortaçıların əldə etdiyi aktivlər və xidmətlər üzrə əlavə dəyər vergisi məbləğlərinin, habelə aksiz vergisi tətbiq edilən məhsul istehsalında istifadə olunan aksiz vergili materialların əldə edilməsi zamanı həmin materiallar üzrə hesablanılan aksiz vergisi məbləğlərinin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

26.3. 251 №li "Əvəzləşdirilən vergilər" hesabına aşağıdakı subhesablar açılır:

26.3.1. 251-1 №li "Əvəzləşdirilən əlavə dəyər vergisi";

26.3.2. 251-2 №li "Əvəzləşdirilən aksiz vergisi".

26.4. Aksiz vergisi tətbiq edilən məhsul istehsalında istifadə olunan aksiz vergili materialların əldə edilməsi zamanı həmin materiallar üzrə hesablanılan aksiz vergisinə 251-2 №li subhesabın debeti və 341, 342, 347, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Əldə edilmiş aktivlər və xidmətlərlə əlaqədar əlavə dəyər vergisinin hesablanması zamanı 251-1 №li subhesabın debeti və 341, 342, 347, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Əldə edilmiş aktivlər və xidmətlər üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Həmin aktivlər və xidmətlər üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 191, 192, 193, 195, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 223, 252, 258, 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 251-1 №li subhesabın kreditində və xərclərin ümumi zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

26.5. 252 №li "Gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri" hesabında sığortaçıların gələcək hesabat dövrlərində tanınacaq xərclərinin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesabı üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

26.5.1. 252-1 №li "Satışın maya dəyəri xərcləri üzrə gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri";

26.5.2. 252-2 №li "İnzibati xərclər üzrə gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri";

26.5.3. 252-3 №li "İnvestisiya xərcləri üzrə gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri";

26.5.4. 252-4 №li "Maliyyə xərcləri üzrə gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri";

26.5.5. 252-5 №li "Sığorta ödənişləri üzrə gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri";

26.6. Gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri cari hesabat dövründə çəkilmiş, lakin gələcək dövrün gəlirlərinin əldə edilməsi üzrə çəkilən xərclərdir. Bu çəkilmiş xərclər üzrə iqtisadi səmərənin gələcək hesabat dövrlərində əldə edilməsi gözlənilir. Bu zaman 252 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 103, 105, 106, 121, 342, 343, 345, 347, 348, 349, 361, 363, 369, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

26.7. Səhmlərin buraxılması hesabına sığortaçıların gələcək hesabat dövrlərində tanınacaq satışın maya dəyəri, inzibati, investisiya, maliyyə xərclərinin əldə edilməsi üzrə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

26.7.1. səhmlərin buraxılmasına 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 501 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

26.7.2. gələcək hesabat dövrlərində tanınacaq xərclərin əldə edilməsinə 252 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

26.8. Gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri növbəti hesabat dövründə xərc kimi tanınmasına 192, 193, 701, 702, 703, 711, 720, 721, 722, 723, 729, 740, 750 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 252 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

26.9. 253 №li "Verilmiş avanslar" hesabında sığortaçıların fəaliyyəti ilə əlaqədar alınacaq əsas fondlar, qeyri-maddi aktivlər, ehtiyatlar, iş və xidmətlərə görə əvvəlcədən ödənilmiş vəsaitlərin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu zaman 253 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Eyni zamanda, xarici valyuta ilə olan və ilkin dəyəri ilə qiymətləndirilən qeyri-monetar maddə hesab edilən verilmiş avanslar əməliyyatın həyata keçirildiyi tarixdə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının müəyyənləşdirdiyi məzənnə ilə çevrilməlidirlər.

26.10. Verilmiş avanslara görə əsas fondlar, qeyri-maddi aktivlər, ehtiyatlar, iş və xidmətlər əldə edildikdə 191, 192, 193, 195, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 223, 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 341, 342, 347, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, eyni zamanda 341, 342, 347, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 253 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

26.11. Səhmlərin buraxılması hesabına sığortaçılar tərəfindən verilmiş avansların bağlanmasına aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

26.11.1. 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 501 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

26.11.2. 253 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

26.12. Qiymətləri xarici valyuta ilə göstərilən əsas fondlar, qeyri-maddi aktivlər, ehtiyatlar, iş və xidmətlərin alışı zamanı onların ilkin dəyəri əməliyyatın həyata keçirildiyi tarixdə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının müəyyənləşdirdiyi məzənnəyə uyğun tanınmasına, habelə verilmiş avanslarla kreditor borc məbləğlərinin əvəzləşdirilməsinə və bu zaman yaranan məzənnə fərqinə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

26.12.1. əldə edilmiş əsas fondlar, qeyri-maddi aktivlər, ehtiyatlar, iş və xidmətlərin ilkin dəyərinə 191, 192, 193, 195, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 223, 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 341, 342, 347, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

26.12.2. eyni zamanda verilmiş avansla kreditor borc məbləğindən ən aşağı olanının məbləği həddində 341, 342, 347, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 253 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

26.12.3. yaranmış kreditor borc məbləği verilmiş avans məbləğindən artıq olduqda, artıq olan məbləğ həddində 341, 342, 347, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

26.12.4. verilmiş avans məbləği yaranmış kreditor borc məbləğindən artıq olduqda, artıq olan məbləğ həddində 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 253 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

26.13. 254 №li "Təhtəlhesab məbləğlər" hesabında ezamiyyə xərclərinin və digər təsərrüfat ehtiyaclarının ödənilməsi üçün sığortaçıların işçilərinə verilmiş təhtəlhesab məbləğlər üzrə hesablaşmalar haqqında məlumatların ümumiləşdirilmiş hərəkəti uçota alınır.

26.14. Təhtəlhesab şəxslərə hesablanmış təhtəlhesab məbləğlər 254 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

26.15. Təhtəlhesab şəxslər tərəfindən təhtəlhesab məbləğlər üzrə hesabat təqdim olunduqda 131. 132, 151, 152, 191, 192, 193, 195, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 223, 241, 242, 252, 258, 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309, 331, 332, 333, 341, 342, 343, 344, 345, 346, 347, 348, 349, 389, 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

26.16. Eyni zamanda, təhtəlhesab şəxslər tərəfindən alınmış təhtəlhesab məbləğlərin avans hesabatı əsasında bağlanmasına 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 254 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Həmçinin xarici valyuta ilə olan və ilkin dəyəri ilə qiymətləndirilən qeyri-monetar maddə hesab edilən təhtəlhesab məbləğlər əməliyyatın həyata keçirildiyi tarixdə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının müəyyənləşdirdiyi məzənnə ilə çevrilməlidirlər.

26.17. Qiymətləri xarici valyuta ilə göstərilən əsas fondlar, qeyri-maddi aktivlər, ehtiyatlar, iş və xidmətlərin təhtəlhesab şəxslər tərəfindən alışı zamanı onların ilkin dəyəri əməliyyatın həyata keçirildiyi tarixdə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının müəyyənləşdirdiyi məzənnəyə uyğun tanınmasına və bu zaman yaranan məzənnə fərqinə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

26.17.1. əldə edilmiş əsas fondlar, qeyri-maddi aktivlər, sair aktivlər, ehtiyatlar, iş və xidmətlərin ilkin dəyərinə 131. 132, 151, 152, 191, 192, 193, 195, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 223, 241, 242, 252, 258, 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309, 331, 332, 333, 341, 342, 343, 344, 345, 346, 347, 348, 349, 389, 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə və təhtəlhesab şəxslər tərəfindən alınmış təhtəlhesab məbləğlərin avans hesabatı əsasında bağlanmasına 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 254 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, habelə xərclərin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

26.17.2. əldə edilmiş əsas fondlar, qeyri-maddi aktivlər, ehtiyatlar, iş və xidmətlərin məbləği təhtəlhesab məbləğdən artıq olduqda, artıq olan məbləğ həddində 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə və gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

26.17.3. təhtəlhesab məbləğ əldə edilmiş əsas fondlar, qeyri-maddi aktivlər, ehtiyatlar, iş və xidmətlərin məbləğindən artıq olduqda, artıq olan məbləğ həddində 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə və xərcin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

26.18. 258 №li "Digər aktivlər" hesabında 251 - 254 №li hesablarda əks etdirilməyən, habelə sığortaçıların fəaliyyəti ilə əlaqədar aktivlərinin hərəkəti barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim olunur. Digər aktivlər əldə edildikdə 258 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 341, 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

26.19. Əldə edilmiş digər aktivlərlə əlaqədar əlavə dəyər vergisinin hesablanması üzrə 251-1 №li subhesabın debeti və 341, 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

26.20. Əldə edilmiş digər aktivlər üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

26.21. Digər aktivlər üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 258 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

26.22. Digər aktivlər qeyri-monetar aktivin və ya aktivlərin və ya monetar və qeyrimonetar aktivlərdən ibarət olan aktivlərin mübadiləsi hesabına alına bilər. Aşağıdakı hallar istisna olmaqla mübadilə hesabına alınmış digər aktivlərin ilkin dəyəri ədalətli dəyərlə qiymətləndirilir:

26.22.1. mübadilə əməliyyatı kommersiya məzmunlu olmadıqda;

26.22.2. alınmış (və ya verilmiş) aktivin və ya aktivlərin ədalətli dəyərinin etibarlı əsasda müəyyənləşdirilməsi mümkün olmadıqda.

26.23. Mübadilə nəticəsində əldə edilmiş digər aktivlərin ədalətli dəyərini müəyyən etmək mümkün olmadığı hallarda, onun dəyəri təhvil verilmiş aktivin (aktivlərin) ədalətli dəyəri ilə qiymətləndirilir. Təhvil verilmiş aktivin (aktivlərin) ədalətli dəyərini müəyyən etmək mümkün olmadığı hallarda əldə edilmiş digər aktivlərin dəyəri təhvil verilmiş aktivin (aktivlərin) balans dəyəri ilə qiymətləndirilir.

26.24. Mübadilə nəticəsində əldə edilmiş digər aktivlərlə əlaqədar aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

26.24.1. mübadilə nəticəsində əldə edilmiş digər aktivlərin mühasibat uçotunda əks etdirilməsi üçün 258 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 341, 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

26.24.2. mübadilə nəticəsində əldə edilmiş digər aktivlərlə əlaqədar əlavə dəyər vergisinin hesablanması üzrə 251-1 №li subhesabın debeti və 341, 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

26.24.3. mübadilə nəticəsində əldə edilmiş digər aktivlər üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə;

26.24.4. mübadilə edilmiş aktivlər üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 258 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə;

26.24.5. əldə edilmiş digər aktivlərin mübadiləsi məqsədi ilə təqdim edilən aktivlərin satış və göstərilən xidmətlərin (görülmüş işlərin) dəyərinə 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 161, 162, 311, 312, 603, 610, 611, 620, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

26.24.6. əldə edilmiş digər aktivlərin mübadiləsi məqsədi ilə təqdim edilən aktivlərə və göstərilmiş xidmətlərə (görülmüş işlərə) görə hesablanılmış əlavə dəyər vergisinə 124, 125, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

26.24.7. mübadilə nəticəsində əldə edilmiş digər aktivlər üzrə yaranmış kreditor borc məbləğləri mübadilə məqsədi ilə təqdim edilmiş aktivlərin dəyərinə görə yaranan debitor borc məbləğləri ilə əvəzləşdirildikdə 341, 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

26.25. Mübadilə üçün verilmiş aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya məbləği olduğu hallarda həmin amortizasiya məbləği mübadilə üçün verilmiş aktivin ilkin dəyərindən çıxılır.

26.26. Digər aktivlərin təsərrüfat üsulu ilə yaradılması zamanı 258 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 191, 194, 195, 198, 202, 212, 222, 251, 331, 332, 333, 343, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışları verilir.

26.27. Digər aktivlər icarə ilə əldə edildikdə onların ilkin dəyəri 258 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 306 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

26.28. Digər aktivlərin alınması və ya istehsalı ilə birbaşa əlaqəli olan borclara görə həmin aktivlərin yaranma dövrünün faiz xərclərinə 258 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 348 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Sonrakı dövrlərə aid olan faiz xərcləri isə sığortaçıların xərclərinə aid edilir.

26.29. Digər aktivlər əvəzsiz olaraq alındıqda 258 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 622 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində göstərilir.

26.30. Digər aktivlərin tanınmasının dayandırılması zamanı aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

26.30.1. satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlərə keçirildikdə 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 258 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

26.30.2. digər aktivlərin silinməsi zamanı balans dəyərinə 730, 739 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 258 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

26.31. Satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlərin satılması və ya əvəzsiz verilməsi ilə bağlı xərclər 730, 737 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində uçota alınır. Satılmış digər aktivlər üçün hesablanmış gəlirlər 124, 125, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 620 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində uçota alınır. Təqdim edilmiş aktivlərə görə hesablanılmış əlavə dəyər vergisinə 124, 125, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

26.32. Satılmış və ya əvəzsiz əldə edilmiş digər aktivlərə görə gəlirlər 620, 622 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Satılmış, əvəzsiz verilmiş və silinmiş digər aktivlər üzrə hesablanmış xərclər 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 730, 739 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

26.33. Digər aktivlərin qiymətdən düşməsi, itirilməsi və ya qaytarılmasından imtina olunması hallarında həmin aktivlər üzrə üçuncü tərəflərdən alınan kompensasiyalar onların daxil olması ehtimalı yarandıqda, Mənfəət və ya zərər və digər məcmu gəlir haqqında hesabata daxil edilir. Bu zaman 121, 122, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 628 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

26.34. Sığortaçıların digər aktivlərinin əskik gəlməsi zamanı əskikgəlmələr səbəbləri və təqsirkar şəxslər müəyyənləşdirilməklə onların məbləğləri (əskikgəlmələr müəyyən edildiyi vaxtda bazar qiymətləri ilə) təqsirkar şəxslərin hesabına aid edilməklə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

26.34.1. bazar qiyməti məbləğinə 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 628 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

26.34.2. həmin digər aktivlərin bazar qiyməti məbləğinə görə hesablanılmış əlavə dəyər vergisinə 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

26.34.3. digər aktivlərin balans dəyərinə 730, 739 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 258 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

26.34.4. sair aktivlərin dəyərinin azalmasına görə zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlərin məbləği qədər onların ilkin dəyərinə 259 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 258 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

26.34.5. digər aktivlərin balans dəyəri bazar qiymətindən yuxarı olduqda, balans dəyəri ilə bazar qiyməti arasındakı fərq məbləğinə görə hesablanmış əlavə dəyər vergisinə 730, 739 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

26.35. Sığortaçıların digər aktivlərinin əskik gəlməsi zamanı müvafiq təqsirkar şəxslərin müəyyən edilməsi mümkün olmayan hallarda, bu əskikgəlmələrin balans dəyəri sığortaçıların xərcinə aid edilməklə 739 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 258 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində, sair aktivlərin dəyərinin azalmasına görə zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlərin məbləği qədər onların ilkin dəyəri 259 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 258 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

26.36. Əskik gəlmiş digər aktivlər üzrə hesablanmış əlavə dəyər vergisi məbləğinə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

26.36.1. əvəzləşdirilməyən hallarda 739 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə;

26.36.2. əvəzləşdirilən hallarda 739 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

26.37. Sığortaçıların digər aktivləri üzrə artıqgəlmələr istismarda olduğu yerdə maddi məsul şəxsin hesabına mədaxil edilir və onların məbləğləri sığortaçıların gəlirinə aid edilməklə 258 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

26.38. Səhmlərin buraxılması ilə sığortaçılar tərəfindən digər aktivlərin əldə edilməsinə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

26.38.1. səhmlərin buraxılmasına 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 501 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

26.38.2. digər aktivlərin əldə edilməsinə 258 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

26.39. 259 №li "Sair aktivlərin dəyərinin azalmasına görə zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlər" hesabında sığortaçıların sığorta fəaliyyəti ilə əlaqədar olaraq sair aktivlərinin dəyərinin azalmasına görə zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlərin hərəkəti barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

26.40. Sair aktivlərin dəyərinin azalmasına görə zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlərin məbləğinə 735 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 259 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

26.41. Sair aktivlərin dəyərinin azalmasına görə zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlərin məbləğinin bərpası ilə bağlı gəlirlərə 259 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 624 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

26.42. Sair aktivlərin silinməsi zamanı onların dəyərinin azalmasına görə zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlərin məbləğinə 259 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251, 252, 253, 254, 258 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Fəsil 7. Hesablar Planında Bölmə 3 və Bölmə 4. "Öhdəliklərə"ə daxil olan maddələr və hesablar 27 Öhdəliklər

27.1. "Öhdəliklər" bölməsi sığortaçıların faiz xərcləri yaradan öhdəliklərinin, sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklərinin, təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə öhdəliklərinin, vergi və sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəliklərinin, kreditor borclarının, təxirə salınmış vergi öhdəliklərinin, qiymətləndirilmiş öhdəliklərinin, törəmə maliyyə alətləri üzrə öhdəliklərinin və sair öhdəliklərinin uçota alınmasına dair ümumiləşdirilmiş məlumatları əks etdirir.

27.2. Bu bölmə aşağıdakı maddələrdən ibarətdir:

27.2.1. 30 - "Faiz xərcləri yaradan öhdəliklər";

27.2.2. 31 — "Sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər";

27.2.3. 32 — "Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə öhdəliklər";

27.2.4. 33 — "Vergi və sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəliklər";

27.2.5. 34 — "Kreditor borcları";

27.2.6. 35 - "Təxirə salınmış vergi öhdəlikləri";

27.2.7. 36 - "Qiymətləndirilmiş öhdəliklər";

27.2.8. 37 — "Törəmə maliyyə alətləri üzrə öhdəliklər";

27.2.9. 38 - "Sair öhdəliklər".

28. Faiz xərcləri yaradan öhdəliklərin uçotu

28.1. Faiz xərcləri yaradan öhdəliklərin uçotu Hesablar Planının 30-cu maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə sığortaçıların faiz xərcləri yaradan öhdəliklərinin hərəkəti üzrə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə aşağıdakı hesablar açılır:

28.1.1. 301 №li "Bank kreditləri";

28.1.2. 302 №li "İşçilər üçün bank kreditləri";

28.1.3. 303 №li "Konvertasiya olunan istiqrazlar";

28.1.4. 304 №li "Borclar";

28.1.5. 305 №li "Geri alınan məhdud tədavül müddətli imtiyazlı səhmlər";

28.1.6. 306 №li "İcarə üzrə öhdəliklər";

28.1.7. 307 №li "Törəmə (asılı) müəssisələrə faiz xərcləri yaradan öhdəliklər";

28.1.8. 309 №li "Digər faiz xərcləri yaradan öhdəliklər".

28.2. 301 №li "Bank kreditləri" hesabında sığortaçıların bank kreditləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bank kreditləri yarandıqda 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 301 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

28.3. Bank kreditləri üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 301 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 640-2 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Bank kreditləri üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 750-4 №li subhesabın debeti və 301 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

28.4. Bank kreditləri üzrə geri qaytarma üzrə ödənişlər aparıldıqda 301 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

28.5. Bank kreditlərinin geri qaytarılmasına görə üçüncü şəxs tərəfindən ödənişlərinin aparılması 301 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

28.6. Bank kreditlərinin bağışlanılması və ya iddia müddətinin keçməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi 301 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 629, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

28.7. 302 №li "İşçilər üçün bank kreditləri" hesabında sığortaçıların öz işçiləri üçün götürdüyü bank kreditləri üzrə öhdəliklər barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. İşçilər üçün bank kreditləri əldə edildikdə 102, 103, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 302 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Sığortaçıların bank hesablarına daxil olmuş işçilər üçün bank kreditləri işçilərə verildikdə 128, 133 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 103, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

28.8. İşçilər üçün bank kreditləri üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 302 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 640-2 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. İşçilər üçün bank kreditləri üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 750-4 №li subhesabın debeti və 302 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

28.9. İşçilər üçün bank kreditləri üzrə geri qaytarmaya görə ödənişlər aparıldıqda 302 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

28.10. İşçilər üçün bank kreditlərinin geri qaytarılmasına görə üçüncü şəxs tərəfindən ödənişlərinin aparılması 302 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

28.11. İşçilər üçün bank kreditlərinin bağışlanılması və ya iddia müddətinin keçməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi 302 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 629, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

28.12. 303 №li "Konvertasiya olunan istiqrazlar" hesabında sığortaçıların kapitala konvertasiya oluna bilən istiqrazlar (borc kağızları) barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Konvertasiya olunan istiqrazlar buraxıldıqda 101, 102, 103, 104, 105, 106, 111, 112, 128, 131, 132, 133, 151, 152, 161, 162, 191, 195, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 223, 258 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 303 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində uçota alınır.

28.13. Konvertasiya olunan istiqrazlar üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 303 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 640-2 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Konvertasiya olunan istiqrazlar üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 750-4 №li subhesabın debeti və 303 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

28.14. Konvertasiya olunan istiqrazlar kapitala keçirildiyi halda səhmlərin nominal dəyəri həddində 303№li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 501 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, səhmlərin nominal dəyərindən artıq məbləğinə 303 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 511-1 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Konvertasiya olunan istiqrazlar birbaşa olaraq kapitala keçirilən zaman emissiya güzəşti yarandığı halda səhmlərin nominal dəyəri ilə satış dəyəri arasındakı fərq məbləğinə 511-1 №li subhesabın debeti və 303 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

28.15. Konvertasiya olunan istiqrazlar üzrə geri qaytarmaya görə ödənişlər aparıldıqda 303 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

28.16. Konvertasiya olunan istiqrazların geri qaytarılmasına görə üçüncü şəxs tərəfindən ödənişlərinin aparılması 303 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

28.17. Konvertasiya olunan istiqrazların bağışlanılması və ya iddia müddətinin keçməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi 303 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 629, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

28.18. 304 №li "Borclar" hesabında sığortaçıların borcları barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Borclar yarandıqda 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 304 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

28.19. Borclar üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 304 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 640-2 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Borclar üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 750-4 №li subhesabın debeti və 304 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

28.20. Borclar üzrə geri qaytarmaya görə ödənişlər aparıldıqda 304 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

28.21. Borcların geri qaytarılmasına görə üçüncü şəxs tərəfindən ödənişlərinin aparılması 304 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

28.22. Borcların bağışlanılması və ya iddia müddətinin keçməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi 304 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 629, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

28.23. 305 №li "Geri alınan məhdud tədavül müddətli imtiyazlı səhmlər" hesabında sığortaçıların geri alınacaq məhdud tədavül müddətli imtiyazlı səhmləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Geri alınan məhdud tədavül müddətli imtiyazlı səhmlər buraxıldıqda 101, 102, 103, 104, 105, 106, 111, 112, 128, 131, 132, 133, 151, 152, 161, 162, 191, 195, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 223, 258 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 305 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

28.24. Geri alınan məhdud tədavül müddətli imtiyazlı səhmlər üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 305 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 640-2 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Geri alınan məhdud tədavül müddətli imtiyazlı səhmlər üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 750-4 №li subhesabın debeti və 305 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

28.25. Geri alınan məhdud tədavül müddətli imtiyazlı səhmlər üzrə geri qaytarmaya görə ödənişlər aparıldıqda 305 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

28.26. Geri alınan məhdud tədavül müddətli imtiyazlı səhmlərin geri qaytarılmasına görə üçüncü şəxs tərəfindən ödənişlərinin aparılması 305 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

28.27. Geri alınan məhdud tədavül müddətli imtiyazlı səhmlərin bağışlanılması və ya iddia müddətinin keçməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi 305 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 629, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

28.28. 306 №li "İcarə üzrə öhdəliklər" hesabı üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

28.28.1. 306-1 №li "Maliyyə icarəsi üzrə öhdəliklər";

28.28.2. 306-2 №li "Əməliyyat icarəsi üzrə öhdəliklər".

28.29. 306 №li "İcarə üzrə öhdəliklər" hesabında sığortaçıların icarə nəticəsində yaranan bütün öhdəlikləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Sığortaçılar aktivləri maliyyə və əməliyyat icarəsi ilə əldə etdikdə onların ədalətli dəyərinə bərabər olan məbləği, yaxud, əgər bu məbləğ aşağıdırsa, minimal icarə ödənişlərinin hər birinin icarə şərtlərinin qəbul edilməsi tarixində müəyyən edilmiş diskontlaşdırılmış dəyəri 201, 211, 221 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 306 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində, bu aktivlərlə bağlı hər hansı dolayı xərclər 201, 211, 221 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 349, 363, 369, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

28.30. İcarə üzrə öhdəliklər üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 306 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 640-2 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. İcarə üzrə öhdəliklər üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 750-4 №li subhesabın debeti və 306 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

28.31. İcarə üzrə öhdəliklərə görə ödənişlər həyata keçirildikdə əsas məbləğə 306 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti, faiz məbləğinə 348 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

28.32. İcarə üzrə öhdəliklər ilə əlaqədar cari ildə hesablanan faiz xərci 750-3 №li subhesabın debeti və 348 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

28.33. İcarə üzrə ödənişlər edildikdə, əsas məbləğə 306 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti, faiz məbləğinə 348 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

28.34. İcarə üzrə öhdəliklərin ödənişi üçüncü şəxs tərəfindən həyata keçirildikdə, əsas məbləğ 306 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində, faiz məbləği 348 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

28.35. İcarə üzrə öhdəliklərin və həmin öhdəliklərə görə hesablanmış faiz xərclərinin bağışlanılması və ya iddia müddətinin keçməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi 306, 348 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 629, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

28.36. 307 №li "Törəmə (asılı) müəssisələrə faiz xərcləri yaradan öhdəliklər" hesabında təşkilat törəmə və ya asılı müəssisələrindən faiz xərcləri yaradan borclar aldığı zaman, onlar barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Törəmə (asılı) müəssisələrə faiz xərcləri yaradan öhdəliklər yarandıqda 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 307 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

28.37. Törəmə (asılı) müəssisələrə faiz xərcləri yaradan öhdəliklər üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 307 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 640-2 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Törəmə (asılı) müəssisələrə faiz xərcləri yaradan öhdəliklər üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 750-4 №li subhesabın debeti və 307 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

28.38. Törəmə (asılı) müəssisələrə faiz xərcləri yaradan öhdəliklər ödənildikdə 307 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

28.39. Törəmə (asılı) müəssisələrə faiz xərcləri yaradan öhdəliklərin üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsi 307 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

28.40. Törəmə (asılı) müəssisələrə faiz xərcləri yaradan öhdəliklərin bağışlanılması və ya iddia müddətinin keçməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi 307 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 629, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

28.41. 309 №li "Digər faiz xərcləri yaradan öhdəliklər" hesabında sığortaçıların 301 — 307 №li hesablarda göstərilməyən bütün digər faiz xərcləri yaradan öhdəlikləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Digər faiz xərcləri yaradan öhdəliklər yarandıqda 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 309 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

28.42. Digər faiz xərcləri yaradan öhdəliklər üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 309 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 640-2 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Digər faiz xərcləri yaradan öhdəliklər üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 750-4 №li subhesabın debeti və 309 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

28.43. Digər faiz xərcləri yaradan öhdəliklər ödənildikdə 309 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

28.44. Digər faiz xərcləri yaradan öhdəliklərin üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsi 309 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

28.45. Digər faiz xərcləri yaradan öhdəliklərin bağışlanılması və ya iddia müddətinin keçməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi 309 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 629, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

28.46. Faiz xərcləri yaradan öhdəliklər nizamnamə kapitalına çevrildikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

28.46.1. səhmlərin buraxılmasına 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 501 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

28.46.2. səhmlərin nominal dəyəri məbləğinə 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, səhmlərin nominal dəyərindən artıq məbləğinə (emissiya gəlirinə) 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

28.47. Faiz xərcləri yaradan öhdəliklər geri alınmış səhmlərin yenidən buraxılması hesabına nizamnamə kapitalına çevrildikdə səhmlərin nominal dəyəri məbləğinə 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 521 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, səhmlərin nominal dəyərindən artıq məbləğə (emissiya gəlirinə) 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

29. Sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklərin uçotu

29.1. Sığorta və qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər Hesablar Planının 31-ci maddəsində əks etdirilir. Sığorta və qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər maddəsi sığorta müqavilələri üzrə qiymətləndirilmiş öhdəliklərin ümumiləşdirilməsi üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bu maddə aşağıdakı hesablardan ibarətdir:

29.1.1. 311 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər";

29.1.2. 312 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər".

29.2. 311 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər" hesabında sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklərin uçotu aparılır. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

29.2.1. 311-1 №li "Ümumi model ilə ölçülən birbaşa sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər";

29.2.1.1. 311-1-1 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə gələcək zərər və xərclərin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklər";

29.2.1.1.1. 311-1-1-1 №li "Qüvvədə olan birbaşa sığorta müqavilələri üzrə gələcək zərər və xərclərin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklər (riyazi öhdəliklər)";

29.2.1.1.2. 311-1-1-2 №li "Baş vermiş sığorta hadisələri ilə bağlı gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklər";

29.2.1.1.2.1. 311-1-1-2-1 №li "Bildirilmiş zərərlərə görə öhdəliklər";

29.2.1.1.2.2. 311-1-1-2-2 №li "Baş vermiş, lakin bildirilməmiş zərərlərə görə öhdəliklər";

29.2.1.1.2.3. 311-1-1-2-3 №li "Zərərlərin tənzimlənməsi ilə bağlı xərclərə görə öhdəliklər";

29.2.1.2. 311-1-2 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə öhdəliklər";

29.2.1.3. 311-1-3 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklər";

29.2.1.4. 311-1-4 №li "Zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklər (sabitləşdirici ehtiyatlar)";

29.2.1.5. 311-1-5 №li "Birbaşa sığorta müqavilələr üzrə investisiya komponenti ilə bağlı öhdəliklər";

29.2.1.6. 311-1-6 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri";

29.2.1.7. 311-1-7 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sair öhdəliklər";

29.2.1.7.1. 311-1-7-1 №li "Katastrofik risklər üzrə öhdəliklər";

29.2.1.7.2. 311-1-7-2 №li "Şərti öhdəliklər üzrə öhdəliklər";

29.2.1.7.3. 311-1-7-3 №li "Qarşısıalınma tədbirlər fondu üzrə öhdəliklər";

29.2.1.7.4. 311-1-7-4 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə digər öhdəliklər";

29.2.2. 311-2 №li "Sığorta haqqı modeli ilə ölçülən birbaşa sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər";

29.2.2.1. 311-2-1 №li "Qazanılmamış sığorta haqları üzrə öhdəliklər";

29.2.2.2. 311-2-2 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə baş vermiş sığorta hadisələrinə görə zərərlər üzrə öhdəliklər (zərərlər ehtiyatı)";

29.2.2.2.1. 311-2-2-1 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə bildirilmiş zərərlərə görə öhdəliklər";

29.2.2.2.2. 311-2-2-2 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə baş vermiş, lakin bildirilməmiş zərərlər üzrə öhdəliklər";

29.2.2.2.3. 311-2-2-3 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərərlərin tənzimlənmə xərcləri üzrə öhdəliklər";

29.2.2.2.4. 311-2-2-4 №li "Baş vermiş sığorta hadisələri ilə bağlı qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə öhdəliklər";

29.2.2.3. 311-2-3 №li "Birbaşa sığorta müqavilələrinə görə zərərli müqavilələr qrupu ilə bağlı zərər komponenti üzrə öhdəliklər (sabitləşdirici ehtiyatlar)";

29.2.2.4. 311-2-4 №li "Birbaşa sığorta müqavilələr üzrə investisiya komponenti ilə bağlı öhdəliklər";

29.2.2.5. 311-2-5 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta haqqına görə gözlənilən pul vəsaitləri";

29.2.2.6. 311-2-6 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sair öhdəliklər";

29.2.3. 311-3 №li "Dəyişən qiymət yanaşması modeli ilə ölçülən sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər";

29.2.3.1. 311-3-1 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə gələcək zərər və xərclərin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklər";

29.2.3.1.1. 311-3-1-1 №li "Qüvvədə olan birbaşa sığorta müqavilələri üzrə gələcək zərər və xərclərin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklər (riyazi öhdəliklər)";

29.2.3.1.2. 311-3-1-2 №li "Baş vermiş sığorta hadisələri ilə bağlı gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklər";

29.2.3.1.2.1. 311-3-1-2-1 №li "Bildirilmiş zərərlərə görə öhdəliklər";

29.2.3.1.2.2. 311-3-1-2-2 №li "Baş vermiş, lakin bildirilməmiş zərərlərə görə öhdəliklər";

29.2.3.1.2.3. 311-3-1-2-3 №li "Zərərlərin tənzimlənməsi ilə bağlı xərclərə görə öhdəliklər";

29.2.3.2. 311-3-2 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə öhdəliklər";

29.2.3.3. 311-3-3 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklər";

29.2.3.4. 311-3-4 №li "Zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklər (sabitləşdirici ehtiyatlar)";

29.2.3.5. 311-3-5 №li "Birbaşa sığorta müqavilələr üzrə investisiya komponenti ilə bağlı öhdəliklər";

29.2.3.6. 311-3-6 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri";

29.2.3.7. 311-3-7 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sair öhdəliklər".

29.3. Ümumi model ilə ölçülən birbaşa sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər mühasibat uçotunda aşağıdakı kimi əks etdirilir:

29.3.1. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə gələcək zərər və xərclərin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklər üzrə:

29.3.1.1. qüvvədə olan birbaşa sığorta müqavilələri üzrə gələcək zərər və xərclərin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklərin (riyazi öhdəliklərin) tanınması 311-1-6 №li subhesabın debeti və 311-1-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.1.2. birbaşa sığorta müqavilələrinin qalan dövrü ilə bağlı qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə öhdəliklərin tanınması 311-1-1-1 №li subhesabın debeti və 311-1-2 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.1.3. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin tanınması 311-1-1-1 №li subhesabın debeti və 311-1-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.1.4. sığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı xərclərin reallaşmasına görə gəlirlərin tanınması (amortizasiyası) 311-1-1-1 №li subhesabın debeti və 601-2-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 601-2-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.3.1.5. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlərin tanınması (amortizasiyası) 311-1-2 №li subhesabın debeti və 601-2-2 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 601-2-2 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.3.2. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə baş vermiş sığorta hadisələri ilə bağlı gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklər üzrə:

29.3.2.1. baş vermiş sığorta hadisələri ilə bağlı gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklərin tanınması 701-2-3 №li subhesabın debeti və 311-1-1-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-2-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.2.2. sığorta ödənişləri üzrə kreditor borcların tanınması 311-1-1-2 №li subhesabın debeti və 345-2, 345-6 №li subhesabların krediti üzrə;

29.3.2.3. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə baş vermiş sığorta hadisələri ilə bağlı qeyrimaliyyə risk tənzimlənməsinə görə öhdəliklərin tanınması 701-2-4 №li subhesabın debeti və 311-1-2 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.2.4. xərclərin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-2-3, 701-2-4 №li subhesabların krediti üzrə;

29.3.3. sığorta müqavilələri üzrə qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə öhdəliklər üzrə:

29.3.3.1. birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsi üzrə öhdəliklərin tanınması 311-1-1-1 №li subhesabın debeti və 311-1-2 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.3.2. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə qeyri-maliyyə riskləri ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlərin tanınması 311-1-2 №li subhesabın debeti və 601-2-2 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 601-2-2 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.3.4. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklər üzrə:

29.3.4.1. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin tanınması 311-1-1-1 №li subhesabın debeti və 311-1-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.4.2. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlərin tanınması 311-1-3 №li subhesabın debeti və 601-2-3 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 601-2-3 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.3.5. zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklər (sabitləşdirici ehtiyatlar) üzrə:

29.3.5.1. zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə xərclərin tanınması 701-2-6 №li subhesabın debeti və 311-1-4 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-2-6 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.5.2. zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin azalması üzrə düzəlişlər 311-1-4 №li subhesabın debeti və 701-2-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 701-2-6 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.3.6. birbaşa sığorta müqavilələr üzrə investisiya komponenti ilə bağlı öhdəliklərə görə yaranan törəmə maliyyə aləti ilə bağlı əməliyyatlar üzrə:

29.3.6.1. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə investisiya komponenti ilə bağlı yaranan törəmə maliyyə alətinə görə öhdəliklərin ilkin tanınması 751-1 №li subhesabın debeti və 311- 1-5 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 751-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.6.2. birbaşa sığorta müqaviləsi üzrə investisiya komponenti ilə bağlı yaranan törəmə maliyyə alətinə görə öhdəliklərin azalması nəticəsində yaranan gəlirlər 311-1-5 №li subhesabın debeti və 641-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 641-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.3.6.3. birbaşa sığorta müqaviləsindən ayrılmış törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəliklərin tanınmasının dayandırılması 311-1-5 №li subhesabın debeti və 371, 372 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.3.7. birbaşa sığorta müqavilələrindən ayrılmış investisiya komponentləri ilə bağlı əməliyyatlar üzrə:

29.3.7.1. ayrılmış investisiya komponentinin ilkin tanınması 311-1-1-1 №li subhesabın debeti və 311-1-5 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.7.2. düzəlişlər nəticəsində ayrılmış investisiya komponentinin amortizasiya olunmuş dəyərinin artmasının faiz xərcləri kimi əks olunması 750-1 №li subhesabın debeti və 311-1-5 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 750-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.7.3. düzəlişlər nəticəsində ayrılmış investisiya komponentinin amortizasiya olunmuş dəyərinin azalmasının faiz gəlirləri kimi əks olunması 311-1-5 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 640-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 640-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.3.7.4. ayrılmış investisiya komponentinin yenidənqiymətləndirilməsi nəticəsində ədalətli dəyərinin artmasının xərclərdə əks olunması 735, 741 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 311-1-5 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 735, 741 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.3.7.5. ayrılmış investisiya komponentinin yenidənqiymətləndirilməsi nəticəsində ədalətli dəyərinin azalmasının gəlirlərdə əks olunması 311-1-5 №li subhesabın debeti və 624, 631 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsi 624, 631 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.3.7.6. birbaşa sığorta müqaviləsindən ayrılmış investisiya komponentinə görə öhdəliklərin tanınmasının dayandırılması 311-1-5 №li subhesabın debeti və 309, 349, 502 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.3.8. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri ilə bağlı:

29.3.8.1. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitlərinın tanınması 311-1-6 №li subhesabın debeti və 311-1-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.8.2. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə ödəniş müddəti çatmış sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitlərinın debitor borca aid edilməsi 121-1, 121-4, 121-6 №li subhesabların debeti və 311-1-6 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.9. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə digər öhdəliklərə görə:

29.3.9.1. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta iddialarına görə digər öhdəliklərin tanınması 701-2-5 №li subhesabın debeti və 311-1-7-4 №li subhesabın krediti üzrə, habelə xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-2-5 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.9.2. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta iddialarına görə kreditor borcların tanınması 311-1-7-4 №li subhesabın debeti və 345-12 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.10. pulun zaman dəyərinin təsiri nəticəsində, habelə diskont faiz dərəcəsinin artması ilə bağlı sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklərin artması üzrə yaranan maliyyə xərcləri 751-1 №li subhesabın debeti və 311-1-1, 311-1-2, 311-1-3, 311-1-4, 311-1-5, 311-1-7 №li subhesabların krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 751-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.11. pulun zaman dəyərinin təsiri nəticəsində, habelə diskont faiz dərəcəsinin azalması ilə bağlı sığorta müqavilələri üzrə sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri azalması ilə bağlı yaranan maliyyə gəlirləri 311-1-6 №li subhesabın debeti və 641-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 641-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.3.12. sığorta müqavilələr qrupunun sonradan zərərli olan müqavilələr qrupu kimi tanındığı halda:

29.3.12.1. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin qalıq məbləği 311-1-3 №li subhesabın debeti və 311-1-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.12.2. zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin (sabitləşdirici ehtiyatların) yaranması 701-2-6 №li subhesabın debeti və 311-1-4 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-2-6 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.13. zərərli birbaşa sığorta müqavilələr qrupu sonradan zərərli olmayan müqavilələr qrupu kimi tanındığı halda:

29.3.13.1. əvvəllər tanınmış zərər komponentinə görə öhdəliklərin qalıq məbləği birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərə aid edilməklə 311-1-4 №li subhesabın debeti və 311-1-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.13.2. əvvəllər tanınmış zərər komponentinə görə öhdəliklərin qalıq məbləğin birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlərdə tanınması 311-1-3 №li subhesabın debeti və 601-2-3 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 601-2-3 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.3.13.3. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin yaranması 311-1-1-1 №li subhesabın debeti və 311-1-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.14. zərərli olmayan birbaşa sığorta müqavilələrinə vaxtından əvvəl xitam verildikdə:

29.3.14.1. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklərin qalan məbləğinin sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri ilə silinməsi 311-1-1-1 №li subhesabın debeti və 311-1-6 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.14.2. qalan dövr ilə bağlı qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsi üzrə öhdəliklərin qalan məbləğinin sığorta müqavilələri üzrə gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklərə aid edilməsi 311-1-2 №li subhesabın debeti və 311-1-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.14.3. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin qalan məbləğinin sığorta müqavilələri üzrə gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklərə aid edilməsi 311-1-3 №li subhesabın debeti və 311-1-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.14.4. sığortaçı tərəfindən öhdəliyi yerinə yetirilməyən xitam verilmiş birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı qaytarılmalı sığorta haqqına görə yaranan kreditor borcun məbləğinə 311-1-1-1 №li subhesabın debeti və 345-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.15. zərərli birbaşa sığorta müqavilələrinə vaxtından əvvəl xitam verildikdə:

29.3.15.1. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklərin qalan məbləğinin sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri ilə silinməsi 311-1-1-1 №li subhesabın debeti və 311-1-6 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.15.2. qalan dövr ilə bağlı qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsi üzrə öhdəliklərin qalan məbləğinin birbaşa sığorta müqavilələri üzrə gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklərə aid edilməsi 311-1-2 №li subhesabın debeti və 311-1-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.15.3. zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin dəyərinin həmin müqavilələr üzrə yaranan xərclər hesabına silinməsi 311-1-4 №li subhesabın debeti və 701-2-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 701- 2-6 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.3.15.4. zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin dəyərinin qalan məbləğinin birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı digər gəlirə aid edilməsinə 311-1-4 №li subhesabın debeti və 701-2-6 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 701-2-6 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.3.15.5. sığortaçı tərəfindən öhdəliyi yerinə yetirilməyən xitam verilmiş birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı qaytarılmalı sığorta haqqına görə yaranan kreditor borcun məbləği 311-1-1-1 №li subhesabın debeti və 345-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.16. birbaşa sığorta müqavilələri qrupu ilə bağlı öhdəliklər və onların reallaşdırılmasında yaranan fərqə görə edilən düzəlişlər üzrə gəlirlərə 311-1-1, 311-1-2, 311- 1-3, 311-1-4, 311-1-5, 311-1-6, 311-1-7 №li subhesabların debeti və 601-2 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 601-2 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.17. öhdəlikləri xarici valyutada ifadə edilmiş sığorta müqavilələri üzrə yaranan müsbət məzənnə fərqlərinin gəlirlərdə əks olunmasına 311-1-1, 311-1-2, 311-1-3, 311-1-4, 311- 1-5, 311-1-6, 311-1-7 №li subhesabların debeti və 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.3.18. öhdəlikləri xarici valyutada ifadə edilmiş sığorta müqavilələri üzrə yaranan mənfi məzənnə fərqlərinin xərclərdə əks olunmasına 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 311-1-1, 311-1-2, 311-1-3, 311-1-4, 311-1-5, 311-1-6, 311-1-7 №li subhesabların krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.3.19. öhdəlikləri xarici valyutada ifadə edilmiş sığorta müqavilələri üzrə yaranan müsbət məzənnə fərqlərinin digər məcmu gəlirdə tanınmasına 311-1-1, 311-1-2, 311-1-3, 311- 1-4, 311-1-5, 311-1-6, 311-1-7 №li subhesabların debeti və 532 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.3.20. öhdəlikləri xarici valyutada ifadə edilmiş sığorta müqavilələri üzrə yaranan müsbət məzənnə fərqlərinin digər məcmu gəlirdə tanınmasına 532 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 311-1-1, 311-1-2, 311-1-3, 311-1-4, 311-1-5, 311-1-6, 311-1-7 №li subhesabların krediti üzrə;

29.3.21. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə təcrübəyə əsaslanan düzəlişlərə görə öhdəliklərin azalmasının sığorta gəlirlərinə aid edilməsinə 311-1-1, 311-1-2, 311-1-3, 311-1-4, 311-1-5, 311-1-6, 311-1-7 №li subhesabların debeti və 601-2 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 601-2 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.3.22. pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə öhdəliklərin zaman dəyərinə görə, habelə diskont faiz dərəcəsinin azalması ilə bağlı yaranan maliyyə gəlirlərinin digər məcmu gəlirdə tanınmasının mühasibat uçotunda əks etdirilməsinə 311-1-1, 311-1-2, 311-1-3, 311-1-4, 311-1- 5, 311-1-6, 311-1-7 №li subhesabların debeti və 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.3.23. digər məcmu gəlirdə tanınmış maliyyə gəlirlərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq mənfəət və zərər hesabatı üzrə maliyyə gəlirlərinə köçürülməsinə 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 641 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.3.24. digər məcmu gəlirdə tanınmış maliyyə gəlirlərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə öhdəliklərin tərkibinə köçürülməsinə 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 311-1-1, 311-1-2, 311-1-3, 311-1-4, 311-1-5, 311-1-6, 311-1-7 №li subhesabların krediti üzrə;

29.3.25. digər məcmu gəlirdə tanınmış maliyyə xərclərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə öhdəliklərin tərkibinə köçürülməsinə 311-1-1, 311-1-2, 311-1-3, 311-1-4, 311-1-5, 311-1-6, 311-1-7 №li subhesabların debeti və 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.3.26. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə digər məcmu gəlirdə tanınmış maliyyə xərclərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq mənfəət və zərər hesabatına daxil edilməsinə 751-1 №li subhesabın debeti və 335 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.3.27. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə ilkin tanınmadan sonra:

29.3.27.1. müqavilə xidmət marjasının artmasına 311-1-1-1 №li subhesabın debeti və 311-1-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.27.2. müqavilə xidmət marjasının azalmasına 311-1-3 №li subhesabın debeti və 311- 1-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.27.3. təmin olunmamış xidmətlər üzrə qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə risk düzəlişlərinin azalmasına 311-1-2 №li subhesabın debeti və 311-1-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.27.4. təmin olunmamış xidmətlər üzrə qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə risk düzəlişlərinin artmasına 311-1-1-1 №li subhesabın debeti və 311-1-2 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.28. katastrofik risklər üzrə öhdəliklər, şərti öhdəliklər ehtiyatı üzrə öhdəliklər və qarşısıalınma tədbirlər fondu üzrə öhdəliklər sığorta müqavilələri üzrə:

29.3.28.1. katastrofik risklər üzrə öhdəliklərin tanınmasına görə yaranan xərclər 701-2-9 №li subhesabın debeti və 311-1-7-1 №li subhesabın krediti üzrə, , xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-2-9 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.28.2. şərti öhdəliklər ehtiyatı üzrə öhdəliklərin tanınmasına görə yaranan xərclər 701-2-10 №li subhesabın debeti və 311-1-7-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-2-10 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.28.3. qarşısıalınma tədbirlər fondu üzrə öhdəliklərin tanınmasına görə yaranan xərclər 701-2-11 №li subhesabın debeti və 311-1-7-3 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-2-11 №li subhesabın krediti üzrə;

29.3.28.4. katastrofik risklər üzrə öhdəliklər, şərti öhdəliklər ehtiyatı üzrə öhdəliklər və qarşısıalınma tədbirlər fondu üzrə öhdəliklərə görə yaranan kreditor borclar 311-1-7-1, 311- 1-7-2, 311-1-7-3 №li subhesabların debeti və 345-12 №li subhesabın krediti üzrə;

29.4. Sığorta haqqı modeli ilə ölçülən sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər mühasibat uçotunda aşağıdakı kimi əks etdirilir:

29.4.1. qazanılmamış sığorta haqları üzrə öhdəliklərin tanınmasına 311-2-5 №li subhesabın debeti və 311-2-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.4.2. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə baş vermiş sığorta hadisələrinə görə zərərlər üzrə öhdəliklərin yaranmasına 701-1-3 №li subhesabın debeti və 311-2-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.4.3. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə investisiya komponenti ilə bağlı öhdəliklərin yaranmasına 311-2-1 №li subhesabın debeti və 311-2-4 №li subhesabın krediti üzrə;

29.4.4. birbaşa sığorta müqavilələrinə görə sığorta gəlirlərinin tanınmasına 311-2-1 №li subhesabın debeti və 601-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 601-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

29.4.5. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə baş vermiş sığorta hadisələrinə görə aparılan əməliyyatlar ilə bağlı:

29.4.5.1. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə baş vermiş sığorta hadisələrinə görə zərərlər üzrə öhdəliklərin yaranmasına 701-1-3 №li subhesabın debeti və 311-2-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.4.5.2. sığorta ödənişləri üzrə kreditor borcların tanınması 311-2-2 №li subhesabın debeti və 345-2, 345-6 №li subhesabların krediti üzrə;

29.4.5.3. baş vermiş sığorta hadisələri ilə bağlı qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə öhdəliklərin yaranmasına 701-1-4 №li subhesabın debeti və 311-2-2 №li subhesabın krediti üzrə;

29.4.5.4. xərclərin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1-4 №li subhesabın krediti üzrə;

29.4.6. birbaşa sığorta müqavilələrinə görə zərərli müqavilələr qrupu ilə bağlı zərər komponenti üzrə öhdəliklərə (sabitləşdirici ehtiyatlara) görə aparılan əməliyyatlar:

29.4.6.1. zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə xərclərin tanınması 701-1-6 №li subhesabın debeti və 311-2-3 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1-6 №li subhesabın krediti üzrə;

29.4.6.2. zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin azalması üzrə düzəlişlər 311-2-3 №li subhesabın debeti və 701-1-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 701-1-6 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.4.7. birbaşa sığorta müqavilələr üzrə investisiya komponenti ilə bağlı öhdəliklərə görə yaranan törəmə maliyyə aləti ilə bağlı əməliyyatlar:

29.4.7.1. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə investisiya komponenti ilə bağlı yaranan törəmə maliyyə alətinə görə öhdəliklərin ilkin tanınması 740-2 №li subhesabın debeti və 311- 2-4 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 740-2 №li subhesabın krediti üzrə;

29.4.7.2. birbaşa sığorta müqaviləsindən ayrılmış törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəliklərin tanınmasının dayandırılması 311-2-4 №li subhesabın debeti və 371, 372 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.4.8. birbaşa sığorta müqavilələrindən ayrılmış investisiya komponentləri ilə bağlı öhdəliklərə görə aparılan əməliyyatlar:

29.4.8.1. ayrılmış investisiya komponentinin ilkin tanınması 311-2-1 №li subhesabın debeti və 311-2-4 №li subhesabın krediti üzrə;

29.4.8.2. ayrılmış investisiya komponentinin yenidənqiymətləndirilməsi nəticəsində ədalətli dəyərinin artmasının xərclərdə əks olunması 741 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 311-2-4 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 741 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.4.8.3. ayrılmış investisiya komponentinin yenidənqiymətləndirilməsi nəticəsində ədalətli dəyərinin azalmasının gəlirlərdə əks olunması 311-2-4 №li subhesabın debeti və 631 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 631 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.4.8.4. birbaşa sığorta müqaviləsindən ayrılmış investisiya komponentinə görə öhdəliklərin tanınmasının dayandırılması 311-2-4 №li subhesabın debeti və 309, 349, 502 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.4.9. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri ilə bağlı aparılan əməliyyatlar:

29.4.9.1. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitlərinın tanınması 311-2-5 №li subhesabın debeti və 311-2-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.4.9.2. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə ödəniş müddəti çatmış sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitlərinın debitor borca aid edilməsi 121-1, 121-4, 121-7 №li subhesabların debeti və 311-2-5 №li subhesabın krediti üzrə;

29.4.10. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə digər öhdəliklərə görə aparılan əməliyyatlar ilə bağlı:

29.4.10.1. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sair öhdəliklərin tanınmasına 701-1-11 №li subhesabın debeti və 311-2-6 №li subhesabın krediti üzrə, habelə xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1-6 №li subhesabın krediti üzrə;

29.4.10.2. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə digər öhdəliklərə görə kreditor borcların tanınması 311-2-6 №li subhesabın debeti və 345-12 №li subhesabların krediti üzrə;

29.4.11. birbaşa sığorta müqavilələr qrupu sonradan zərərli müqavilələr qrupu kimi tanındığı halda zərərli sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin (sabitləşdirici ehtiyatların) yaranması 701-1-6 №li subhesabın debeti və 311-2-3 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1-6 №li subhesabın krediti üzrə;

29.4.12. zərərli birbaşa sığorta müqavilələr qrupu sonradan zərərli olmayan müqavilələr qrupu kimi tanındığı halda əvvəllər tanınmış zərər komponentinə görə öhdəliklərin qalıq məbləğinə 311-2-3 №li subhesabın debeti və 311-2-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.4.13. zərərli olmayan sığorta birbaşa müqavilələrinə vaxtından əvvəl xitam verildikdə, müqavilələr qrupu üzrə:

29.4.13.1. birbaşa sığorta müqavilələrinə görə sığorta haqlarının qazanılmamış hissəsi üzrə öhdəliklərin qalan məbləğinin sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri ilə silinməsinə 311-2-1 №li subhesabın debeti və 311-2-5 №li subhesabın krediti üzrə;

29.4.13.2. sığortaçı tərəfindən öhdəliyi yerinə yetirilməyən xitam verilmiş birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı qaytarılmalı sığorta haqqına görə yaranan kreditor borcun məbləğinə 311-2-1 №li subhesabların debeti və 345-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.4.14. zərərli birbaşa sığorta müqavilələrinə vaxtından əvvəl xitam verildikdə, müqavilələr qrupu üzrə:

29.4.14.1. birbaşa sığorta müqavilələrinə görə sığorta haqlarının qazanılmamış hissəsi üzrə öhdəliklərin qalan məbləğinin sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri ilə silinməsinə 311-2-1 №li subhesabın debeti və 311-2-5 №li subhesabın krediti üzrə;

29.4.14.2. zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin dəyərinin həmin müqavilələr üzrə yaranan xərclər hesabına silinməsi 311-2-3 №li subhesabın debeti və 701-1-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1-6 №li subhesabın krediti üzrə;

29.4.14.3. zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin dəyərinin qalan məbləğinin birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı gəlirə aid edilməsinə 311-2-3 №li subhesabın debeti və 601-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 601-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.4.14.4. sığortaçı tərəfindən öhdəliyi yerinə yetirilməyən xitam verilmiş birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı qaytarılmalı sığorta haqqına görə yaranan kreditor borcun məbləğinə 311-2-1 №li subhesabın debeti və 345-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.4.15. öhdəlikləri xarici valyutada ifadə edilmiş birbaşa sığorta müqavilələri üzrə yaranan müsbət məzənnə fərqlərinin gəlirlərdə əks olunmasına 311-2-1, 311-2-2, 311-2-3, 311- 2-4, 311-2-5, 311-2-6 №li subhesabların debeti və 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.4.16. öhdəlikləri xarici valyutada ifadə edilmiş birbaşa sığorta müqavilələri üzrə yaranan mənfi məzənnə fərqlərinin xərclərdə əks olunmasına 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 311-2-1, 311-2-2, 311-2-3, 311-2-4, 311-2-5, 311-2-6 №li subhesabların krediti üzrə, , xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.4.17. öhdəlikləri xarici valyutada ifadə edilmiş birbaşa sığorta müqavilələri üzrə yaranan müsbət məzənnə fərqlərinin digər məcmu gəlirdə tanınmasına 311-2-1, 311-2-2, 311- 2-3, 311-2-4, 311-2-5, 311-2-6 №li subhesabların debeti və 532 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.4.18. öhdəlikləri xarici valyutada ifadə edilmiş birbaşa sığorta müqavilələri üzrə yaranan müsbət məzənnə fərqlərinin digər məcmu gəlirdə tanınmasına 532 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 311-2-1, 311-2-2, 311-2-3, 311-2-4, 311-2-5, 311-2-6 №li subhesabların krediti üzrə;

29.4.19. digər məcmu gəlirdə tanınmış maliyyə gəlirlərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq mənfəət və zərər hesabatı üzrə maliyyə gəlirlərinə köçürülməsinə 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 641 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.4.20. digər məcmu gəlirdə tanınmış maliyyə gəlirlərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə öhdəliklərin tərkibinə köçürülməsinə 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 311-2-1, 311-2-2, 311-2-3, 311-2-4, 311-2-5, 311-2-6 №li subhesabların krediti üzrə;

29.4.21. digər məcmu gəlirdə tanınmış maliyyə xərclərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə öhdəliklərin tərkibinə köçürülməsinə 311-2-1, 311-2-2, 311-2-3, 311-2-4, 311-2-5, 311-2-6 №li subhesabların debeti və 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.4.22. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə digər məcmu gəlirdə tanınmış maliyyə xərclərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq mənfəət və zərər hesabatına daxil edilməsinə 751-1 №li subhesabın debeti və 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.4.23. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə ilkin tanınmadan sonra birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sair öhdəliklərin artmasına 311-2-1 №li subhesabın debeti və 311-2-6 №li subhesabın krediti üzrə.

29.5. Dəyişən qiymət yanaşması modeli ilə ölçülən birbaşa sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər mühasibat uçotunda aşağıdakı kimi əks etdirilir:

29.5.1. Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə gələcək zərər və xərclərin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklər üzrə:

29.5.1.1. qüvvədə olan birbaşa sığorta müqavilələri üzrə gələcək zərər və xərclərin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklərin (riyazi öhdəliklərin) tanınması 311-3-6 №li subhesabın debeti və 311-3-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.1.2. birbaşa sığorta müqavilələrinin qalan dövrü ilə bağlı qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə öhdəliklərin tanınması 311-3-1-1 №li subhesabın debeti və 311-3-2 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.1.3. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin tanınması 311-3-1-1 №li subhesabın debeti və 311-3-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.1.4. birbaşa sığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı xərclərin reallaşmasına görə gəlirlərin tanınması (amortizasiyası) 311-3-1-1 №li subhesabın debeti və 601-3-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 601-3-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.5.1.5. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlərin tanınması (amortizasiyası) 311-3-2 №li subhesabın debeti və 601-3-2 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 601-3-2 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.5.2. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə baş vermiş sığorta hadisələri ilə bağlı gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklər üzrə:

29.5.2.1. baş vermiş sığorta hadisələri ilə bağlı gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklərin tanınması 701-3-3 №li subhesabın debeti və 311-3-1-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-3-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.2.2. sığorta ödənişləri üzrə kreditor borcların tanınması 311-3-1-2 №li subhesabın debeti və 345-2, 345-6 №li subhesabların krediti üzrə;

29.5.2.3. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə baş vermiş sığorta hadisələri ilə bağlı qeyrimaliyyə risk tənzimlənməsinə görə öhdəliklərin tanınması 701-3-4 №li subhesabın debeti və 311-3-2 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.2.4. xərclərin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-3-3, 701-3-4 №li subhesabların krediti üzrə;

29.5.3. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə öhdəliklər üzrə:

29.5.3.1. birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsi üzrə öhdəliklərin tanınması 311-3-1-1 №li subhesabın debeti və 311-3-2 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.3.2. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə qeyri-maliyyə riskləri ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlərin tanınması 311-3-2 №li subhesabın debeti və 601-3-2 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 601-3-2 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.5.4. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklər üzrə:

29.5.4.1. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin tanınması 311-3-1-1 №li subhesabın debeti və 311-3-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.4.2. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlərin tanınması 311-3-3 №li subhesabın debeti və 601-3-3 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 601-3-3 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.5.5. zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklər (sabitləşdirici ehtiyatlar) üzrə:

29.5.5.1. zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə xərclərin tanınması 701-3-6 №li subhesabın debeti və 311-3-4 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-3-6 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.5.2. zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin azalması üzrə düzəlişlər 311-3-4 №li subhesabın debeti və 701-3-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 701-3-6 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.5.6. birbaşa sığorta müqavilələr üzrə investisiya komponenti ilə bağlı öhdəliklərə görə yaranan törəmə maliyyə aləti ilə bağlı əməliyyatlar üzrə:

29.5.6.1. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə investisiya komponenti ilə bağlı yaranan törəmə maliyyə alətinə görə öhdəliklərin ilkin tanınması 751-1 №li subhesabın debeti və 311- 3-5 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 751-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.6.2. birbaşa sığorta müqaviləsi üzrə investisiya komponenti ilə bağlı yaranan törəmə maliyyə alətinə görə öhdəliklərin azalması nəticəsində yaranan gəlirlər 311-3-5 №li subhesabın debeti və 630-5 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 630-5 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.5.6.3. birbaşa sığorta müqaviləsindən ayrılmış törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəliklərin tanınmasının dayandırılması 311-3-5 №li subhesabın debeti və 371, 372 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.5.7. birbaşa sığorta müqavilələrindən ayrılmış investisiya komponentləri ilə bağlı əməliyyatlar üzrə:

29.5.7.1. ayrılmış investisiya komponentinin ilkin tanınması 311-3-1-1 №li subhesabın debeti və 311-3-5 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.7.2. düzəlişlər nəticəsində ayrılmış investisiya komponentinin amortizasiya olunmuş dəyərinin artmasının faiz xərcləri kimi əks olunması 740-2 №li subhesabın debeti və 311-3-5 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 740-2 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.7.3. düzəlişlər nəticəsində ayrılmış investisiya komponentinin amortizasiya olunmuş dəyərinin azalmasının faiz gəlirləri kimi əks olunması 311-3-5 №li subhesabın debeti və 630-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 630-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.5.7.4. ayrılmış investisiya komponentinin yenidənqiymətləndirilməsi nəticəsində ədalətli dəyərinin artmasının xərclərdə əks olunması 735, 741 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 311-3-5 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 735, 741 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.5.7.5. ayrılmış investisiya komponentinin yenidənqiymətləndirilməsi nəticəsində ədalətli dəyərinin azalmasının gəlirlərdə əks olunması 311-3-5 №li subhesabın debeti və 624, 631 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsi 624, 631 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.5.7.6. birbaşa sığorta müqaviləsindən ayrılmış investisiya komponentinə görə öhdəliklərin tanınmasının dayandırılması 311-3-5 №li subhesabın debeti və 309, 349, 502 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.5.8. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri ilə bağlı:

29.5.8.1. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitlərinın tanınması 311-3-6 №li subhesabın debeti və 311-3-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.8.2. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə ödəniş müddəti çatmış sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitlərinın debitor borca aid edilməsi 121-1, 121-4, 121-6 №li subhesabların debeti və 311-3-6 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.9. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə digər öhdəliklərə görə:

29.5.9.1. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta iddialarına görə digər öhdəliklərin tanınması 701-3-5 №li subhesabın debeti və 311-3-7-4 №li subhesabın krediti üzrə, habelə xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-3-5 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.9.2. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta iddialarına görə kreditor borcların tanınması 311-3-7-4 №li subhesabın debeti və 345-12 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.10. pulun zaman dəyərinin təsiri nəticəsində, habelə diskont faiz dərəcəsinin artması ilə bağlı birbaşa sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklərin artması üzrə yaranan maliyyə xərcləri 751-1 №li subhesabın debeti və 311-3-1, 311-3-2, 311-3-3, 311-3-4, 311-3-5, 311-3-7 №li subhesabların krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 751-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.11. pulun zaman dəyərinin təsiri nəticəsində, habelə diskont faiz dərəcəsinin azalması ilə bağlı birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri azalması ilə bağlı yaranan maliyyə gəlirləri 311-3-6 №li subhesabın debeti və 641-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 641-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.5.12. birbaşa sığorta müqavilələr qrupunun sonradan zərərli olan müqavilələr qrupu kimi tanındığı halda:

29.5.12.1. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin qalıq məbləği 311-3-3 №li subhesabın debeti və 311-3-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.12.2. zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin (sabitləşdirici ehtiyatların) yaranması 701-3-6 №li subhesabın debeti və 311-3-4 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-3-6 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.13. zərərli birbaşa sığorta müqavilələr qrupu sonradan zərərli olmayan müqavilələr qrupu kimi tanındığı halda:

29.5.13.1. əvvəllər tanınmış zərər komponentinə görə öhdəliklərin qalıq məbləği birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərə aid edilməklə 311-3-4 №li subhesabın debeti və 311-3-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.13.2. əvvəllər tanınmış zərər komponentinə görə öhdəliklərin qalıq məbləğin birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlərdə tanınması 311-3-3 №li subhesabın debeti və 601-3-3 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 601-3-3 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.5.13.3. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin yaranması 311-3-1-1 №li subhesabın debeti və 311-3-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.14. zərərli olmayan birbaşa sığorta müqavilələrinə vaxtından əvvəl xitam verildikdə:

29.5.14.1. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklərin qalan məbləğinin sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri ilə silinməsi 311-3-1-1 №li subhesabın debeti və 311-3-6 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.14.2. qalan dövr ilə bağlı qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsi üzrə öhdəliklərin qalan məbləğinin birbaşa sığorta müqavilələri üzrə gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklərə aid edilməsi 311-3-2 №li subhesabın debeti və 311-3-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.14.3. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin qalan məbləğinin birbaşa sığorta müqavilələri üzrə gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklərə aid edilməsi 311-3-3 №li subhesabın debeti və 311-3-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.14.4. sığortaçı tərəfindən öhdəliyi yerinə yetirilməyən xitam verilmiş birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı qaytarılmalı sığorta haqqına görə yaranan kreditor borcun məbləğinə 311-3-1-1 №li subhesabın debeti və 345-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.15. zərərli birbaşa sığorta müqavilələrinə vaxtından əvvəl xitam verildikdə:

29.5.15.1. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklərin qalan məbləğinin sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri ilə silinməsi 311-3-1-1 №li subhesabın debeti və 311-3-6 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.15.2. qalan dövr ilə bağlı qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsi üzrə öhdəliklərin qalan məbləğinin birbaşa sığorta müqavilələri üzrə gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklərə aid edilməsi 311-3-2 №li subhesabın debeti və 311-3-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.15.3. zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin dəyərinin həmin müqavilələr üzrə yaranan xərclər hesabına silinməsi 311-3-4 №li subhesabın debeti və 701-3-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 701- 3-6 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.5.15.4. zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin dəyərinin qalan məbləğinin sığorta müqavilələri ilə bağlı digər gəlirə aid edilməsinə 311-3-4 №li subhesabın debeti və 701-3-6 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 701-3-6 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.5.15.5. sığortaçı tərəfindən öhdəliyi yerinə yetirilməyən xitam verilmiş birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı qaytarılmalı sığorta haqqına görə yaranan kreditor borcun məbləği 311- 3-1-1 №li subhesabın debeti və 345-3 №li subhesabların krediti üzrə;

29.5.16. birbaşa sığorta müqavilələri qrupu ilə bağlı öhdəliklər və onların reallaşdırılmasında yaranan fərqə görə edilən düzəlişlər üzrə gəlirlərə 311-3-1, 311-3-2, 311- 3-3, 311-3-4, 311-3-5, 311-3-6, 311-3-7 №li subhesabların debeti və 601-3 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 601-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.17. öhdəlikləri xarici valyutada ifadə edilmiş birbaşa sığorta müqavilələri üzrə yaranan müsbət məzənnə fərqlərinin gəlirlərdə əks olunmasına 311-3-1, 311-3-2, 311-3-3, 311- 3-4, 311-3-5, 311-3-6, 311-3-7 №li subhesabların debeti və 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.5.18. öhdəlikləri xarici valyutada ifadə edilmiş birbaşa sığorta müqavilələri üzrə yaranan mənfi məzənnə fərqlərinin xərclərdə əks olunmasına 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 311-3-1, 311-3-2, 311-3-3, 311-3-4, 311-3-5, 311-3-6, 311-3-7 №li subhesabların krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.5.19. öhdəlikləri xarici valyutada ifadə edilmiş birbaşa sığorta müqavilələri üzrə yaranan müsbət məzənnə fərqlərinin digər məcmu gəlirdə tanınmasına 311-3-1, 311-3-2, 311- 3-3, 311-3-4, 311-3-5, 311-3-6, 311-3-7 №li subhesabların debeti və 532, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.5.20. öhdəlikləri xarici valyutada ifadə edilmiş birbaşa sığorta müqavilələri üzrə yaranan müsbət məzənnə fərqlərinin digər məcmu gəlirdə tanınmasına 532, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 311-3-1, 311-3-2, 311-3-3, 311-3-4, 311-3-5, 311- 3-6, 311-3-7 №li subhesabların krediti üzrə;

29.5.21. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə təcrübəyə əsaslanan düzəlişlərə görə öhdəliklərin azalmasının sığorta gəlirlərinə aid edilməsinə 311-3-1, 311-3-2, 311-3-3, 311-3-4, 311-3-5, 311-3-6, 311-3-7 №li subhesabların debeti və 603-2 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 603-2 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.5.22. pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə öhdəliklərin zaman dəyərinə görə, habelə diskont faiz dərəcəsinin azalması ilə bağlı yaranan maliyyə gəlirlərinin digər məcmu gəlirdə tanınmasının mühasibat uçotunda əks etdirilməsinə 311-3-1, 311-3-2, 311-3-3, 311-3-4, 311-3- 5, 311-3-6, 311-3-7 №li subhesabların debeti və 539, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.5.23. digər məcmu gəlirdə tanınmış maliyyə gəlirlərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq mənfəət və zərər hesabatı üzrə maliyyə gəlirlərinə köçürülməsinə 539, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 641 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.5.24. digər məcmu gəlirdə tanınmış maliyyə gəlirlərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə öhdəliklərin tərkibinə köçürülməsinə 539, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 311-3-1, 311-3-2, 311-3-3, 311-3-4, 311-3-5, 311-3-6, 311-3-7 №li subhesabların krediti üzrə;

29.5.25. digər məcmu gəlirdə tanınmış maliyyə xərclərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə öhdəliklərin tərkibinə köçürülməsinə 311-3-1, 311-3-2, 311-3-3, 311-3-4, 311-3-5, 311-3-6, 311-3-7 №li subhesabların debeti və 539, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.5.26. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə digər məcmu gəlirdə tanınmış maliyyə xərclərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq mənfəət və zərər hesabatına daxil edilməsinə 751-1 №li subhesabın debeti və 335, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.5.27. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə ilkin tanınmadan sonra:

29.5.27.1. müqavilə xidmət marjasının artmasına 311-3-1-1 №li subhesabın debeti və 311-3-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.27.2. müqavilə xidmət marjasının azalmasına 311-3-3 №li subhesabın debeti və 311- 3-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.27.3. təmin olunmamış xidmətlər üzrə qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə risk düzəlişlərinin azalmasına 311-3-2 №li subhesabın debeti və 311-3-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.5.27.4. təmin olunmamış xidmətlər üzrə qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə risk düzəlişlərinin artmasına 311-3-1-1 №li subhesabın debeti və 311-3-2 №li subhesabın krediti üzrə.

29.6. 312 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər" hesabında sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklərin uçotu aparılır. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

29.6.1. 312-1 №li "Ümumi model ilə ölçülən qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər";

29.6.1.1. 312-1-1 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə gələcək zərər və xərclərin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklər";

29.6.1.1.1. 312-1-1-1 №li "Qüvvədə olan qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə gələcək zərər və xərclərin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklər (riyazi öhdəliklər)";

29.6.1.1.2. 312-1-1-2 №li "Baş vermiş sığorta hadisələri ilə bağlı gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklər";

29.6.1.1.2.1. 312-1-1-2-1 №li "Bildirilmiş zərərlərə görə öhdəliklər";

29.6.1.1.2.2. 312-1-1-2-2 №li "Baş vermiş, lakin bildirilməmiş zərərlərə görə öhdəliklər";

29.6.1.1.2.3. 312-1-1-2-3 №li "Zərərlərin tənzimlənməsi ilə bağlı xərclərə görə öhdəliklər";

29.6.1.2. 312-1-2 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə öhdəliklər";

29.6.1.3. 312-1-3 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklər";

29.6.1.4. 312-1-4 №li "Zərərli qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklər (sabitləşdirici ehtiyatlar)";

29.6.1.5. 312-1-5 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri";

29.6.1.6. 312-1-6 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sair öhdəliklər";

29.6.2. 312-2 №li "Sığorta haqqı modeli ilə ölçülən qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər";

29.6.2.1. 312-2-1 №li "Qazanılmamış təkrarsığorta haqları ehtiyatı üzrə öhdəliklər";

29.6.2.2. 312-2-2 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə baş vermiş sığorta hadisələrinə görə zərərlər üzrə öhdəliklər (zərərlər ehtiyatı)";

29.6.2.2.1. 312-2-2-1 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə bildirilmiş zərərlərə görə öhdəliklər";

29.6.2.2.2. 312-2-2-2 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərərlərin tənzimlənmə xərcləri üzrə öhdəliklər";

29.6.2.2.3. 312-2-2-3 №li "Baş vermiş sığorta hadisələri ilə bağlı qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə öhdəliklər";

29.6.2.3. 312-2-3 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinə görə zərərli müqavilələr qrupu ilə bağlı zərər komponenti üzrə öhdəliklər (sabitləşdirici ehtiyatlar)";

29.6.2.4. 312-2-4 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələr üzrə investisiya komponenti ilə bağlı öhdəliklər";

29.6.2.5. 312-2-5 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta haqqına görə gözlənilən pul vəsaitləri";

29.6.2.6. 312-2-6 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sair öhdəliklər".

29.7. Ümumi model ilə ölçülən qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər mühasibat uçotunda aşağıdakı kimi əks etdirilir:

29.7.1. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə gələcək zərər və xərclərin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklər üzrə:

29.7.1.1. qüvvədə olan qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə gələcək zərər və xərclərin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklərin (riyazi öhdəliklərin) tanınması 312-1-5 №li subhesabın debeti və 312-1-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.1.2. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinin qalan dövrü ilə bağlı qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə öhdəliklərin tanınması 312-1-1-1 №li subhesabın debeti və 312-1- 2 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.1.3. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin tanınması 312-1-1-1 №li subhesabın debeti və 312-1-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.1.4. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı xərclərin reallaşmasına görə gəlirlərin tanınması (amortizasiyası) 312-1-1-1 №li subhesabın debeti və 602-2-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 602-2-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.7.1.5. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlərin tanınması (amortizasiyası) 312-1-2 №li subhesabın debeti və 602-2-2 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 602-2-2 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.7.2. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə baş vermiş sığorta hadisələri ilə bağlı gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklər üzrə:

29.7.2.1. baş vermiş sığorta hadisələri ilə bağlı gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklərin tanınması 702-2-3 №li subhesabın debeti və 312-1-1-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-2-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.2.2. sığorta ödənişləri üzrə kreditor borcların tanınması 312-1-1-2 №li subhesabın debeti və 345-2, 345-6 №li subhesabların krediti üzrə;

29.7.2.3. sığorta müqavilələri üzrə baş vermiş sığorta hadisələri ilə bağlı qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə öhdəliklərin tanınması 702-2-4 №li subhesabın debeti və 312-1-2 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.2.4. xərclərin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-2-3, 702-2-4 №li subhesabların krediti üzrə;

29.7.3. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə öhdəliklər üzrə:

29.7.3.1. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsi üzrə öhdəliklərin tanınması 312-1-1-1 №li subhesabın debeti və 312-1-2 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.3.2. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə qeyri-maliyyə riskləri ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlərin tanınması 312-1-2 №li subhesabın debeti və 602-2- 2 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 602-2-2 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.7.4. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklər üzrə:

29.7.4.1. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin tanınması 312-1-1-1 №li subhesabın debeti və 312-1-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.4.2. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlərin tanınması 312-1-3 №li subhesabın debeti və 602-2- 3 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 602-2-3 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.7.5. zərərli qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklər (sabitləşdirici ehtiyatlar) üzrə:

29.7.5.1. zərərli qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə xərclərin tanınması 702-2-6 №li subhesabın debeti və 312-1-4 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-2-6 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.5.2. zərərli qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin azalması üzrə düzəlişlər 312-1-4 №li subhesabın debeti və 702-2-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 702-2-6 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.7.6. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri ilə bağlı:

29.7.6.1. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitlərinın tanınması 312-1-5 №li subhesabın debeti və 312-1-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.6.2. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə ödəniş müddəti çatmış sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitlərinın debitor borca aid edilməsi 122-1, 122-4 №li subhesabların debeti və 312-1-5 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.7. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sair öhdəliklərə görə:

29.7.7.1. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta iddialarına görə sair öhdəliklərin tanınması 702-2-5 №li subhesabın debeti və 312-1-6 №li subhesabın krediti üzrə, habelə xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-2-5 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.7.2. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta iddialarına görə kreditor borcların tanınması 312-1-6 №li subhesabın debeti və 345-12 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.8. pulun zaman dəyərinin təsiri nəticəsində, habelə diskont faiz dərəcəsinin artması ilə bağlı qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə öhdəliklərin artması üzrə yaranan maliyyə xərcləri 751-2 №li subhesabın debeti və 312-1-1, 312-1-2, 312-1-3, 312-1-4, 312-1-6 №li subhesabların krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 751-2 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.9. pulun zaman dəyərinin təsiri nəticəsində, habelə diskont faiz dərəcəsinin azalması ilə bağlı qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri azalması ilə bağlı yaranan maliyyə gəlirləri 312-1-5 №li subhesabın debeti və 641-2 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 641-2 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.7.10. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələr qrupunun sonradan zərərli olan müqavilələr qrupu kimi tanındığı halda:

29.7.10.1. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin qalıq məbləği 312-1-3 №li subhesabın debeti və 312-1-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.10.2. zərərli qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin (sabitləşdirici ehtiyatların) yaranması 702-2-6 №li subhesabın debeti və 312-1-4 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-2-6 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.11. zərərli olan qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələr qrupu sonradan zərərli olmayan müqavilələr qrupu kimi tanındığı halda:

29.7.11.1. əvvəllər tanınmış zərər komponentinə görə öhdəliklərin qalıq məbləği qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərə aid edilməklə 312-1-4 №li subhesabın debeti və 312-1-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.11.2. əvvəllər tanınmış zərər komponentinə görə öhdəliklərin qalıq məbləğinin qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlərdə tanınması 312-1-3 №li subhesabın debeti və 602-2-3 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 602-2-3 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.7.11.3. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin yaranması 312-1-1-1 №li subhesabın debeti və 312-1-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.12. zərərli olmayan qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinə vaxtından əvvəl xitam verildikdə:

29.7.12.1. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklərin qalan məbləğinin sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri ilə silinməsi 312-1-1-1 №li subhesabın debeti və 312-1-5 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.12.2. qalan dövr ilə bağlı qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsi üzrə öhdəliklərin qalan məbləğinin qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklərə aid edilməsi 312-1-2 №li subhesabın debeti və 312-1-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.12.3. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin qalan məbləğinin qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklərə aid edilməsi 312-1-3 №li subhesabın debeti və 312-1-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.12.4. sığortaşı tərəfindən öhdəliyi yerinə yetirilməyən xitam verilmiş qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı qaytarılmalı sığorta haqqına görə yaranan kreditor borcun məbləğinə 312-1-1-1 №li subhesabın debeti və 345-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.13. zərərli qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinə vaxtından əvvəl xitam verildikdə:

29.7.13.1. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklərin qalan məbləğinin sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri ilə silinməsi 312-1-1-1 №li subhesabın debeti və 312-1-5 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.13.2. qalan dövr ilə bağlı qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsi üzrə öhdəliklərin qalan məbləğinin qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə öhdəliklərə aid edilməsi 312-1-2 №li subhesabın debeti və 312-1-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.13.3. zərərli qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin dəyərinin həmin müqavilələr üzrə yaranan xərclər hesabına silinməsi 312-1-4 №li subhesabın debeti və 702-2-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 702- 2-6 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.7.13.4. zərərli qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin dəyərinin qalan məbləğinin qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı digər gəlirə aid edilməsinə 312-1-4 №li subhesabın debeti və 702-2-6 №li subhesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 702-2-6 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.7.13.5. sığortaçı tərəfindən öhdəliyi yerinə yetirilməyən xitam verilmiş qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı qaytarılmalı sığorta haqqına görə yaranan kreditor borcun məbləği 312-1-1-1 №li subhesabın debeti və 345-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.14. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri qrupu ilə bağlı öhdəliklər və onların reallaşdırılmasında yaranan fərqə görə edilən düzəlişlər üzrə gəlirlərə 312-1-1, 312-1-2, 312- 1-3, 312-1-4, 312-1-5, 312-1-6 №li subhesabların debeti və 602-2 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 602-2 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.15. öhdəlikləri xarici valyutada ifadə edilmiş qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə yaranan müsbət məzənnə fərqlərinin gəlirlərdə əks olunmasına 312-1-1, 312-1-2, 312-1-3, 312-1-4, 312-1-5, 312-1-6 №li subhesabların debeti və 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.7.16. öhdəlikləri xarici valyutada ifadə edilmiş qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə yaranan mənfi məzənnə fərqlərinin xərclərdə əks olunmasına 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 312-1-1, 312-1-2, 312-1-3, 312-1-4, 312-1-5, 312-1-6 №li subhesabların krediti üzrə xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.7.17. öhdəlikləri xarici valyutada ifadə edilmiş qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə yaranan müsbət məzənnə fərqlərinin digər məcmu gəlirdə tanınmasına 312-1-1, 312-1-2, 312-1-3, 312-1-4, 312-1-5, 312-1-6 №li subhesabların debeti və 532, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.7.18. öhdəlikləri xarici valyutada ifadə edilmiş qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə yaranan müsbət məzənnə fərqlərinin digər məcmu gəlirdə tanınmasına 532, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 312-1-1, 312-1-2, 312-1-3, 312-1-4, 312-1-5, 312-1-6 №li subhesabların krediti üzrə;

29.7.19. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə təcrübəyə əsaslanan düzəlişlərə görə öhdəliklərin azalmasının sığorta gəlirlərinə aid edilməsinə 312-1-1, 312-1-2, 312-1-3, 312- 1-4, 312-1-5, 312-1-6 №li subhesabların debeti və 602-2 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 602-2 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.7.20. pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə öhdəliklərin zaman dəyərinə görə, habelə diskont faiz dərəcəsinin azalması ilə bağlı yaranan maliyyə gəlirlərinin digər məcmu gəlirdə tanınmasının mühasibat uçotunda əks etdirilməsinə 312-1-1, 312-1-2, 312-1-3, 312-1-4, 312-1- 5, 312-1-6 №li subhesabların debeti və 539, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.7.21. digər məcmu gəlirdə tanınmış maliyyə gəlirlərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq mənfəət və zərər hesabatı üzrə maliyyə gəlirlərinə köçürülməsinə 539, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 641 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.7.22. digər məcmu gəlirdə tanınmış maliyyə gəlirlərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə öhdəliklərin tərkibinə köçürülməsinə 539, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 312-1-1, 312-1-2, 312-1-3, 312-1-4, 312-1-5, 312-1-6 №li subhesabların krediti üzrə;

29.7.23. digər məcmu gəlirdə tanınmış maliyyə xərclərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə öhdəliklərin tərkibinə köçürülməsinə 312-1-1, 312-1-2, 312-1-3, 312-1-4, 312-1-5, 312-1-6 №li subhesabların debeti və 539, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.7.24. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə digər məcmu gəlirdə tanınmış maliyyə xərclərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq mənfəət və zərər hesabatına daxil edilməsinə 751-2 №li subhesabın debeti və 335, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.7.25. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə ilkin tanınmadan sonra:

29.7.25.1. müqavilə xidmət marjasının artmasına 312-1-1-1 №li subhesabın debeti və 312-1-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.25.2. müqavilə xidmət marjasının azalmasına 312-1-3 №li subhesabın debeti və 312- 1-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.25.3. təmin olunmamış xidmətlər üzrə qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə risk düzəlişlərinin azalmasına 312-1-2 №li subhesabın debeti və 312-1-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.7.25.4. təmin olunmamış xidmətlər üzrə qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə risk düzəlişlərinin artmasına 312-1-1-1 №li subhesabın debeti və 312-1-2 №li subhesabın krediti üzrə.

29.8. Söğorta haqqı modeli ilə ölçülən qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər mühasibat uçotunda aşağıdakı kimi əks etdirilir:

29.8.1. qazanılmamış sığorta haqları üzrə öhdəliklərin tanınmasına 312-2-5 №li subhesabın debeti və 312-2-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.8.2. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə baş vermiş sığorta hadisələrinə görə zərərlər üzrə öhdəliklərin yaranmasına 702-1-3 №li subhesabın debeti və 312-2-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-1-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.8.3. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə investisiya komponenti ilə bağlı öhdəliklərin yaranmasına 312-2-1 №li subhesabın debeti və 312-2-4 №li subhesabın krediti üzrə;

29.8.4. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinə görə sığorta gəlirlərinin tanınmasına 312-2-1 №li subhesabın debeti və 602-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 602-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

29.8.5. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə baş vermiş sığorta hadisələrinə görə aparılan əməliyyatlar ilə bağlı:

29.8.5.1. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə baş vermiş sığorta hadisələrinə görə zərərlər üzrə öhdəliklərin yaranmasına 702-1-3 №li subhesabın debeti və 312-2-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-1-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.8.5.2. sığorta ödənişləri üzrə kreditor borcların tanınması 312-2-2 №li subhesabın debeti və 345-2, 345-6 №li subhesabların krediti üzrə;

29.8.5.3. baş vermiş sığorta hadisələri ilə bağlı qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə öhdəliklərin yaranmasına 702-1-4 №li subhesabın debeti və 312-2-2 №li subhesabın krediti üzrə;

29.8.5.4. xərclərin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-1-4 №li subhesabın krediti üzrə;

29.8.5.5. müddəti başa çatmış qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə baş vermiş sığorta hadisələrinə görə zərərlər üzrə öhdəliklərin hesab qalıqlarının mənfəətə aid edilməsinə 312-2-2 №li subhesabın debeti və 602-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 602-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.8.6. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinə görə zərərli müqavilələr qrupu ilə bağlı zərər komponenti üzrə öhdəliklərə (sabitləşdirici ehtiyatlara) görə aparılan əməliyyatlar:

29.8.6.1. zərərli qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə xərclərin tanınması 702-1-6 №li subhesabın debeti və 312-2-3 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-1-6 №li subhesabın krediti üzrə;

29.8.6.2. zərərli qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin azalması üzrə düzəlişlər 312-2-3 №li subhesabın debeti və 702-1-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 702-1-6 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.8.7. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələr üzrə investisiya komponenti ilə bağlı öhdəliklərə görə yaranan törəmə maliyyə aləti ilə bağlı əməliyyatlar:

29.8.7.1. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə investisiya komponenti ilə bağlı yaranan törəmə maliyyə alətinə görə öhdəliklərin ilkin tanınması 751-2 №li subhesabın debeti və 312-2-4 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 751-2 №li subhesabın krediti üzrə;

29.8.7.2. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqaviləsindən ayrılmış törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəliklərin tanınmasının dayandırılması 312-2-4 №li subhesabın debeti və 371, 372 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.8.8. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrindən ayrılmış investisiya komponentləri ilə bağlı öhdəliklərə görə aparılan əməliyyatlar:

29.8.8.1. ayrılmış investisiya komponentinin ilkin tanınması 312-2-1 №li subhesabın debeti və 312-2-4 №li subhesabın krediti üzrə;

29.8.8.2. ayrılmış investisiya komponentinin yenidənqiymətləndirilməsi nəticəsində ədalətli dəyərinin artmasının xərclərdə əks olunması 741 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 312-2-4 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 741 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.8.8.3. ayrılmış investisiya komponentinin yenidənqiymətləndirilməsi nəticəsində ədalətli dəyərinin azalmasının gəlirlərdə əks olunması 312-2-4 №li subhesabın debeti və 631 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 631 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.8.8.4. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqaviləsindən ayrılmış investisiya komponentinə görə öhdəliklərin tanınmasının dayandırılması 312-2-4 №li subhesabın debeti və 309, 349, 502 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.8.9. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri ilə bağlı aparılan əməliyyatlar:

29.8.9.1. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitlərinın tanınması 312-2-5 №li subhesabın debeti və 312-2-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.8.9.2. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə ödəniş müddəti çatmış sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitlərinın debitor borca aid edilməsi 122-1, 122-4 №li subhesabların debeti və 312-2-5 №li subhesabın krediti üzrə;

29.8.10. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sair öhdəliklərə görə aparılan əməliyyatlar ilə bağlı:

29.8.10.1. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə digər öhdəliklərin tanınmasına 702-1-8 №li subhesabın debeti və 312-2-6-4 №li subhesabın krediti üzrə, habelə xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-1-8 №li subhesabın krediti üzrə;

29.8.10.2. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə digər öhdəliklərə görə kreditor borcların tanınması 311-2-6-4 №li subhesabın debeti və 345-12 №li subhesabın krediti üzrə;

29.8.11. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələr qrupu sonradan zərərli olan müqavilələr qrupu kimi tanındığı halda zərərli qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin (sabitləşdirici ehtiyatların) yaranması 702-1-6 №li subhesabın debeti və 312-2-3 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-1-6 №li subhesabın krediti üzrə;

29.8.12. zərərli olan qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələr qrupu sonradan zərərli olmayan müqavilələr qrupu kimi tanındığı halda əvvəllər tanınmış zərər komponentinə görə öhdəliklərin qalıq məbləğinə 312-2-3 №li subhesabın debeti və 312-2-1 №li subhesabın krediti üzrə;

29.8.13. zərərli olmayan qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinə vaxtından əvvəl xitam verildikdə, müqavilələr qrupu üzrə:

29.8.13.1. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinə görə sığorta haqlarının qazanılmamış hissəsi üzrə öhdəliklərin qalan məbləğinin sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri ilə silinməsinə 312-2-1 №li subhesabın debeti və 312-2-5 №li subhesabın krediti üzrə;

29.8.13.2. sığortaçı tərəfindən öhdəliyi yerinə yetirilməyən xitam verilmiş qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı qaytarılmalı sığorta haqqına görə yaranan kreditor borcun məbləğinə 312-2-1 №li subhesabların debeti və 345-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.8.14. zərərli qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinə vaxtından əvvəl xitam verildikdə, müqavilələr qrupu üzrə:

29.8.14.1. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinə görə sığorta haqlarının qazanılmamış hissəsi üzrə öhdəliklərin qalan məbləğinin sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri ilə silinməsinə 312-2-1 №li subhesabın debeti və 312-2-5 №li subhesabın krediti üzrə;

29.8.14.2. zərərli qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin dəyərinin həmin müqavilələr üzrə yaranan xərclər hesabına silinməsi 312-2-3 №li subhesabın debeti və 702-1-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-1-6 №li subhesabın krediti üzrə;

29.8.14.3. zərərli qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin dəyərinin qalan məbləğinin sığorta müqavilələri ilə bağlı gəlirə aid edilməsinə 312-2-3 №li subhesabın debeti və 602-1 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 602-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.8.14.4. sığortaçı tərəfindən öhdəliyi yerinə yetirilməyən xitam verilmiş qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı qaytarılmalı sığorta haqqına görə yaranan kreditor borcun məbləğinə 312-2-1 №li subhesabın debeti və 345-3 №li subhesabın krediti üzrə;

29.8.15. öhdəlikləri xarici valyutada ifadə edilmiş qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə yaranan müsbət məzənnə fərqlərinin gəlirlərdə əks olunmasına 312-2-1, 312-2-2, 312-2-3, 312-2-4, 312-2-5, 312-2-6 №li subhesabların debeti və 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.8.16. öhdəlikləri xarici valyutada ifadə edilmiş qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə yaranan mənfi məzənnə fərqlərinin xərclərdə əks olunmasına 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 312-2-1, 312-2-2, 312-2-3, 312-2-4, 312-2-5, 312-2-6 №li subhesabların krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.8.17. öhdəlikləri xarici valyutada ifadə edilmiş qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə yaranan müsbət məzənnə fərqlərinin digər məcmu gəlirdə tanınmasına 312-2-1, 312-2-2, 312-2-3, 312-2-4, 312-2-5, 312-2-6 №li subhesabların debeti və 532 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.8.18. öhdəlikləri xarici valyutada ifadə edilmiş qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə yaranan müsbət məzənnə fərqlərinin digər məcmu gəlirdə tanınmasına 532 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 312-2-1, 312-2-2, 312-2-3, 312-2-4, 312-2-5, 312- 2-6 №li subhesabların krediti üzrə;

29.4.19. digər məcmu gəlirdə tanınmış maliyyə gəlirlərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq mənfəət və zərər hesabatı üzrə maliyyə gəlirlərinə köçürülməsinə 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 641 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.8.20. digər məcmu gəlirdə tanınmış maliyyə gəlirlərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə öhdəliklərin tərkibinə köçürülməsinə 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 312-2-1, 312-2-2, 312-2-3, 312-2-4, 312-2-5, 312-2-6 №li subhesabların krediti üzrə;

29.8.21. digər məcmu gəlirdə tanınmış maliyyə xərclərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq pul vəsaitlərinin hərəkəti üzrə öhdəliklərin tərkibinə köçürülməsinə 312-2-1, 312-2-2, 312-2-3, 312-2-4, 312-2-5, 312-2-6 №li subhesabların debeti və 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.8.22. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə digər məcmu gəlirdə tanınmış maliyyə xərclərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq mənfəət və zərər hesabatına daxil edilməsinə 751-1 №li subhesabın debeti və 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

29.8.23. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə ilkin tanınmadan sonra sığorta müqavilələri üzrə digər öhdəliklərin artmasına 312-2-1 №li subhesabın debeti və 312-2-6 №li subhesabın krediti üzrə.

30. Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə öhdəliklərin uçotu

30.1. Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə öhdəliklərin uçotu Hesablar Planının 32-ci maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə öhdəliklər barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim olunur. Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə öhdəliklər maddəsində təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə təkrarsığorta öhdəlikləri uçota alınır.

30.2. Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə öhdəliklər maddəsi 321 №li "Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə öhdəliklər" hesabından ibarətdir. Bu hesabda təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə öhdəliklər barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

30.3. Hesabat tarixinə (ayın sonuna) təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə aktivlərin balans qalığı kredit qalıq olarsa bu zaman həmin balans qalıq məbləğinə 161, 162 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 321 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

30.4. Növbəti ilin hesabat tarixinin əvvəlinə 30.3-cü bənddə verilən mühasibat yazılışlarına əks olaraq 321 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 161, 162 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

31. Vergi və sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəliklərin uçotu

31.1. Vergi və sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəliklərin uçotu Hesablar Planının 33-cü maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə vergi, əməkhaqqına görə ayırmalar (məcburi dövlət sosial sığorta haqları, icbari tibbi sığorta, işsizlikdən sığorta), icbari dövlət sığortası və sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəliklər barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim olunur. Vergi, əməkhaqqına görə ayırmalar (məcburi dövlət sosial sığorta haqları, icbari tibbi sığorta, işsizlikdən sığorta), icbari dövlət sığortası və sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəlikləri maddəsində vergi öhdəlikləri, məcburi dövlət sosial sığorta haqları, icbari tibbi sığorta, işsizlikdən sığorta, icbari dövlət sığortası və sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəliklər uçota alınır. Bu maddə aşağıdakı hesablardan ibarətdir:

31.1.1. 331 №li "Vergi öhdəlikləri";

31.1.2. 332 №li "Əməkhaqqına görə ayırmalar və tutulmalar (məcburi dövlət sosial sığorta haqları, icbari tibbi sığorta, işsizlikdən sığorta) üzrə öhdəliklər";

31.1.3. 333 №li "İcbari sığorta və sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəliklər".

31.2. 331 №li "Vergi öhdəlikləri" hesabında sığortaçıların fəaliyyətinin həyata keçirilməsi zamanı Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinə əsasən hesablanmış, tutulmuş və hesabat tarixindən sonra 12 ay ərzində büdcəyə ödənilməli olan vergilər barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

31.3. Vergi öhdəlikləri yarandıqda 131, 132, 133, 192, 193, 203, 213, 223, 252, 258, 331, 332, 343, 344, 364, 389, 552, 553, 711, 721, 901, 902 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

31.4. Malların qaytarılması və ucuzlaşdırılması, habelə verilmiş güzəştlərlə bağlı hesablanılmış əlavə dəyər vergisinə görə aparılmış dəqiqləşdirilmə ilə əlaqədar 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

31.5. Əldə edilmiş aktivlər üzrə hesablanmış əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

31.6. Kreditor borclarının bağışlanılması və ya iddia müddətinin keçməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi zamanı, həmin kreditor borclarla bağlı hesablanmış əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilmişdirsə, bu halda həmin məbləğə 341, 342, 347, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

31.7 Keçmiş illərə aid vergi xərclərinin uçotda əks etdirilməsi məqsədi ilə düzəlişlərə 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

31.8. Keçmiş illərə aid vergi xərclərinin tanınmasının mənfəət vergisinin hesablanması ilə əlaqədar düzəliş məbləğinə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

31.9. Keçmiş illərə aid vergi xərclərinin azaldılması məqsədi ilə düzəlişlərin verilməsinə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

31.10. Keçmiş illərə aid vergi xərclərinin azaldılması nəticəsində mənfəət vergisinin hesablanması ilə əlaqədar düzəliş məbləğinə 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

31.11. Vergi öhdəlikləri ödənildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

31.12. Vergi öhdəliklərinin üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsi 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

31.13. Vergi öhdəliklərinin bağışlanması və ya iddia müddətinin keçməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

31.14. 332 №li "Əməkhaqqına görə ayırmalar və tutlmalar (məcburi dövlət sosial sığorta haqları, icbari tibbi sığorta, işsizlikdən sığorta) üzrə öhdəliklər" hesabında sığortaçıların fəaliyyətinin həyata keçirilməsi zamanı əmək haqqına və ona bərabər tutulan ödənişlərə görə hesablanmış, tutulmuş və hesabat tarixindən sonra 12 ay ərzində ödənilməli olan məcburi dövlət sosial sığorta haqları, icbari tibbi sığorta, işsizlikdən sığorta üzrə öhdəliklər barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

31.14.1. 332-1 №li "Əməkhaqqına görə məcburi dövlət sosial sığorta haqları üzrə ayırmalar və tutulmalar üzrə öhdəliklər";

31.14.2. 332-2 №li "Əməkhaqqına görə icbari tibbi sığorta üzrə ayırmalar və tutulmalar üzrə öhdəliklər";

31.14.3. 332-3 №li "Əməkhaqqına görə işsizlikdən sığorta üzrə ayırmalar və tutulmalar üzrə öhdəliklər".

31.15. Əməkhaqqına görə ayırmalar və tutulmalatr (məcburi dövlət sosial sığorta haqları, icbari tibbi sığorta, işsizlikdən sığorta) üzrə öhdəliklər yarandıqda 192, 193, 203, 213, 223, 252, 258, 343, 364, 389, 552, 553, 711, 721 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 332 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

31.16. Keçmiş illərə aid əməkhaqqına görə ayırmalar və tutulmalar (məcburi dövlət sosial sığorta haqları, icbari tibbi sığorta, işsizlikdən sığorta) üzrə xərclərin uçotda əks etdirilməsi məqsədi ilə düzəlişlərə 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 332 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

31.17. Keçmiş illərə aid əməkhaqqına görə ayırmalar və tutulmalar (məcburi dövlət sosial sığorta haqları, icbari tibbi sığorta, işsizlikdən sığorta) üzrə xərclərinin azaldılması məqsədi ilə düzəlişlərin verilməsinə 332 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

31.18. Əməkhaqqına görə ayırmalar və tutulmalar (məcburi dövlət sosial sığorta haqları, icbari tibbi sığorta, işsizlikdən sığorta) üzrə öhdəliklər ödənildikdə 332 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

31.19. Əməkhaqqına görə ayırmalar və tutulmalar (məcburi dövlət sosial sığorta haqları, icbari tibbi sığorta, işsizlikdən sığorta) üzrə öhdəliklərin üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsi 332 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

31.20. Əməkhaqqına görə ayırmalar və tutulmalar (məcburi dövlət sosial sığorta haqları, icbari tibbi sığorta, işsizlikdən sığorta) üzrə öhdəliklərin bağışlanması və ya iddia müddətinin keçməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi 332 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

31.21. 333 №li "İcbari sığorta və sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəliklər" hesabında sığortaçıların fəaliyyətinin həyata keçirilməsi zamanı Azərbaycan Respublikasının qanununlarına əsasən hesablanmış, tutulmuş və hesabat tarixindən sonra 12 ay ərzində ödənilməli olan istehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta və sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəlikləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

31.21.1. 333 №li "İcbari sığorta üzrə öhdəliklər ";

31.21.2. 333 №li "Sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəliklər".

31.22. İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta və sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəliklər yarandıqda 192, 193, 203, 213, 223, 252, 258, 343, 364, 389, 552, 553, 711, 721 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 333 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

31.23. Keçmiş illərə aid istehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta və sair məcburi ödənişlər üzrə xərclərin artırılması məqsədi ilə düzəlişlərə 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 333 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

31.24. Keçmiş illərə aid istehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta və sair məcburi ödənişlər üzrə xərclərin azaldılması məqsədi ilə düzəlişlərin verilməsinə 333 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

31.25. İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta və sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəliklər ödənildikdə 333 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

31.26. İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta və sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəliklərin üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsi 333 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

31.27. İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta və sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəliklərin bağışlanması və ya iddia müddətinin keçməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi 333 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

31.28. Vergi və sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəliklər nizamnamə kapitalına çevrildikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

31.28.1. səhmlərin buraxılmasına 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 501 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

31.28.2. səhmlərin nominal dəyəri məbləğinə 331, 332, 333 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, səhmlərin nominal dəyərindən artıq məbləğinə (emissiya gəlirinə) 331, 332, 333 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

31.29. Vergi və sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəliklər geri alınmış səhmlərin yenidən buraxılması hesabına nizamnamə kapitalına çevrildikdə səhmlərin nominal dəyəri məbləğinə 331, 332, 333 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 521 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, səhmlərin nominal dəyərindən artıq məbləğə (emissiya gəlirinə) 331, 332, 333 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

31.30. Artıq ödənilmiş vergi və sair məcburi ödənişlər üzrə məbləğlərə 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331, 332, 333 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Həmin artıq ödənilmiş vergi və sair məcburi ödəniş məbləğləri sığortaçıların hesabına daxil olduqda 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

31.31. Sığortaçılar tərəfindən artıq ödənilmiş vergi və sair məcburi ödənişlər üzrə məbləğlər onun hesablanılmış vergi, məcburi dövlət sosial sığorta haqları, icbari tibbi sığorta, işsizlikdən sığorta üzrə öhdəliklərin, icbari dövlət sığortası və sair məcburi ödənişlərin məbləğləri ilə əvəzləşdirildikdə 331, 332, 333 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32. Kreditor borcların uçotu

32.1. Kreditor borcların uçotu Hesablar Planının 34-cü maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə sığortaçıların kreditor borclarının hərəkəti üzrə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə aşağıdakı hesablar açılır:

32.1.1. 341 №li "Malsatan və podratçılar üzrə kreditor borcları";

32.1.2. 342 №li "Törəmə (asılı) cəmiyyətlər üzrə kreditor borcları";

32.1.3. 343 №li "Əməyin ödənişi üzrə işçi heyətinə olan borclar";

32.1.4. 344 №li "Dividendlərin ödənilməsi üzrə təsisçilərə kreditor borcları";

32.1.5. 345 №li "Sığorta müqavilələri üzrə kreditor borcları";

32.1.6. 346 №li "Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə kreditor borcları";

32.1.7. 347 №li "Tikinti müqavilələri üzrə kreditor borcları";

32.1.8. 348 №li "Faizlər üzrə kreditor borcları";

32.1.9. 349 №li "Digər kreditor borcları".

32.2. 441 №li "Malsatan və podratçılar üzrə kreditor borcları" hesabında sığortaçıların əsas fondlar, qeyri-maddi aktivlər və ehtiyatların əldə edilməsi üzrə yaranan kreditor borcları barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Malsatan və podratçılar üzrə kreditor borcları yarandıqda 191, 195, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 223, 258 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 341 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.3. Aksiz vergisi tətbiq edilən məhsul istehsalında istifadə olunan aksiz vergili materiallar əldə edilən zaman aksiz vergisinin hesablanması ilə bağlı aşağıdakı mühasibat yazılışıları verilir:

32.3.1. həmin materiallar üzrə hesablanılan aksiz vergisinə 251-2 №li subhesabın debeti və 341 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.3.2. əldə edilmiş materiallar üzrə ödənilmiş aksiz vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-2 №li subhesabın krediti üzrə;

32.3.3. aksiz vergisi tətbiq edilən məhsul istehsalında istifadə olunan aksiz vergili materiallar üzrə aksiz vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 191 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-2 №li subhesabın krediti üzrə.

32.4. Əsas fondlar, qeyri-maddi aktivlər və ehtiyatların əldə edilməsi nəticəsində yaranan əlavə dəyər vergisi 251-1 №li subhesabın debetində və 341 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Əldə edilmiş həmin aktivlər üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Bu aktivlər üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 191, 195, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 223, 258 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.5. Malsatan və podratçılar üzrə kreditor borcları üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 341 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.6. Malsatan və podratçılar üzrə kreditor borcları üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 341 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.7. Malsatan və podratçılar üzrə kreditor borcların dəyəri ödənildikdə 341 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.8. Malsatan və podratçılar üzrə kreditor borcların dəyərinin üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsi 441 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

32.9. Malsatan və podratçılar üzrə kreditor borcların bağışlanılması və ya iddia müddətinin keçməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi 341 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsi 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Aksiz vergisi tətbiq edilən xammal və materialların aksiz vergisi əvəzləşdirildiyi halda, 341 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, əvəzləşdirilmədiyi halda 341 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-2 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Bu zaman hesablanmış əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildiyi halda həmin məbləğə 341 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilmədiyi halda həmin məbləğə 341 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.10. 342 №li "Törəmə (asılı) cəmiyyətlər üzrə kreditor borcları" hesabında təşkilatın əsas fondlar, qeyri-maddi aktivlər, ehtiyatlar, görülmüş işlər və göstərilmiş xidmətlərin əldə edilməsi üzrə, habelə faizlərə görə törəmə (asılı) cəmiyyətlərə yaranan kreditor borcları barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Törəmə (asılı) cəmiyyətlər üzrə kreditor borcları yarandıqda 191, 192, 193, 195, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 223, 252, 258, 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 342 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.11. Aksiz vergisi tətbiq edilən məhsul istehsalında istifadə olunan aksiz vergili materiallar əldə edilən zaman aksiz vergisinin hesablanması ilə bağlı aşağıdakı mühasibat yazılışıları verilir:

32.11.1. həmin materiallar üzrə hesablanılan aksiz vergisinə 251-2 №li subhesabın debeti və 342 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.11.2. əldə edilmiş materiallar üzrə ödənilmiş aksiz vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-2 №li subhesabın krediti üzrə;

32.11.3. aksiz vergisi tətbiq edilən məhsul istehsalında istifadə olunan aksiz vergili materiallar üzrə aksiz vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 191 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-2 №li subhesabın krediti üzrə.

32.12. Əsas fondlar, qeyri-maddi aktivlər, ehtiyatlar, görülmüş işlər və göstərilmiş xidmətlərin əldə edilməsi zamanı törəmə (asılı) cəmiyyətlərə yaranan əlavə dəyər vergisi 251- 1 №li subhesabın debetində və 342 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 191, 192, 193, 195, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 223, 252, 258, 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.13. Törəmə (asılı) cəmiyyətlər üzrə kreditor borcları üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 342 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.14. Törəmə (asılı) cəmiyyətlər üzrə kreditor borcları üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 342 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.15. Törəmə (asılı) cəmiyyətlər üzrə kreditor borcların dəyəri ödənildikdə 342 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.16. Törəmə (asılı) cəmiyyətlər üzrə kreditor borclarının üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsi 342 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

32.17. Törəmə (asılı) cəmiyyətlər üzrə kreditor borclarının bağışlanılması və ya iddia müddətinin keçməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi 342 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsi 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Aksiz vergisi tətbiq edilən materialların aksiz vergisi əvəzləşdirildiyi halda, 342 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, əvəzləşdirilmədiyi halda 342 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-2 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Bu zaman hesablanmış əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildiyi halda həmin məbləğə 342 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilmədiyi halda həmin məbləğə 342 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.18. 343 №li "Əməyin ödənişi üzrə işçi heyətinə olan borclar" hesabında sığortaçıların fəaliyyətinin həyata keçirilməsi zamanı işçi heyətinin mükafatlandırılması ilə əlaqədar ödənilməli olan borclar barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

32.19. Əməyin ödənişi üzrə işçi heyətinə borclar yarandıqda 192, 193, 203, 213, 223, 252, 258, 351, 359, 389, 552, 553, 711, 721 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 343 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.20. Əməyin ödənişi üzrə işçi heyətinə hesablanan borclardan tutulmalar aparıldıqda 343 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 128, 331, 332, 333, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.21. Keçmiş illərə aid əməyin ödənişi üzrə işçi heyətinə borclar üzrə xərclərin uçotda əks etdirilməsi məqsədi ilə düzəlişlərə 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 343 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.22. Keçmiş illərə aid əməyin ödənişi üzrə işçi heyətinə borclar üzrə xərclərin azaldılması məqsədi ilə düzəlişlərin verilməsinə 343 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.23. Əməyin ödənişi üzrə işçi heyətinə olan borclar ödənildikdə 343 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.24. Əməyin ödənişi üzrə işçi heyətinə olan borcların üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsi 343 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

32.25. Əməyin ödənişi üzrə işçi heyətinə olan borcların bağışlanması və ya iddia müddətinin keçməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi 343 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

32.26. 344 №li "Dividendlərin ödənilməsi üzrə təsisçilərə kreditor borcları" hesabında sığortaçıların elan olunmuş, lakin hələ ödənilməmiş dividendlər üzrə təsisçilərə olan kreditor borcları barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Dividendlərin ödənilməsi üzrə təsisçilərə kreditor borcları yarandıqda 554 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 344 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.27. Elan edilmiş dividendlərdən tutulan ödəmə mənbəyindən vergiyə görə 344 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.28. Dividendlərin ödənilməsi üzrə təsisçilərə kreditor borcları üzrə səhv hesablanılmış məbləğlər 344 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 554 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində, eyni zamanda 554 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

32.29. Dividendlərin ödənilməsi üzrə təsisçilərə kreditor borcları ödənildikdə 344 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.30. Dividendlərin ödənilməsi üzrə təsisçilərə kreditor borcların üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsi 344 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

32.31. Dividendlərin ödənilməsi üzrə təsisçilərə kreditor borcların bağışlanması və ya iddia müddətinin keçməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi 344 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

32.32. 345 №li "Sığorta və təkrarsığorta müqavilələri üzrə kreditor borcları" hesabı üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

32.32.1. 345-1 №li "Sığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclərilə bağlı kreditor borcları";

32.32.2. 345-2 №li "Sığorta ödənişləri üzrə kreditor borcları";

32.32.3. 345-3 №li "Xitam verilmiş sığorta müqavilələri ilə bağlı kreditor borcları";

32.32.4. 345-4 №li "Sığortalıya payda iştirak ilə bağlı bölüşdürülmüş mənfəətə görə kreditor borcları";

32.32.5. 345-5 №li "Sığorta brokeri ilə hesablaşmaya görə yaranan kreditor borcları";

32.32.6. 345-6 №li "Sığorta agenti ilə hesablaşmalar üzrə yaranan kreditor borcları";

32.32.7. 345-7 №li "Zərərçəkənin sığortaçıları ilə dəymiş ziyana görə birbaşa hesablaşmalar üzrə yaranan kreditor borcları";

32.32.8. 345-8 №li "Sığortaçıların üzv olduğu birliklər ilə dəymiş ziyana görə birbaşa hesablaşmalar üzrə yaranan kreditor borcları";

32.32.9. 345-9 №li "Sığortalanmış nəqliyyat vasitələrinə göstərilmiş texniki xidmət və təmir işlərinə görə texni xidmət məntəqələri ilə hesablaşmalar üzrə kreditor borcları";

32.32.10. 345-10 №li "Dəbbə pulu üzrə kreditor borcları";

32.32.11. 345-11 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığortalılara qaytarılan sığorta haqları üzrə kreditor borcları";

32.32.12. 345-12 №li "Sığorta müqavilələri üzrə sair kreditor borcları".

32.33. Sığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclərə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

32.33.1. sığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclərə görə kreditor borcların yaranmasına 241, 242 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 345-1 №li subhesabın krediti üzrə;

32.33.2. sığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclərin 17 №-li MHBSnin 59-cu maddəsinin (a) hissəsinə uyğun olaraq yarandığı tarixdə xərcə aid olunmasına 701- 1-1, 701-2-1, 701-3-1, 702-1-1, 702-2-1 №li subhesabların debeti və 345-1 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1-1, 701-2-1, 701-3-1, 702-1-1, 702-2-1 №li subhesabların krediti üzrə;

32.33.3. sığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclərə görə kreditor borcların ödənilmiş avans məbləğlərinin hesabına əvəzləşdirilməsinə 345-1 №li subhesabın debeti və 253 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.33.4. sığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclərə görə kreditor borcların ödənilməsinə 345-1 №li subhesabın debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.33.5. sığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclərə görə kreditor borcların üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsinə 345-1 №li subhesabın debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

32.34. Sığorta ödənişləri üzrə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

32.34.1. sığorta ödənişləri üzrə kreditor borcların yaranmasına 311-1-1-2, 311-2-2, 311-3- 1-2, 312-1-1-2, 312-2-2 №li subhesabların debeti və 345-2, 345-6 №li subhesabların krediti üzrə, 32.34.2. sığorta ödənişləri üzrə yaranmış kreditor borcların göstərilmiş xidmətlər, verilmiş mal-material hesabına ödənilməsinə 345-2, 345-6 №li subhesabların debeti və 124, 125, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.34.3. sığorta ödənişləri üzrə yaranmış kreditor borcların ödənilməsinə 345-2, 345-6 №li subhesabların debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.34.4. sığorta ödənişləri üzrə yaranmış kreditor borcların üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsinə 345-2, 345-6 №li subhesabların debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

32.35. Sığorta (təkrarsığorta) müqavilələrinə vaxtından əvvəl xitam verildikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

32.35.1. sığortaçılar tərəfindən öhdəliyi yerinə yetirilməyən xitam verilmiş sığorta (təkrarsığorta) müqavilələri ilə bağlı qaytarılmalı sığorta haqqına görə yaranan kreditor borcun məbləğinə 311-1-1-1, 311-2-1, 311-3-1-1, 312-1-1-1, 312-2-1 №li subhesabların debeti və 345-3 №li subhesabın krediti üzrə;

32.35.2. öhdəliyi yerinə yetirilməyən xitam verilmiş sığorta (təkrarsığorta) müqavilələri ilə bağlı qaytarılmalı sığorta haqqına görə yaranmış kreditor borcların ödənilməsinə 345-3 №li subhesabın debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.35.3. öhdəliyi yerinə yetirilməyən xitam verilmiş sığorta (təkrarsığorta) müqavilələri ilə bağlı qaytarılmalı sığorta haqqına görə yaranmış kreditor borcların üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsinə 345-3 №li subhesabın debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

32.36. Sığortalı ilə onun payda iştirakina görə mənfəətin bölüşdürülməsi üzrə aparılan əməliyyatlara aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

32.36.1. sığortalıya payda iştirak ilə bağlı bölüşdürülmüş mənfəətə görə yaranan kreditor borclara 554 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 345-4 №li subhesabın krediti üzrə;

32.36.2. sığortalıya payda iştirak ilə bağlı bölüşdürülmüş mənfəətə görə yaranmış kreditor borcların ödənilməsinə 345-4 №li subhesabın debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.36.3. sığortalıya payda iştirak ilə bağlı bölüşdürülmüş mənfəətə görə yaranmış kreditor borcların üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsinə 345-4 №li subhesabın debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

32.37. Sığorta brokeri ilə hesablaşmaya görə aparılan əməliyyatlara aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

32.37.1. sığorta brokeri ilə sığorta müqavilələri ilə bağlı hesablaşmalara görə yaranan kreditor borclara 241, 242 №li hesabların müvafiq subhesablarının, habelə 701-1-1, 701-2-1, 701-3-1, 702-1-1, 702-2-1 №li subhesabların debeti və 345-5 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701- 1-1, 701-2-1, 701-3-1, 702-1-1, 702-2-1 №li subhesabların krediti üzrə;

32.37.2. sığorta brokeri ilə sığorta müqavilələri ilə bağlı hesablaşmalara görə yaranmış kreditor borcların ödənilməsinə 345-5 №li subhesabın debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.37.3. sığorta brokeri ilə sığorta müqavilələri ilə bağlı hesablaşmalara görə yaranmış kreditor borcların üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsinə 345-5 №li subhesabın debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

32.38. Sığorta agenti ilə hesablaşmalara üzrə aparılan əməliyyatlara aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

32.38.1. sığorta agenti ilə sığorta müqavilələri ilə bağlı hesablaşmalara görə yaranan kreditor borclara 241, 242 №li hesabların müvafiq subhesablarının, habelə 701-1-1, 701-2-1, 701-3-1, 702-1-1, 702-2-1 №li subhesabların debeti və 345-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701- 1-1, 701-2-1, 701-3-1, 702-1-1, 702-2-1 №li subhesabların krediti üzrə;

32.38.2. sığorta agenti ilə sığorta müqavilələri ilə bağlı hesablaşmalara görə yaranmış kreditor borcların ödənilməsinə 345-6 №li subhesabın debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.38.3. sığorta agenti ilə sığorta müqavilələri ilə bağlı hesablaşmalara görə yaranmış kreditor borcların üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsinə 345-6 №li subhesabın debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

32.39. Loto üsuluna əsasən zərərçəkmişə dəymiş ziyana görə zərərçəkənin sığortaçılara ödənilməli olan məbləğ üzrə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

32.39.1. zərərvuranın sığortaçıları tərəfindən zərərçəkənin sığortaçılarına ödənilməli məbləğə görə yaranan öhdəlik məbləğinə 701-1-3, 701-2-3, 701-3-3, 702-1-3, 702-2-3 №li subhesabların debeti və 311-1-1-2, 311-2-2, 311-3-1-2, 312-1-1-2, 312-2-2 №li subhesabların krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1-3, 701-2-3, 701-3-3, 702-1-3, 702-2-3 №li subhesabların krediti üzrə;

32.39.2. zərərvuranın sığortaçıları tərəfindən zərərçəkənin sığortaçılarına ödənilməli məbləğə görə yaranan kreditor borc məbləğinə 311-1-1-2, 311-2-2, 311-3-1-2, 312-1-1-2, 312-2- 2 №li subhesabların debeti və 345-7 №li subhesabın krediti üzrə;

32.39.3. dəymiş ziyanın birbaşa bərpasına görə hesablaşmaların nəticəsinə əsasən zərərvuranın sığortaçıları tərəfindən zərərçəkənin sığortaçılarına ödənilmiş və zərərin bərpası hesabına daxil olmuş pul vəsaitlərinin müxabirləşməsinə:

32.39.3.1. ödənilmiş məbləğ kreditor borc məbləğindən az olduqda 345-7 №li subhesabın debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının, habelə 382-6 №li subhesabın krediti üzrə;

32.39.3.2. ödənilmiş məbləğ kreditor borc məbləğindən çox olduqda 345-7 №li subhesabın, 241, 242 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.39.4. dəymiş ziyanın birbaşa bərpasına görə hesablaşmaların nəticəsinə əsasən zərərvuranın sığortaçıları tərəfindən verilmiş və zərərin bərpası hesabına daxil olan aktivlərə, habelə göstərilən xidmətlərə görə yaranan debitor borcun kreditor borcla əvəzləşdirilməsinə:

32.39.4.1. əvəzləşdirilən məbləğ kreditor borc məbləğindən az olduqda 345-7 №li subhesabın debeti və 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının, habelə 382-6 №li subhesabın krediti üzrə;

32.39.4.2. əvəzləşdirilən məbləğ kreditor borc məbləğindən çox olduqda 345-7 №li subhesabın, 241, 242 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.39.5. yekunlaşmış hesablaşmaların kredit qalığının gəlirlərə silinməsinə 345-7 №li subhesabın debeti və 601-4, 602-3 №li subhesabların krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 601-4, 602-3 №li subhesabların debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

32.40. Sığortaçıların üzv olduğu birliklər ilə dəymiş ziyana görə birbaşa hesablaşmalar üzrə aşağıdakı mühasibat yazılışı verilir:

32.40.1. zərərçəkənin sığortaçılarına kompensasiya məbləğinə görə ixtisaslaşmış sığorta birliklərinə yaranan kreditor borcunun müxabirləşməsinə 122-3 №li subhesabın debeti və 345-8 №li subhesabın krediti üzrə;

32.40.2. ixtisaslaşmış sığorta birliklərinə yaranmış kreditor borca görə ödənilən məbləğin müxabirləşməsinə 345-8 №li subhesabın debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.40.3 ixtisaslaşmış sığorta birliklərinə yaranmış kreditor borcun onlara verilən aktivlərə, habelə göstərilən xidmətlərə görə yaranan debitor borcla əvəzləşdirilməsinə 345-8 №li subhesabın debeti və 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.40.4. ixtisaslaşmış sığorta birliklərinə yaranmış kreditor borcların üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsinə 345-8 №li subhesabın debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.40.5. yekunlaşmış hesablaşmaların kredit qalıqlarının gəlirlərə silinməsinə 345-8 №li subhesabın debeti və 601-4, 602-3 №li subhesabların krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 601-4, 602-3 №li subhesabların debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

32.41. Sığortalanmış nəqliyyat vasitələrinə dəymiş ziyana görə göstərilmiş texniki xidmət və təmir işləri ilə bağlı texniki xidmət məntəqələri ilə hesablaşmalar üzrə aşağıdakı mühasibat yazılışı verilir:

32.41.1. sığortalanmış nəqliyyat vasitələrinə göstərilmiş texniki xidmət və təmir işlərinə görə texniki xidmət məntəqələri ilə hesablaşmalar üzrə yaranan kreditor borcların müxabirləşməsinə 701-1-3, 701-2-3, 703-3-3, 702-1-3, 702-2-3 №li subhesabların debeti və 345- 9 №li subhesabın krediti üzrə, habelə xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1-3, 701-2-3, 703-3-3, 702-1-3, 702-2-3 №li subhesabların krediti üzrə;

32.41.2. sığortalanmış nəqliyyat vasitələrinə göstərilmiş texniki xidmət və təmir işlərinə görə texniki xidmət məntəqələri ilə hesablaşmalar üzrə yaranmış kreditor borca görə ödənilən məbləğin müxabirləşməsinə 345-9 №li subhesabın debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.41.3. sığortalanmış nəqliyyat vasitələrinə göstərilmiş texniki xidmət və təmir işlərinə görə texniki xidmət məntəqələri ilə hesablaşmalar üzrə yaranmış kreditor borcun onlara verilən aktivlərə, habelə göstərilən xidmətlərə görə yaranan debitor borcla əvəzləşdirilməsinə 345-9 №li subhesabın debeti və 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.41.4. sığortalanmış nəqliyyat vasitələrinə göstərilmiş texniki xidmət və təmir işlərinə görə texniki xidmət məntəqələri ilə hesablaşmalar üzrə yaranmış kreditor borcların üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsinə 345-9 №li subhesabın debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.41.5. yekunlaşmış hesablaşmaların kredit qalıqlarının gəlirlərə silinməsinə 345-9 №li subhesabın debeti və 601-4, 602-3 №li subhesabların krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 601-4, 602-3 №li subhesabların debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

32.42. Sığorta (təkrarsığorta) müqavilələri üzrə yaranmış kreditor borcların vaxtında ödənilməməsi ilə əlaqədar dəbbə pulu hesablamalarına aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

32.42.1. vaxtında ödəməmə ilə bağlı hesablanan dəbbə pulu məbləğinə görə yaranan kreditor borclara 733 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 345-10 №li subhesabın krediti üzrə, habelə xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 733 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.42.2. yaranmış kreditor borca görə ödənilən məbləğin müxabirləşməsinə 345-10 №li subhesabların debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.42.3. vaxtında ödəməmə ilə bağlı hesablanan dəbbə pulu məbləğinə görə yaranan kreditor borcların onlara verilən aktivlərə, habelə göstərilən xidmətlərə görə yaranan debitor borcla əvəzləşdirilməsinə 345-10 №li subhesabın debeti və 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.42.4. vaxtında ödəməmə ilə bağlı hesablanan dəbbə pulu məbləğinə görə yaranan kreditor borcların üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsinə 345-10 №li subhesabın debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

32.43. Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığortalılara qaytarılan sığorta haqları üzrə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

32.43.1. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığortalılara qaytarılan sığorta haqları üzrə kreditor borclara 701-1-10, 701-3-10 №li subhesabların debeti və 345-11 №li subhesabın krediti üzrə, habelə xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1-10, 701-3-10 №li subhesabların krediti üzrə;

32.43.2. yaranmış kreditor borca görə ödənilən məbləğin müxabirləşməsinə 345-11 №li subhesabın debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.43.3. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığortalılara qaytarılan sığorta haqları üzrə yaranan kreditor borcların onlara verilən aktivlərə, habelə göstərilən xidmətlərə görə yaranan debitor borcla əvəzləşdirilməsinə 345-11 №li subhesabın debeti və 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.43.4. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığortalılara qaytarılan sığorta haqları üzrə yaranan kreditor borcların üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsinə 345-11 №li subhesabın debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

32.43.5. yekunlaşmış hesablaşmaların kredit qalıqlarının gəlirlərə silinməsinə 345-11 №li subhesabın debeti və 601-4, 602-3 №li subhesabların krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 601-4, 602-3 №li subhesabların debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

32.44. Sığorta (təkrarsığorta) müqavilələri üzrə sair əməliyyatlara görə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

32.44.1. sair əməliyyatlara görə yaranan kreditor borclara 311-1-7, 311-2-6, 311-3-7, 312- 1-6, 311-2-6, 701-1-11, 701-2-13, 701-3-11, 702-1-8, 702-2-8 №li subhesabların debeti və 345-12 №li subhesabın krediti üzrə, habelə xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1-11, 701-2-13, 701-3-11, 702-1-8, 702-2-8 №li subhesabların krediti üzrə;

32.44.2. yaranmış kreditor borca görə ödənilən məbləğin müxabirləşməsinə 345-12 №li subhesabın debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.44.3. sair əməliyyatlara görə yaranan kreditor borcların onlara verilən aktivlərə, habelə göstərilən xidmətlərə görə yaranan debitor borcla əvəzləşdirilməsinə 345-12 №li subhesabın debeti və 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.44.4. sair əməliyyatlara görə yaranan kreditor borcların üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsinə 345-12 №li subhesabın debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

32.44.5. yekunlaşmış hesablaşmaların kredit qalıqlarının gəlirlərə silinməsinə 345-12 №li subhesabın debeti və 601-4, 602-3 №li subhesabların krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 601-4, 602-3 №li subhesabların debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

32.45. 346 №li "Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə kreditor borcları" hesabı üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

32.45.1. 346-1 №li "Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə təkrarsığorta haqqına görə kreditor borcları" 32.45.2. 346-2 №li "Hesablanmış və alınmalı olan subroqasiya ödənişləri üzrə gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərində təkrarsığortaçıların payına görə kreditor borclar";

32.45.3. 346-3 №li "Dəbbə pulu üzrə kreditor borcları";

32.45.4. 346-4 №li "Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə sair kreditor borcları".

32.46. Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə təkrarsığorta haqqı ilə bağlı yaranan kreditor borclara görə aparılan əməliyyatlar mühasibat uçotunda aşağıdakı kimi əks etdirilir:

32.46.1. təkrarsığorta haqqı ilə bağlı kreditor borcların yaranması 161-5, 162-4 №li subhesabların debeti və 346-1 №li subhesabın krediti üzrə;

32.46.2. yaranmış kreditor borca görə ödənilən məbləğin müxabirləşməsinə 346-1 №li subhesabların debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.46.3. təkrarsığorta haqqı ilə bağlı yaranan kreditor borcların onlara verilən aktivlərə, habelə göstərilən xidmətlərə görə yaranan debitor borcla əvəzləşdirilməsi 346-1 №li subhesabın debeti və 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.46.4. təkrarsığorta haqqı ilə bağlı yaranan kreditor borcların üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsi 346-1 №li subhesabın debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.46.5. təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələrə xitam verilməsinə görə kreditor borcların ödənilməyən hissəsi 346-1 №li subhesabın debeti və 161-5, 162-4 №li subhesabların krediti üzrə;

32.46.6. yekunlaşmış hesablaşmaların kredit qalıqlarının gəlirlərə silinməsinə 346-1 №li subhesabın debeti və 603-1-5, 603-2-5 №li subhesabların krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 603-1-5, 603-2-5 №li subhesabların debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

32.47. Hesablanmış və alınmalı olan subroqasiya ödənişləri üzrə gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərində təkrarsığortaçıların payına görə yaranan kreditor borclar ilə bağlı aparılan əməliyyatlar mühasibat uçotunda aşağıdakı kimi əks etdirilir:

32.47.1. hesablanmış və alınmalı olan subroqasiya ödənişləri üzrə gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərində təkrarsığortaçıların payına görə yaranan kreditor borclar 703-3 №li subhesabın debeti və 346-2 №li subhesabın krediti üzrə;

32.47.2. yaranmış kreditor borca görə ödənilən məbləğin müxabirləşməsinə 346-2 №li subhesabın debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.47.3. hesablanmış və alınmalı olan subroqasiya ödənişləri üzrə gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərində təkrarsığortaçıların payına görə yaranmış kreditor borcların onların verdiyi aktivlərə, habelə göstərdiyi xidmətlərə görə yaranan debitor borcla əvəzləşdirilməsi 346-2 №li subhesabın debeti və 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.47.4. hesablanmış və alınmalı olan subroqasiya ödənişləri üzrə gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərində təkrarsığortaçıların payına görə yaranmış kreditor borcların üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsi 346-2 №li subhesabın debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.47.5. yekunlaşmış hesablaşmaların kredit qalıqlarının gəlirlərə silinməsinə 346-2 №li subhesabın debeti və 603-1-5, 603-2-5 №li subhesabların krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 603-1-5, 603-2-5 №li subhesabların debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

32.48. Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə kreditor borcların vaxtında ödənilməməsinə görə yaranan dəbbə pulu ilə bağlı aparılan əməliyyatlar mühasibat uçotunda aşağıdakı kimi əks etdirilir:

32.48.1. vaxtında ödəməmə ilə bağlı hesablanan dəbbə pulu məbləğinə görə yaranan kreditor borclara 733 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 346-3 №li subhesabın krediti üzrə, habelə xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 733 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.48.2. yaranmış kreditor borca görə ödənilən məbləğin müxabirləşməsinə 346-3 №li subhesabın debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.48.3. vaxtında ödəməmə ilə bağlı hesablanan dəbbə pulu məbləğinə görə yaranan kreditor borcların onların verdiyi aktivlərə, habelə göstərdiyi xidmətlərə görə yaranan debitor borcla əvəzləşdirilməsinə 346-3 №li subhesabın debeti və 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.48.4. vaxtında ödəməmə ilə bağlı hesablanan dəbbə pulu məbləğinə görə yaranan kreditor borcların üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsinə 346-3 №li subhesabın debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

32.49. Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə sair əməliyyatlara görə yaranan kreditor borclar ilə bağlı aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

32.49.1. sair əməliyyatlara görə yaranan kreditor borclara 703-1, 703-4 №li subhesablarıın debeti və 346-4 №li subhesabın krediti üzrə, habelə xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 703-1, 703-4 №li subhesabların krediti üzrə;

32.49.2. yaranmış kreditor borca görə ödənilən məbləğin müxabirləşməsinə 346-4 №li subhesabın debeti və 101, 102, 103, 103, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.49.3. sair əməliyyatlara görə yaranan kreditor borcların onlara verilən aktivlərə, habelə göstərilən xidmətlərə görə yaranan debitor borcla əvəzləşdirilməsinə 346-4 №li subhesabın debeti və 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.49.4. sair əməliyyatlara görə yaranan kreditor borcların üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsinə 346-4 №li subhesabın debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

32.49.5. yekunlaşmış hesablaşmaların kredit qalıqlarının gəlirlərə silinməsinə 346-4 №li subhesabın debeti və 603-1-5, 603-2-5 №li subhesabların krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 603-1-5, 603-2-5 №li subhesabların debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

32.50. 347 №li "Tikinti müqavilələri üzrə kreditor borcları" hesabında sığortaçıların tikinti müqavilələri üzrə kreditor borcları barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Tikinti müqavilələri üzrə kreditor borcları yarandıqda 195, 203, 223 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 347 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.51. Tikinti müqavilələri üzrə yaranan əlavə dəyər vergisi 251-1 №li subhesabın debetində və 347 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Bu işlər üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 195, 203, 213 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.52. Tikinti müqavilələri üzrə kreditor borcları üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 347 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.53. Tikinti müqavilələri üzrə kreditor borcları üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 347 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 347 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.54. Tikinti müqavilələri üzrə kreditor borcları ödənildikdə 347 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.55. Tikinti müqavilələri üzrə kreditor borclarının üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsi 347 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

32.56. Tikinti müqavilələri üzrə kreditor borclarının bağışlanılması və ya iddia müddətinin keçməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi 347 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsi 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Bu zaman hesablanmış əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildiyi halda həmin məbləğə 347 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilmədiyi halda həmin məbləğə 347 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.57. 348 №li "Faizlər üzrə kreditor borcları" hesabında sığortaçıların faizlər üzrə yaranan kreditor borclarım barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Faizlər üzrə kreditor borcları yarandıqda 191, 192, 193, 195, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 213, 252, 258, 711, 729, 750 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 348 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 711, 729, 750 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.58. Faizlər üzrə kreditor borcları üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 348 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 627, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 627, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.59. Faizlər üzrə kreditor borcları üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 736, 750 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 348 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 736, 750 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.60. Faizlər üzrə kreditor borcları ödənildikdə 348 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.61. Faizlər üzrə kreditor borclarının üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsi 348 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

32.62. Faizlər üzrə kreditor borclarının bağışlanılması və ya iddia müddətinin keçməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi 348 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 629, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsi 629, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

32.63. 349 №li "Digər kreditor borcları" hesabında sığortaçıların 341-348 №li hesablarında göstərilməyən, görülmüş işlərin və göstərilmiş xidmətlərin qəbulu nəticəsində yaranan bütün digər kreditor borcları barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Digər kreditor borcları yarandıqda 131, 132, 133, 151, 152, 191, 192, 193, 195, 198, 203, 213, 223, 241, 242, 252, 258, 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 349 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.64. Görülmüş işlərin və göstərilmiş xidmətlərin qəbulu nəticəsində yaranan əlavə dəyər vergisi 251-1 №li subhesabın debetində və 349 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Qəbul edilmiş həmin işlər və xidmətlər üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Bu işlər və xidmətlər üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 131, 132, 133, 151, 152, 191, 192, 193, 195, 198, 203, 213, 223, 241, 242, 252, 258, 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.65. Digər kreditor borcları üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 349 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.66. Tikinti müqavilələri üzrə kreditor borcları üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.67. Digər kreditor borcları ödənildikdə 349 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.68. Digər kreditor borclarının üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsi 349 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

32.69. Digər kreditor borclarının bağışlanılması və ya iddia müddətinin keçməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi 349 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsi 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Bu zaman hesablanmış əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildiyi halda həmin məbləğə 349 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilmədiyi halda həmin məbləğə 349 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

32.70. Kreditor borcları nizamnamə kapitalına çevrildikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

32.70.1. səhmlərin buraxılmasına 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 501 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

32.70.2. səhmlərin nominal dəyəri məbləğinə 341, 342, 343, 344, 345, 346, 347, 349 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, səhmlərin nominal dəyərindən artıq məbləğinə (emissiya gəlirinə) 341, 342, 343, 344, 345, 346, 347, 349 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

32.71. Kreditor borcları geri alınmış səhmlərin yenidən buraxılması hesabına nizamnamə kapitalına çevrildikdə səhmlərin nominal dəyəri məbləğinə 341, 342, 343, 344, 345, 346, 347, 349 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 521 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, səhmlərin nominal dəyərindən artıq məbləğə (emissiya gəlirinə) 341, 342, 343, 344, 345, 346, 347, 349 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

33. Təxirə salınmış vergi öhdəliklərinin uçotu

33.1. Təxirə salınmış vergi öhdəliklərinin uçotu Hesablar Planının 35-ci maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə təxirə salınmış vergi öhdəlikləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim olunur. Təxirə salınmış vergi öhdəlikləri maddəsində mənfəət vergisi və digər vergilər üzrə təxirə salınmış vergi öhdəlikləri uçota alınır. Bu maddə aşağıdakı hesablardan ibarətdir:

33.1.1. 351 №li "Mənfəət vergisi üzrə təxirə salınmış vergi öhdəlikləri";

33.1.2. 359 №li "Digər təxirə salınmış vergi öhdəlikləri".

33.2. 351 №li "Mənfəət vergisi üzrə təxirə salınmış vergi öhdəlikləri" hesabında sığortaçıların fəaliyyətinin həyata keçirilməsi zamanı mənfəət vergisi üzrə vergi tutulan müvəqqəti fərqlər ilə əlaqədar gələcəkdə ödənilməli olan mənfəət vergisi barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

33.3. Uçot mənfəəti vergi xərclərinin çıxılmasından əvvəl dövr üzrə sığortaçıların mənfəəti və ya zərəridir. Vergi mənfəəti (vergi zərəri), Vergi Məcəlləsinə uyğun olaraq müəyyən olunan mənfəət vergisinin ödənildiyi (əvəzinin alındığı) dövr üzrə hesablanılan mənfəət və ya zərərdir. Mənfəət vergisi üzrə vergi öhdəliklərinin hesablanması zamanı aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

33.3.1. hesabat dövrünün vergi mənfəəti üzrə cari mənfəət vergisi xərclərinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 901 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

33.3.2. həmin məbləğin dövlət büdcəsinə hesablanması üzrə 901 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

33.3.3. hesabat dövrünün təxirə salınmış vergi öhdəliklərinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 902 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, eyni zamanda 902 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 351 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

33.4. Mənfəət vergisi üzrə təxirə salınmış vergi öhdəlikləri hesablanan zaman, keçmiş illər üçün təxirə salınmış vergi aktivləri mövcuddursa, o zaman həmin təxirə salınmış vergi aktivləri məbləği həddində 902 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 181 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, qalan məbləğ həddində isə 902 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 351 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

33.5. 359 №li "Digər təxirə salınmış vergi öhdəlikləri" hesabında sığortaçıların fəaliyyətinin həyata keçirilməsi zamanı digər təxirə salınmış vergi öhdəlikləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

33.6. Digər təxirə salınmış vergi öhdəliklərinin hesablanması zamanı 191, 192, 193, 195, 198, 203, 213, 223, 241, 242, 252, 258, 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 359 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

33.7. Həmin təxirə salınmış vergi öhdəlikləri hesabat dövrünün vergi öhdəliyi kimi tanındıqda 359 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirirlir.

34. Qiymətləndirilmiş öhdəliklərin uçotu

34.1. Qiymətləndirilmiş öhdəliklərin uçotu Hesablar Planının 36-cı maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə sığortaçıların qiymətləndirilmiş öhdəliklərinin hərəkəti üzrə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə aşağıdakı hesablar açılır:

34.1.1. 361 №li "İşdən azad olma ilə bağlı müavinətlər və öhdəliklər";

34.1.2. 362 №li "Zəmanət öhdəlikləri";

34.1.3. 363 №li "Hüquqi öhdəliklər";

34.1.4. 364 №li "Mənfəətdə iştirak planı və müavinət planları";

34.1.5. 369 №li "Digər qiymətləndirilmiş öhdəliklər".

34.2. 361 №li "İşdən azad olma ilə bağlı müavinətlər və öhdəliklər" hesabında sığortaçıların işdən azad olma ilə bağlı müavinətlər və öhdəlikləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. İşdən azad olma ilə bağlı müavinətlər və öhdəliklər yarandıqda 192, 193, 252, 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 361 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.3. İşdən azad olma ilə bağlı müavinətlər və öhdəliklər üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 361 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 627, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 627, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.4. İşdən azad olma ilə bağlı müavinətlər və öhdəliklər üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 736, 750 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 361 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 736, 750 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.5. İşdən azad olma ilə bağlı müavinətlər və öhdəliklər kreditor borclara aid edildikdə 361 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti üzrə və 349 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.6. İşdən azad olma ilə bağlı müavinətlər və öhdəliklərin müddətinin bitməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi 361 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 629, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 629, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

34.7. 362 №li "Zəmanət öhdəlikləri" hesabında sığortaçıların zəmanət öhdəlikləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Zəmanət öhdəlikləri yaradıldıqda 191, 192, 193, 195, 198, 203, 213, 223, 252, 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 362 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.8. Zəmanət öhdəlikləri üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 362 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 627, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 627, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.9. Zəmanət öhdəlikləri üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 726, 750 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 362 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 726, 750 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.10. Zəmanət öhdəliklərinin yerinə yetirilməsi zamanı görülən işlər və ya göstərilən xidmətlər üzrə 362 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.11. Zəmanət öhdəlikləri ilə əlaqədar görülən işlərə və göstərilən xidmətlərə görə hesablanmış əlavə dəyər vergisi üzrə 251-1 №li subhesabın debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Bu əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildiyi halda 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti, əvəzləşdirilmədiyi hallarda isə 191, 192, 193, 195, 198, 203, 213, 223, 252, 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.12. Həmin işlərin və xidmətlərin ödənilməsi 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

34.13. Zəmanət öhdəlikləri ilə əlaqədar görülən işlər və göstərilən xidmətlərin üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsi 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

34.14. Zəmanət öhdəlikləri yaranmadığı və ya həmin yaradılmış öhdəliyin hesabına çəkilmiş xərclərin hesabat dövrünün və əvvəlki dövrlərin xərclərindən çıxarılması hallarında 362 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 552, 553, 629 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.15. 363 №li "Hüquqi öhdəliklər" hesabında sığortaçıların hüquqi öhdəlikləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Hüquqi öhdəliklər yarandıqda 203, 213, 223, 739 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 363 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 739 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.16. Hüquqi öhdəliklər üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 463 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 627, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 627, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.17. Hüquqi öhdəliklər üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 726, 750 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 463 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 726, 750 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.18. Hüquqi öhdəliklərin yerinə yetirilməsi zamanı görülən işlər və ya göstərilən xidmətlər üzrə 363 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.19. Hüquqi öhdəliklərlə əlaqədar görülən işlərə və göstərilən xidmətlərə görə hesablanmış əlavə dəyər vergisi üzrə 251-1 №li subhesabın debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Bu əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildiyi halda 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti, əvəzləşdirilmədiyi hallarda isə 739 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 739 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Həmin işlərin və xidmətlərin ödənilməsi 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

34.20. Hüquqi öhdəliklərlə əlaqədar görülən işlər və göstərilən xidmətlərin üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsi 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

34.21. Əvvəllki dövrlər üzrə hüquqi öhdəliklər kimi tanınmaqla xərcə aid edilmiş öhdəliyin geri qaytarılması zamanı 363 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.22. 364 №li "Mənfəətdə iştirak planı və müavinət planları" hesabında sığortaçıların mənfəətdə iştirak planı və müavinət planları barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Mənfəətdə iştirak planı və müavinət planları yarandıqda 191, 192, 193, 195, 198, 203, 213, 223, 252, 544, 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 364 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.23. Mənfəətdə iştirak planı və müavinət planları üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 364 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 627, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 627, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.24. Mənfəətdə iştirak planı və müavinət planları üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 726, 750 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 364 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 726, 750 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.25. Mənfəətdə iştirak planı və müavinət planları üzrə vəsaitlər istifadə edildikdə, yəni kreditor borca çevrildikdə 364 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.26. Mənfəətdə iştirak planı və müavinət planları üzrə kreditor borclar:

34.26.1. ödənildikdə 349 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində; 34.26.2.mənfəətdə iştirak planı və müavinət planları üzrə yaranan kreditor borclar üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsi 349 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

34.27. Əvvəllki dövrlər üzrə mənfəətdə iştirak planı və müavinət planları kimi tanınmaqla xərcə aid edilmiş öhdəliyin geri qaytarılması zamanı 364 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 549, 543 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.28. 369 №li "Digər qiymətləndirilmiş öhdəliklər" hesabında sığortaçıların digər qiymətləndirilmiş öhdəlikləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

34.29. Digər qiymətləndirilmiş öhdəliklər yarandıqda 191, 192, 193, 195, 198, 203, 213, 223, 252, 544, 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 369 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.30. Digər qiymətləndirilmiş öhdəliklər üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 369 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 627, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 627, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.31. Digər qiymətləndirilmiş öhdəliklər üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 726, 750 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 369 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 726, 750 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.32. Digər qiymətləndirilmiş öhdəliklərin yerinə yetirilməsi zamanı görülən işlər və ya göstərilən xidmətlər üzrə 369 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.33. Digər qiymətləndirilmiş öhdəliklərlə əlaqədar görülən işlərə və göstərilən xidmətlərə görə hesablanmış əlavə dəyər vergisi üzrə 251-1 №li subhesabın debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Bu əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildiyi halda 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251- 1 №li subhesabın krediti, əvəzləşdirilmədiyi hallarda isə 191, 192, 193, 195, 198, 203, 213, 223, 252, 544, 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.34. Həmin işlərin və xidmətlərin ödənilməsi 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

34.35. Digər qiymətləndirilmiş öhdəliklərlə əlaqədar görülən işlər və göstərilən xidmətlərin üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsi 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

34.36. Əvvəllki dövrlər üzrə digər qiymətləndirilmiş öhdəliklər kimi tanınmaqla xərcə aid edilmiş öhdəliyin geri qaytarılması zamanı 369 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

34.37. Qiymətləndirilmiş öhdəliklər nizamnamə kapitalına çevrildikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

34.37.1. səhmlərin buraxılmasına 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 501 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

34.37.2. səhmlərin nominal dəyəri məbləğinə 361, 362, 363, 364, 369 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, səhmlərin nominal dəyərindən artıq məbləğinə (emissiya gəlirinə) 361, 362, 363, 364, 369 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

34.38. Qiymətləndirilmiş öhdəliklər geri alınmış səhmlərin yenidən buraxılması hesabına nizamnamə kapitalına çevrildikdə səhmlərin nominal dəyəri məbləğinə 361, 362, 363, 364, 369 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 521 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, səhmlərin nominal dəyərindən artıq məbləğə (emissiya gəlirinə) 361, 362, 363, 364, 369 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.39. Qiymətləndirilmiş öhdəliklərin artmasına görə yaranan faiz xərclərinə 750 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 361, 362, 363, 364, 369 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərclərin ümumi zərərə aid edilməsinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 750 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

34.40. Qiymətləndirilmiş öhdəliklərin azalmasına görə yaranan faiz gəlirlərinə 361, 362, 363, 364, 369 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 640 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 640 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

35. Törəmə maliyyə alətləri üzrə öhdəliklərin uçotu

35.1. Törəmə maliyyə alətləri üzrə öhdəliklərin uçotu Hesablar Planının 37-ci maddəsində əks etdirilir. Törəmə maliyyə aləti hər hansı baza aktivini almaq, satmaq və ya dəyişdirmək hüququnu təsbit edən müqavilədir. Baza aktivi qismində qiymətli kağız, valyuta, faiz dərəcəsi, gəlirlik, törəmə maliyyə aləti, əmtəə, maliyyə indeksi, kredit riski və s. çıxış edə bilər. Törəmə maliyyə alətləri üzrə öhdəliklərə forvard, fyuçers, opsiyon və svop aiddirlər. Bu maddədə həmin törəmə alətləri üzrə öhdəliklərin uçotu aparılır. Bu maddə aşağıdakı hesablardan ibarətdir:

35.1.1. 371 №li "Alış-satış məqsədli törəmə maliyyə alətləri üzrə öhdəliklər";

35.1.2. 372 №li "Risklərə qarşı törəmə maliyyə alətləri üzrə öhdəliklər".

35.2. 371 №li "Alış-satış məqsədli törəmə maliyyə alətləri üzrə öhdəliklər" hesabında bu törəmə maliyyə alətləri üzrə öhdəliklərin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

35.2.1. 371-1 №li "Forvard törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəlik";

35.2.2. 371-2 №li "Fyuçers törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəlik";

35.2.3. 371-3 №li "Opsiyon törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəlik";

35.2.4. 371-4 №li "Svop törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəlik".

35.3. Forvard törəmə maliyyə aləti iki tərəf arasında sərbəst olaraq (özəl formada) baza aktivinin müəyyənləşdirilmiş növdə və sayda əvvəlcədən razılaşdırılmış tarixə və qiymətə alqı-satqısı üzrə müqavilədir. Bu müqavilə müddətin sonunda reallaşdırılır.

35.4. Forvard törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəliyin tanınmasına 739, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 371-1 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 739, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

35.5. Forvard törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəliyin dəyərinin ödənişinə görə məxaricə 371-1 №li subhesabın debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

35.6. Fyuçers törəmə maliyyə aləti iki tərəf arasında standartlaşmış formada fond birjası vasitəsilə baza aktivinin müəyyənləşdirilmiş növdə və sayda əvvəlcədən razılaşdırılmış tarixə və qiymətə alqı-satqısı üzrə müqavilədir. Bu müqavilə razılaşma qiymətində dəyişikliklər baş verdikcə reallaşdırılır.

35.7. Fyuçers törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəliyin tanınmasına 739, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 371-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 739, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

35.8. Fyuçers törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəliyin dəyərinin ödənişinə görə məxaricə 371-2 №li subhesabın debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

35.9. Opsiyon sahibinə birtərəfli qaydada baza aktivini almaq, satmaq və ya svop etmək hüququnu verən törəmə maliyyə alətidir və onun tərəflərinə seçim təqdim edən alətdir. Bu seçim tərəflərdən birinə məxsus olur və digər tərəfin iradəsindən asılı deyildir. Yəni opsiyon alan tərəfə öhdəlik yox hüquq verir.

35.10. Opsiyon törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəliyin tanınmasına 739, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 371-3 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 739, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

35.11. Opsiyon törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəliyin dəyərinin ödənişinə görə məxaricə 371-3 №li subhesabın debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

35.12. Svop iki tərəfin iki müxtəlif maliyyə alətindən olan pul vəsaiti hərəkətlərinin mübadilə edilməsidir.

35.13. Svop törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəliyin tanınmasına 739, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 371-4 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 739, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

35.14. Svop törəmə maliyyə aləti üzrə üzrə aparılmış əməliyyatlara görə həmin öhdəliyin dəyərinin tanınmasının dayandırılmasına 371-4 №li subhesabın debeti və 111, 112, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 133, 253, 254 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

35.15. 372 №li "Risklərə qarşı törəmə maliyyə alətləri üzrə öhdəliklər" hesabında bu törəmə maliyyə alətləri üzrə öhdəliklərin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

35.15.1. 372-1 №li "Forvard törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəlik";

35.15.2. 372-2 №li "Fyuçers törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəlik";

35.15.3. 372-3 №li "Opsiyon törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəlik";

35.15.4. 372-4 №li "Svop törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəlik".

35.16. Forvard törəmə maliyyə aləti iki tərəf arasında sərbəst olaraq (özəl formada) baza aktivinin müəyyənləşdirilmiş növdə və sayda əvvəlcədən razılaşdırılmış tarixə və qiymətə alqı-satqısı üzrə müqavilədir. Bu müqavilə müddətin sonunda reallaşdırılır.

35.17. Forvard törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəliyin tanınmasına 739, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 372-1 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 739, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

35.18. Forvard törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəliyin dəyərinin ödənişinə görə məxaricə 372-1 №li subhesabın debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

35.19. Fyuçers törəmə maliyyə aləti iki tərəf arasında standartlaşmış formada fond birjası vasitəsilə baza aktivinin müəyyənləşdirilmiş növdə və sayda əvvəlcədən razılaşdırılmış tarixə və qiymətə alqı-satqısı üzrə müqavilədir. Bu müqavilə razılaşma qiymətində dəyişikliklər baş verdikcə reallaşdırılır.

35.20. Fyuçers törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəliyin tanınmasına 739, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 372-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 739, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

35.21. Fyuçers törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəliyin dəyərinin ödənişinə görə məxaricə 372-2 №li subhesabın debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

35.22. Opsiyon sahibinə birtərəfli qaydada baza aktivini almaq, satmaq və ya svop etmək hüququnu verən törəmə maliyyə alətidir və onun tərəflərinə seçim təqdim edən alətdir. Bu seçim tərəflərdən birinə məxsus olur və digər tərəfin iradəsindən asılı deyildir. Yəni opsiyon alan tərəfə öhdəlik yox hüquq verir.

35.23. Opsiyon törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəliyin tanınmasına 739, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 372-3 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 739, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

35.24. Opsiyon törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəliyin dəyərinin ödənişinə görə məxaricə 372-3 №li subhesabın debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

35.25. Svop iki tərəfin iki müxtəlif maliyyə alətindən olan pul vəsaiti hərəkətlərinin mübadilə edilməsidir.

35.26. Svop törəmə maliyyə aləti üzrə öhdəliyin tanınmasına 739, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 372-4 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 739, 740 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

35.27. Svop törəmə maliyyə aləti üzrə üzrə aparılmış əməliyyatlara görə həmin öhdəliyin dəyərinin tanınmasının dayandırılmasına 372-4 №li subhesabın debeti və 111, 112, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 133, 253, 254 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

36. Sair öhdəliklərin uçotu

36.1. Sair öhdəliklərin uçotu Hesablar Planının 38-ci maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə sığortaçıların sair öhdəliklərinin hərəkəti üzrə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə aşağıdakı hesablar açılır:

36.1.1. 381 №li "Pensiya öhdəlikləri";

36.1.2. 382 №li "Gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri";

36.1.3. 383 №li "Alınmış avanslar";

36.1.4. 384 №li "Məqsədli maliyyələşmələr və daxilolmalar";

36.1.5. 389 №li "Digər öhdəliklər".

36.2. 381 №li "Pensiya öhdəlikləri" hesabında sığortaçıların pensiya təminatı planına (xidmətlərin sonunda və ya xidmətlər göstərildikdən sonra, əsasında sığortaçıların işçilərinə pensiya ödənişlərini həyata keçirdiyi sazişə) uyğun və ya hər hansı digər şəkildə keçmiş işçilər üçün, onlar təqaüdə çıxdıqdan sonra onlara görə qəbul etdiyi pensiya öhdəliyi üzrə yaranan kreditor borcları barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Pensiya öhdəlikləri yarandıqda 192, 193, 711, 721, 722, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 381 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 711, 721, 722, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

36.3. İşəgötürənlər tərəfindən işçilərinə sazişlər əsasında xidmətlərin sonunda və ya xidmətlər göstərildikdən sonra pensiyaların ödənilməsi üzrə gələcək öhdəliklərin yerinə yetirilməsi sığortaçıların özü və ya işəgötürən təşkilatdan ayrı olan digər təşkilat tərəfindən həyata keçirilir.

36.4. İşəgötürən sığortaçıların özü tərəfindən pensiya ödənişləri həyata keçirildikdə nəzərdə tutulan pensiya ödənişlərinin - işçilərin xidmət müddətindən asılı olaraq mövcud və keçmiş işçilərə pensiya təminatı planı üzrə verilməsi gözlənilən pensiya öhdəliklərinin diskontlaşdırılmış dəyəri hesablanılır. Bu zaman aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

36.4.1. sığortaçıların gələcəkdə işçilərə ödəniləcək pensiya öhdəliklərinin diskontlaşdırılmış dəyəri müəyyən edilərkən gələcəkdə gözlənilən öhdəlik məbləği ilə onun diskontlaşdırılmış dəyəri arasındakı fərqə 381 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 640-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 640-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

36.4.2. sığortaçıların işçilərə pensiya öhdəliklərinin məbləği müəyyən edilərkən bu pensiya öhdəliklərinin diskontlaşdırılmış dəyəri ilə ödəniləcək pensiya öhdəliklərinin arasındakı fərqə 750-1 №li subhesabın debeti və 381 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 750-1 №li subhesabın krediti üzrə;

36.4.3. pensiya ödənişlərinin digər təşkilat tərəfindən həyata keçirilməsi nəzərdə tutulduqda aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

36.4.3.1. həmin öhdəliklərin kreditor borc kimi tanınmasına 381 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

36.4.3.2. kreditor borcun ödənilməsinə 349 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

36.5. Pensiya öhdəlikləri üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 381 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

36.6. Pensiya öhdəlikləri üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 736№li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 381 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

36.7. Pensiya öhdəlikləri ödənildikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

36.7.1. pensiya öhdəliklərinin kreditor borc kimi tanınmasına 381 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

36.7.2. kreditor borcun ödənilməsinə 349 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

36.8. Pensiya öhdəlikləri üzrə kredit qalıqlarının müddətin keçməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi 381 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

36.9. 382 №li "Gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri" hesabında sığortaçıların sonrakı dövrlərə aid ediləcək gəlirləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

36.9.1. 382-1 №li "Əsas əməliyyat gəlirləri üzrə gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri";

36.9.2. 382-2 №li "Sair fəaliyyət gəlirləri üzrə gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri";

36.9.3. 382-3 №li "İnvestisiya gəlirləri üzrə gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri";

36.9.4. 382-4 №li "Maliyyə gəlirləri üzrə gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri";

36.9.5. 382-5 №li "Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə komisyon haqlarına görə gələcək dövrün gəlirləri";

36.9.6. 382-6 №li "Sığorta ödənişləri üzrə gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri".

36.10. Gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri yarandıqda 101, 103, 105, 106, 124, 125, 126, 127, 128, 345, 384 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 382 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

36.11. Gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 382 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 627, 630, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 627, 630, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

36.12. Gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 736, 740, 750 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 382 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 736, 740, 750 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

36.13. Gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri gəlir kimi tanındıqda 382 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 601, 602, 603, 610, 611, 629, 630, 631, 640, 641 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 601, 602, 603, 610, 611, 629, 630, 631, 640, 641 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

36.14. 383 №li "Alınmış avanslar" hesabında sığortaçıların gələcəkdə alıcılara və sifarişçilərə göstərəcəyi xidmətlərə görə əldə edilmiş pul vəsaitləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Alınmış avanslar yarandıqda 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 383 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Eyni zamanda, xarici valyuta ilə alınmış avanslar qeyrimonetar maddə hesab edilir və əməliyyatın həyata keçirildiyi tarixdə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının müəyyənləşdirdiyi məzənnə ilə manata çevrilməklə mühasibat uçotunda əks etdirilir.

36.15. Alınmış avanslar ilə bağlı əlavə dəyər vergisinə görə büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

36.16. Alınmış avanslara görə satılmış mallar, görülmüş işlər və göstərılmiş xidmətlər üzrə 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 311-1-6, 311-2-5, 311-3-6, 312-1-5, 312-2-5 №li subhesabların krediti, habelə 610, 611, 620, 630, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 610, 611, 620, 630, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, həmin əməliyyatlar üzrə yaranmış əlavə dəyər vergisinə 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Eyni zamanda 383 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

36.17. Qiymətləri xarici valyuta ilə göstərilən malların satılması, işlərin görülməsi və xidmətlərin göstərilməsi zamanı onların satış dəyərinin əməliyyatın həyata keçirildiyi tarixdə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının müəyyənləşdirdiyi məzənnəyə uyğun tanınmasına, habelə alınmış avanslarla debitor borc məbləğlərinin əvəzləşdirilməsinə və bu zaman yaranan məzənnə fərqinə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

36.17.1. satılmış mallar, görülmüş işlər və göstərılmiş xidmətlərə görə 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 311-1-6, 311-2-5, 311-3-6, 312-1-5, 312-2-5 №li subhesabların, habelə 610, 611, 620, 640 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, həmin əməliyyatlar üzrə yaranmış əlavə dəyər vergisinə 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

36.17.2. eyni zamanda alınmış avansla debitor borc məbləğindən ən aşağı olanının məbləği həddində 383 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

36.17.3. yaranmış debitor borc məbləği alınmış avans məbləğindən artıq olduqda, artıq olan məbləğ həddində 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

36.17.4. alınmış avans məbləği yaranmış debitor borc məbləğindən artıq olduqda, artıq olan məbləğ həddində 383 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

36.18. Alınmış avansların geri ödənilməsi 383 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

36.19. Alınmış avansların geri ödənilməsi zamanı əlavə dəyər vergisinə görə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

36.20. Alınmış avansların bağışlanılması və ya qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi 383 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

36.21. Alınmış avansların bağışlanılması və ya qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi zamanı əlavə dəyər vergisinə görə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

36.22. 384 №li "Məqsədli maliyyələşmələr və daxilolmalar" hesabında sığortaçıların məqsədli tədbirlərin həyata keçirilməsi üçün nəzərdə tutulmuş digər müəssisələrdən daxil olmuş vəsaitlər, habelə dövlət orqanlarının maddi yardımları barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Məqsədli maliyyələşmələr və daxilolmalar yarandıqda 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 384 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

36.23. Məqsədli maliyyələşmələr və daxilolmalar gələcəkdə gəlir kimi tanınmalı olduğu hallarda 384 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 382 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

36.24. Məqsədli maliyyələşmələr və daxilolmalar kapital hesabına aid edilməli olduğu hallarda 384 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 501 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

36.25. Məqsədli maliyyələşmələr və daxilolmalar üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 384 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

36.26. Məqsədli maliyyələşmələr və daxilolmalar üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 464 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

36.27. Məqsədli maliyyələşmələr və daxilolmalar baş vermiş maliyyə təsərrüfat əməliyyatlarının mahiyyətinə görə sair əməliyyat gəlirində tanındıqda 464 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

36.28. Məqsədli maliyyələşmələr və daxilolmaların geri qaytarılması 384 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 101, 102, 103, 104, 105, 106, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

36.29. Sığortaçıların əməliyyat fəaliyyəti ilə əlaqədar müəyyən şərtlərin keçmişdə və ya gələcəkdə yerinə yetirilməsinə görə sığortaçılara resursların köçürülməsi formasında olan hökumət subsidiyalarının mühasibat uçotunda əks etdirilməsinə dair iki metod mövcuddur:

36.29.1. subsidiyanın mənfəət və ya zərərdən kənarda tanınmasını nəzərdə tutan kapital metodu;

36.29.2. subsidiyanın bir və ya bir neçə hesabat dövrlərinin mənfəət və ya zərərində tanınmasını nəzərdə tutan gəlir metodu.

36.30. Hökumət subsidiyasının mühasibat uçotunda kapital metoduna əsasən tanınması zamanı aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

36.30.1. hökumət subsidiyası sığortaçılara daxil olduqda 101, 102, 103, 104, 105, 106, 191, 195, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 258 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 384 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

36.30.2. hökumət subsidiyası kapital ehtiyatlarına aid edildikdə 384 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

36.30.3. hökumət subsidiyası ilə əlaqəli çəkilmiş məsrəflər xərc kimi tanındıqda 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 192, 193, 711, 723, 730 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

36.31. Hökumət subsidiyasının mühasibat uçotunda gəlir metoduna əsasən tanınması zamanı aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

36.31.1. hökumət subsidiyası sığortaçılara daxil olduqda 101, 102, 103, 104, 105, 106, 191, 195, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 258 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 384 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

36.31.2. hökumət subsidiyası gələcək dövrün gəlirlərinə aid edildikdə 384 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 382 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

36.31.3. sığortaçılar təyin edilmiş şərtlərə riayət etməklə nəzərdə tutulmuş öhdəlikləri yerinə yetirdikdə hökumət subsidiyası ilə əlaqəli çəkilmiş məsrəflərə 192, 193, 711, 720, 721, 722, 723, 729, 730 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106, 191, 195, 198, 202, 212, 222, 241, 251, 252, 254, 258, 331, 332, 333, 342, 347, 348, 349, 361, 362, 363, 364, 369, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, eyni zamanda həmin məsrəflər hesabat dövründə xərc kimi tanındıqda 701, 702, 703, 710 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 192, 193, 194, 195 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

36.31.4. hesabat dövrünün xərcləri mənfəət və zərərdə tanındıqda 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701, 702, 703, 710, 711, 720, 721, 722, 723, 729, 730 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

36.31.5. sığortaçılar təyin edilmiş şərtlərə riayət etməklə nəzərdə tutulmuş öhdəlikləri yerinə yetirdikdə hökumət subsidiyası ilə əlaqəli çəkilmiş xərclərə uyğun hökumət subsidiyasını gəlir kimi tanıdıqda 382 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 601, 602, 603, 610, 611, 620 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

36.31.6. hökumət subsidiyası üzrə gəlirlər mənfəət və zərərdə tanındıqda 601, 602, 603, 610, 611, 620 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

36.32. Sığortaçılara keçmişdə çəkilmiş xərclərin və ya zərərlərin kompensasiyası məqsədi ilə və ya heç bir müvafiq gələcək məsrəflərlə bağlı olmayan birbaşa maliyyə dəstəyi kimi təqdim edilən hökumət subsidiyasının mühasibat uçotunda əks etdirilməsi ilə bağlı aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

36.32.1. hökumət subsidiyası sığortaçılara daxil olduqda 101, 102, 103, 104, 105, 106, 191, 195, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 258 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 384 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

36.32.2. hökumət subsidiyası hesabat dövrünün gəliri kimi tanındıqda 384 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 601, 602, 603, 610, 611, 620 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

36.32.3. hökumət subsidiyası üzrə gəlirlər mənfəət və zərərdə tanındıqda 601, 602, 603, 610, 611, 620 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

36.33. 389 №li "Digər öhdəliklər" hesabında sığortaçıların 381 — 384 №li hesablarında göstərilməyən bütün digər öhdəlikləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Digər öhdəliklər yarandıqda 132, 133, 151, 152, 191, 192, 193, 195, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 223, 231, 232, 252, 258, 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

36.34. Görülmüş işlərin və göstərilmiş xidmətlərin qəbulu nəticəsində yaranan əlavə dəyər vergisi 251-1 №li subhesabın debetində və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Qəbul edilmiş həmin işlər və xidmətlər üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Bu işlər və xidmətlər üzrə əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 132, 133, 151, 152, 191, 192, 193, 195, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 223, 231, 232, 252, 258, 711, 729 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

36.35. Digər öhdəliklər üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Digər öhdəliklər üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

36.36. Digər öhdəliklər ödənildikdə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

36.37. Digər öhdəliklərin üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsi 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 253, 254, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

36.38. Digər öhdəliklərin bağışlanılması və ya iddia müddətinin keçməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Bu zaman hesablanmış əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildiyi halda həmin məbləğə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilmədiyi halda həmin məbləğə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

36.39. Sair öhdəliklər nizamnamə kapitalına çevrildikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

36.39.1. səhmlərin buraxılmasına 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 501 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

36.39.2. səhmlərin nominal dəyəri məbləğinə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, səhmlərin nominal dəyərindən artıq məbləğinə (emissiya gəlirinə) 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

36.40. Sair öhdəliklər geri alınmış səhmlərin yenidən buraxılması hesabına nizamnamə kapitalına çevrildikdə səhmlərin nominal dəyəri məbləğinə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 521 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, səhmlərin nominal dəyərindən artıq məbləğə (emissiya gəlirinə) 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Fəsil 8. Hesablar Planında Bölmə 5. "Kapital"a daxil olan hesablar

37. Kapital

37.1. "Kapital" bölməsi sığortaçıların ödənilmiş nizamnamə (nominal) kapitalının, emissiya gəlirinin, geri alınmış kapitalının (səhmlərinin), kapital ehtiyatlarının, bölüşdürülməmiş mənfəətinin (ödənilməmiş zərərinin) uçota alınmasına dair ümumiləşdirilmiş məlumatları əks etdirir.

37.2. Bu bölmə aşağıdakı maddələrdən ibarətdir:

37.2.1. 50 - "Ödənilmiş nizamnamə (nominal) kapitalı";

37.2.2. 51 - "Emissiya gəliri";

37.2.3. 52 - "Geri alınmış kapital (səhmlər)";

37.2.4. 53 - "Kapital ehtiyatları";

37.2.5. 54 — "Digər məcmu gəlirdə yaranan mənfəət və zərər";

37.2.6. 55 - "Bölüşdürülməmiş mənfəət (ödənilməmiş zərər)".

38. Ödənilmiş nizamnamə (nominal) kapitalınının uçotu

38.1. Ödənilmiş nizamnamə (nominal) kapitalının uçotu Hesablar Planının 30-cu maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə sığortaçıların ödənilmiş nizamnamə (nominal) kapitalının hərəkəti üzrə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Maliyyə vəziyyəti haqqında hesabatda nizamnamə (nominal) kapitalının yalnız ödənilmiş hissəsinin ümumi məbləği göstərilir. Nizamnamə (nominal) kapitalının ümumi dəyəri və ödənilməmiş hissəsi komponentləri barədə məlumat isə uçot siyasəti və izahlı qeydlərdə açıqlanmalıdır. Bu maddə üzrə aşağıdakı hesablar açılır:

38.1.1. 501 №li "Nizamnamə (nominal) kapitalı";

38.1.2. 502 №li "Nizamnamə (nominal) kapitalının ödənilməmiş hissəsi".

38.2. 501 №li "Nizamnamə (nominal) kapitalı" hesabında sığortaçıların nizamnamə (nominal) kapitalı barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Sığortaçıların nizamnamə (nominal) kapitalının ümumi dəyəri müəyyən edildikdə 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 501 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

38.3. Sığortaçıların səhmlərinin nominal dəyərinin ödənilməsi üzrə məbləğlər 101,102, 103, 104, 105, 106, 111, 112, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 131, 132, 133, 151, 152, 191, 192, 193, 195, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 223, 231, 231, 241, 242, 252, 258 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində uçota alınır. Sığortaçıların səhmlərinin dəyəri ödənilən zaman əldə edilmiş emissiya gəliri üzrə məbləğlər 101,102, 103, 104, 105, 106, 111, 112, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 131, 132, 133, 151, 152, 191, 192, 193, 195, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 223, 231, 231, 241, 242, 252, 258 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində uçota alınır.

38.4. Geri alınmış kapital (səhmlər) ləğv edildikdə, həmin səhmlərin nominal dəyəri məbləği həddində 501 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 521 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

38.5. 502 №li "Nizamnamə (nominal) kapitalının ödənilməmiş hissəsi" hesabında sığortaçılar tərəfindən nizamnamə (nominal) kapitalının ödənilməmiş hissəsi barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar uçota alınır.

38.6. Konvertasiya olunan istiqrazlar nizamnamə kapitalına çevrildikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

38.6.1. səhmlərin buraxılmasına 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 501 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

38.6.2. səhmlərin nominal dəyəri məbləğinə 303 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, səhmlərin nominal dəyərindən artıq məbləğinə (emissiya gəlirinə) 303 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

38.7. Öhdəliklər nizamnamə kapitalına çevrildikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

38.7.1. səhmlərin buraxılmasına 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 501 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

38.7.2. səhmlərin nominal dəyəri məbləğinə 301, 302, 304, 305, 306, 307, 309, 331, 332, 333, 341, 342, 343, 344, 345, 346, 347, 348, 349, 361, 362, 363, 364, 369, 371, 372, 381, 383, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, səhmlərin nominal dəyərindən artıq məbləğinə (emissiya gəlirinə) 301, 302, 304, 305, 306, 307, 309, 331, 332, 333, 341, 342, 343, 344, 345, 346, 347, 348, 349, 361, 362, 363, 364, 369, 371, 372, 381, 383, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 311 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

38.8. Məqsədli maliyyələşmələr və daxilolmalar nizamnamə kapitalına çevrildikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

38.8.1. səhmlərin buraxılmasına 302 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 301 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

38.8.2. səhmlərin nominal dəyəri məbləğinə 384 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, səhmlərin nominal dəyərindən artıq məbləğinə (emissiya gəlirinə) 384 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

38.9. Sığortaçıların bölüşdürülməmiş mənfəəti hesabına nizamnamə kapitalı formalaşdırdıqda aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

38.9.1. səhmlərin buraxılmasına 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 501 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

38.9.2. səhmlərin nominal dəyəri məbləğinə 551, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, səhmlərin nominal dəyərindən artıq məbləğinə (emissiya gəlirinə) 553 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

38.10. Sığortaçıların ödənilməmiş zərərinə görə nizamnamə kapitalının azaldılmasına 501 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 551, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışları verilir.

39. Emissiya gəlirinin uçotu

39.1. Emissiya gəlirinin uçotu Hesablar Planının 51-ci maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə sığortaçıların emissiya gəlirinin hərəkəti üzrə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə 511 №li "Emissiya gəliri" hesabı açılır:

39.2. 511 №li "Emissiya gəliri" hesabında sığortaçıların nizamnamə kapitalının yaradılması zamanı səhmlər nominal dəyərlərindən artıq qiymətə satılarsa, səhmlərin satış və nominal dəyərləri arasındakı fərq məbləğinin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

39.3. 511 №li "Emissiya gəliri" hesabı üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

39.3.1. 511-1 №li "Emissiya gəliri - adi səhmlər";

39.3.2. 511-2 №li "Emissiya gəliri — imtiyazlı səhmlər".

39.4. Sığortaçıların səhmlərinin dəyəri ödənilən zaman əldə edilmiş emissiya gəliri üzrə məbləğlər 101,102, 103, 104, 105, 106, 111, 112, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 131, 132, 133, 151, 152, 191, 192, 193, 195, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 223, 231, 231, 241, 242, 252, 258 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində uçota alınır.

39.5. Konvertasiya olunan istiqrazlar nizamnamə kapitalına çevrildikdə səhmlərin nominal dəyərindən artıq olan məbləği üzrə 303 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

39.6. Öhdəliklər nizamnamə kapitalına çevrildikdə səhmlərin nominal dəyərindən artıq məbləğinə (emissiya gəlirinə) 301, 302, 304, 305, 306, 307, 309, 331, 332, 333, 341, 342, 343, 344, 345, 346, 347, 348, 349, 361, 362, 363, 364, 369, 371, 372, 381, 383, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

39.7. Məqsədli maliyyələşmələr və daxilolmalar nizamnamə kapitalına çevrildikdə səhmlərin nominal dəyərindən artıq məbləğinə (emissiya gəlirinə) 384 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

39.8. Sığortaçıların təsis edilməsi üçün satılmış səhmlər ən azı nominal dəyəri ilə satılmalıdır. Sığortaçıların təsis edilməsi üçün satılmış səhmlər istisna olmaqla, bütün səhmlər emissiya güzəşti ilə satıla bilər. Səhmlər emissiya güzəşti ilə satıldıqda, satış məbləği həddində 101,102, 103, 104, 105, 106, 111, 112, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 131, 132, 133, 151, 152, 191, 192, 193, 195, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 223, 231, 231, 241, 242, 252, 258 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Emissiya güzəşti məbləği həddində isə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

39.8.1. bölüşdürülməmiş mənfəət üzrə kifayət qədər qalıq olduğu halda, 553 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

39.8.2. bölüşdürülməmiş mənfəət üzrə kifayət qədər qalıq olmadığı halda emissiya güzəştinin bölüşdürülməmiş mənfəətdən artıq hissəsi həddində 750 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 502 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

39.9. Sığortaçıların bölüşdürülməmiş mənfəəti hesabına nizamnamə kapitalı formalaşdırdıqda səhmlərin nominal dəyərindən artıq məbləğinə (emissiya gəlirinə) 553 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışları verilir.

40. Geri alınmış kapitalın (səhmlərin) uçotu

40.1. Geri alınmış kapitalın (səhmlərin) uçotu Hesablar Planının 52-ci maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə sığortaçıların geri alınmış kapitalının (səhmlərinin) hərəkəti üzrə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə 521 №li "Geri alınmış kapital (səhmlər)" hesabı açılır:

40.2. 521 №li "Geri alınmış kapital (səhmlər)" hesabı üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

40.2.1. 521-1 №li "Geri alınmış kapital - adi səhmlər";

40.2.2. 521-2 №li "Geri alınmış kapital - imtiyazlı səhmlər".

40.3. 521 №li "Geri alınmış kapital (səhmlər)" hesabında sığortaçıların nizamnamə (nominal) kapitalının geri alınmış hissəsi barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu zaman sığortaçıların geri alınmış səhmlərinin nominal dəyəri üzrə məbləğlər 521 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində uçota alınır.

40.4. Geri alınmış səhmlər üzrə emissiya gəliri mövcud olduğu halda həmin emissiya gəliri məbləği həddində 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

40.5. Geri alınmış kapital (səhmlər) ləğv edildikdə 501 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 521 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

40.6. Geri alınmış səhmlər yenidən buraxıldığı zaman onlar sığortaçıların ödənilmiş nizamnamə kapitalının bir hissəsi kimi bərpa olunmalıdırlar. Bu zaman həmin səhmlərin nominal dəyəri məbləği 101,102, 103, 104, 105, 106, 111, 112, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 131, 132, 133, 151, 152, 191, 192, 193, 195, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 223, 231, 231, 241, 242, 252, 258 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 521 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Sığortaçıların geri alınmış səhmləri üzrə emissiya gəliri əldə edildikdə 101,102, 103, 104, 105, 106, 111, 112, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 131, 132, 133, 151, 152, 191, 192, 193, 195, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 223, 231, 231, 241, 242, 252, 258 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

40.7. Konvertasiya olunan istiqrazlar geri alınmış səhmlərin yenidən buraxılması hesabına nizamnamə kapitalına çevrildikdə səhmlərin nominal dəyəri məbləğinə 303 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 521 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, səhmlərin nominal dəyərindən artıq məbləğə 303 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

40.8. Öhdəliklər geri alınmış səhmlərin yenidən buraxılması hesabına nizamnamə kapitalına çevrildikdə səhmlərin nominal dəyəri məbləğinə 301, 302, 304, 305, 306, 307, 309, 331, 332, 333, 341, 342, 343, 344, 345, 346, 347, 348, 349, 361, 362, 363, 364, 369, 371, 372, 381, 383, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 521 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, səhmlərin nominal dəyərindən artıq məbləğə (emissiya gəlirinə) 301, 302, 304, 305, 306, 307, 309, 331, 332, 333, 341, 342, 343, 344, 345, 346, 347, 348, 349, 361, 362, 363, 364, 369, 371, 372, 381, 383, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

40.9. Sığortaçıların bölüşdürülməmiş mənfəəti hesabına geri alınmış səhmlərin yenidən buraxılması hesabına nizamnamə kapitalına çevrildikdə səhmlərin nominal dəyəri məbləğinə 553 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 521 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, səhmlərin nominal dəyərindən artıq məbləğə (emissiya gəlirinə) 553 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 511 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

41. Kapital ehtiyatlarının uçotu

41.1. Kapital ehtiyatlarının uçotu Hesablar Planının 53-cü maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə sığortaçıların kapital ehtiyatlarının hərəkəti üzrə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə aşağıdakı hesablar açılır:

41.1.1. 531 №li "Yenidən qiymətləndirilmə üzrə ehtiyat";

41.1.2. 532 №li "Məzənnə fərqləri üzrə ehtiyat";

41.1.3. 533 №li "Qanunvericilik üzrə ehtiyat";

41.1.4. 534 №li "Nizamnamə üzrə ehtiyat";

41.1.5. 539 №li "Sair ehtiyatlar".

41.2. 531 №li "Yenidən qiymətləndirilmə üzrə ehtiyat" hesabında sığortaçıların aktivlərinin yenidən qiymətləndirilməsi nəticəsində yaranmış kapital ehtiyatları barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu zaman yenidən qiymətləndirmə nəticəsində aktivin balans dəyərinin artımı üzrə məbləğlər 211, 221 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində uçota alınır.

41.3. Əvvəlki yenidən qiymətləndirmələr nəticəsində aktivlərin balans dəyərində yaranmış artımlar kapital ehtiyatlarında əks etdirilmişdirsə, sonrakı qiymətdəndüşmə zərərləri həmin artım məbləği qədər kapital ehtiyatının azalmasına, qalan məbləğ isə mənfəət və zərərə aid edilir. Keçmiş illərin artımları həddində məbləğə 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 211, 221 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Qalan məbləğə isə 731 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 212, 222 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə və xərcin ümumi zərərə aid edilməsinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 731 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

41.4. Əvvəlki yenidən qiymətləndirmələr nəticəsində yaranmış qiymətdəndüşmə zərərləri Mənfəət və ya zərər və digər məcmu gəlir haqqında hesabatda əks etdirilmişdirsə, sonrakı artımlar Mənfəət və ya zərər və digər məcmu gəlir haqqında hesabatda bu qiymətdəndüşmə zərərləri qədər sair əməliyyat gəlirlərinə, keçmiş illərin qiymətdəndüşmə zərərlərindən artıq olan məbləğ isə yenidən qiymətləndirmə üzrə ehtiyat hesabına aid edilir. Bu zaman aşağıdakı kimi müxabirləşmələr verilir:

41.4.1. əvvəlki dövr üzrə yenidən qiymətləndirmə nəticəsində yaranmış qiymətdəndüşmə zərəri həddində məbləğə 212, 222 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 621 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə və gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 621 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

41.4.2. keçmiş illərin qiymətdəndüşmə zərərlərindən artıq olan məbləğə 211, 221 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə və ya 212, 222 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

41.4.3. yığılmış amortizasiya məbləğinin sıfırlaşdırılması üçün isə 212, 222 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 211, 212 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

41.5. Aktivlər üzrə yenidən qiymətləndirmələr nəticəsində kapital ehtiyatlarında əks etdirilmiş artımın bir hissəsi sığortaçılar tərəfindən aktivin istifadə olunması zamanı bölüşdürülməmiş mənfəətə köçürülə bilər. Belə olan halda, bölüşdürülməmiş mənfəətə köçürülmüş artımın məbləği aktivin yenidən qiymətləndirilmiş balans dəyəri əsasında hesablanmış amortizasiyası ilə aktivin ilkin dəyəri əsasında tanınan amortizasiyası arasındakı fərqi təşkil edir. Bu zaman 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 543 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

41.6. 532 №li "Məzənnə fərqləri üzrə ehtiyat" hesabında sığortaçıların qeyri-monetar aktivlərinin yenidən qiymətləndirilməsi nəticəsində yaranan mənfəət və ya zərərdən əmələ gələn məzənnə fərqləri üzrə kapital ehtiyatları barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Asılı müəssisələrə investisiyalar hesabının balans dəyərinə düzəlişlər, həmçinin investisiya obyektinin kapitalında baş vermiş dəyişikliklərdən irəli gəlir və Mənfəət və zərər və digər məcmu gəlir hesabatında tanınmaqla aparılır. Belə dəyişikliklərə investisiya obyektinin məzənnə fərqlərindən yaranan dəyişikliklər də aiddir. Bu zaman aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

41.6.1. dəyişikliklər kapitalda artımla nəticələndikdə 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 532 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

41.6.2. dəyişikliklər kapitalda azalma ilə nəticələndikdə 731 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 159-1 №li subhesabın krediti, 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 731 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

41.7. Xarici valyutada ifadə olunan aktivlərin, öhdəliklərin və kapitalın yenidən qiymətləndirilməsindən yaranan müsbət məzənnə fərqləri digər məcmu gəlirlərdə tanınmaqla 161, 162, 169, 171, 172, 181, 189, 191, 192, 193, 194, 195, 196, 198, 199, 201, 202, 203, 211, 212, 213, 221, 222, 223, 231, 232, 241, 242, 249, 251, 252, 253, 254, 258, 259, 311, 312, 321, 351, 359, 361, 362, 363, 364, 369, 381, 382, 383, 384, 389, 501, 502, 511, 521, 531, 533, 534, 539, 541, 549, 551, 552, 553, 554 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 532 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

41.8. Xarici valyutada ifadə olunan aktivlərin, öhdəliklərin və kapitalın yenidən qiymətləndirilməsindən yaranan mənfi məzənnə fərqləri digər məcmu gəlirlərdə tanınmaqla 532 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 161, 162, 169, 171, 172, 181, 189, 191, 192, 193, 194, 195, 196, 198, 199, 201, 202, 203, 211, 212, 213, 221, 222, 223, 231, 232, 241, 242, 249, 251, 252, 253, 254, 258, 259, 311, 312, 321, 351, 359, 361, 362, 363, 364, 369, 381, 382, 383, 384, 389, 501, 502, 511, 521, 531, 533, 534, 539, 541, 549, 551, 552, 553, 554 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

41.9. 533 №li "Qanunvericilik üzrə ehtiyat" hesabında səhmdarlar arasında bölüşdürülməsi mümkün olmayan qanunvericilik aktlarına əsasən müəyyən edilmiş kapital ehtiyatları üzrə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Qanunvericilik üzrə ehtiyatın yaradılması zamanı 551, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 533 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

41.10. Qanunvericilik üzrə ehtiyatın istifadəsi üzrə 533 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

41.11. Qanunvericilik üzrə ehtiyat geri qaytarıldığı halda 533 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 551, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

41.12. 534 №li "Nizamnamə üzrə ehtiyat" hesabında səhmdarlar arasında bölüşdürülməsi mümkün olmayan sığortaçıların nizamnaməsinə əsasən yaradılan ehtiyat barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Nizamnamə üzrə ehtiyatın yaradılması zamanı 551, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 534 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

41.13. Nizamnamə üzrə ehtiyatın istifadəsinə görə 534 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

41.14. Nizamnamə üzrə ehtiyat geri qaytarıldığı halda 534 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 551, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

41.15. 539 №li "Sair ehtiyatlar" hesabı üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

41.15.1. 539-1 №li "Nəzərəalınmayan risklər üçün yaradılan ehtiyatlar";

41.15.2. 539-2 №li "Sabitləşdirmə məqsədləri üçün yaradılan ehtiyatlar";

41.15.3. 539-3 №li "Digərr ehtiyatlar"

41.16. 539 №li "Sair ehtiyatlar" hesabında sığortaçıların öz istəyi ilə yaradılan sair ehtiyatlar üzrə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Belə ehtiyatlar, onların təyinatı, yaranması və istifadəsindən asılı olaraq, bölüşdürülməsi mümkün olan və ya mümkün olmayan komponentlərə aid edilə bilər. Sair ehtiyatların yaradılması zamanı 551, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

41.17. Sair ehtiyatların istifadəsi üzrə 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 345, 346, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

41.18. Digər ehtiyatlar bölüşdürülməmiş mənfəətə geri qaytarıldığı halda 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 551, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

41.19. Digər məcmu gəlirdə tanınan xərclərin məbləğlərinə 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 161, 162, 311, 312 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

41.20. Digər məcmu gəlirdə tanınan gəlirlərin məbləğlərinə 161, 162, 311, 312 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

42. Digər məcmu gəlirdə yaranan mənfəət və zərərin uçotu

42.1. Digər məcmu gəlirdə yaranan mənfəət və zərərin uçotu Hesablar Planının 54-cü maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə sığortaçıların digər məcmu gəlirdə əks etdirilən mənfəət və zərərinin hərəkəti üzrə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə aşağıdakı hesablar açılır:

42.1.1. 541 №li "Ədalətli dəyərə uyğun maliyyə aktivlərinin dəyərinin dəyişməsindən yaranan mənfəət və zərər";

42.1.2. 549 №li "Digər məcmu gəlirdə yaranan digər mənfəət və zərər".

42.2. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivləri ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivləri kimi yenidən təsnifləşdirildikdə, əvvəllər digər məcmu gəlirdə tanınmış:

42.2.1. qazanca 541, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

42.2.2. itkiyə 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 541, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

42.3. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivlərinin sonrakı ölçülmələri 13 N-li "Ədalətli dəyərin ölçülməsi" adlı Maliyyə Hesabatının Beynəlxalq Standartına uyğun olaraq ədalətli dəyərlə aparılır, qazanc və ya itki digər məcmu gəlirdə əks etdirilir və aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

42.3.1. qazanc əldə edilərsə 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 541, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

42.3.2. zərər əldə edildiyi təqdirdə 541, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

42.4. Amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivləri kimi yenidən təsnifləşdirildikdə, balans dəyəri ilə ədalətli dəyər arasındakı yaranan:

42.4.1. qazanca 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 541, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

42.4.2. itkiyə 541 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 133 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

42.5. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivləri amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri kimi yenidən təsnifləşdirildikdə əvvəllər kapitalda əks etdirilmiş məbləğlərin silinməsinə:

42.5.1. qazanca görə 541, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

42.5.2. itkiyə 132 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 541, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

42.6. Sığortaçıların investisiya qoyuluşu üzrə dəyişikliklər əvvəllər kapitalda artımla nəticələnmişdirsə, bu dəyişikliyə aid olan və Mənfəət və zərər və digər məcmu gəlir haqqında hesabatda tanının məbləğ həddində 541, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

42.7. Asılı təsərrüfat cəmiyyətinin torpaq, tikili və avadanlıqları üzrə əvvəlki yenidən qiymətləndirmələr nəticəsində yaranmış artımlar investorun kapital ehtiyatlarında əks etdirilmişdirsə, sonrakı qiymətdəndüşmə zərərləri həmin artım məbləği qədər kapital ehtiyatının azalmasına aid edilir, qalan məbləğ isə mənfəət və zərərə aid edilir. Əvvəlki yenidən qiymətləndirmə üzrə tanınmış artım məbləği həddində 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, əvvəlki artımdam artıq olan məbləğ həddində isə 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 151 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, eyni zmanda 541, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

42.8. Asılı və birgə müəssisələrə investisiyalar ilə bağlı zərərlər (itkilər) üzrə düzəlişlərin məbləğinə 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 159 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, eyni zmanda 541, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

42.9. Xarici valyutada ifadə olunan aktivlərin kapitalın yenidən qiymətləndirilməsindən yaranan müsbət məzənnə fərqləri digər məcmu gəlirlərdə tanınmaqla 541, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 532 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

42.10. Xarici valyutada ifadə olunan ədalətli dəyərə uyğun maliyyə aktivlərinin dəyərinin dəyişməsindən yaranan mənfəət və zərərin və digər məcmu gəlirdə yaranan digər mənfəət və zərərin yenidən qiymətləndirilməsindən yaranan mənfi məzənnə fərqləri digər məcmu gəlirlərdə tanınmaqla 532 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 541, 549 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

43. Bölüşdürülməmiş mənfəətin (ödənilməmiş zərərin) uçotu

43.1. Bölüşdürülməmiş mənfəətin (ödənilməmiş zərərin) uçotu Hesablar Planının 55-ci maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə sığortaçıların bölüşdürülməmiş mənfəətinin (ödənilməmiş zərərinin) hərəkəti üzrə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə aşağıdakı hesablar açılır:

43.1.1. 551 №li "Hesabat dövründə xalis mənfəət (zərər)";

43.1.2. 552 №li "Mühasibat uçotu siyasətində dəyişikliklərlə və səhvlərlə bağlı mənfəət (zərər) üzrə düzəlişlər";

43.1.3. 553 №li "Keçmiş illər üzrə bölüşdürülməmiş mənfəət (ödənilməmiş zərər)";

43.1.4. 554 №li "Elan edilmiş dividendlər".

43.2. 551 №li "Hesabat dövründə xalis mənfəət (zərər)" hesabında sığortaçıların hesabat dövrü ərzində əldə edilmiş xalis mənfəəti (zərəri) barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu zaman hesabat dövrü ərzində xalis mənfəət əldə edildikdə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 551 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Hesabat dövrü ərzində zərər əldə edildikdə 551 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

43.3. Növbəti ildə hesabat dövründə xalis mənfəətin (zərərin) məbləğinin keçmiş illər üzrə bölüşdürülməmiş mənfəətə (ödənilməmiş zərərə) körülməsinə 541 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 553 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində, əldə edilmiş zərər isə 553 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 551 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

43.4. 552 №li "Mühasibat uçotu siyasətində dəyişikliklərlə və səhvlərlə bağlı mənfəət (zərər) üzrə düzəlişlər" hesabında sığortaçıların bir il əvvəlki hesabat dövrü, habelə ondan əvvəlki illər ərzində uçot siyasətində dəyişikliklərlə əlaqədar, habelə əhəmiyyətli səhvlərlə bağlı mənfəəti (zərəri) barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu zaman hesabat dövrü ərzində uçot siyasətində dəyişikliklərlə bağlı müəyyən edilmiş məbləğlər və əhəmiyyətli səhvlərə görə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

43.4.1. xərclərə görə:

43.4.1.1. uçot siyasətində dəyişikliklərlə bağlı müəyyən edilmiş xərc məbləğləri və səhvlərə görə çəkilmiş xərclərin tanınaraq uçotda əks etdirilməsi məqsədi ilə düzəlişlərin verilməsinə 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106, 109, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 129, 131, 133, 139, 141, 142, 151, 152, 159, 161, 162, 169, 191, 192, 193, 194, 195, 196, 198, 199, 201, 202, 203, 211, 212, 213, 221, 222, 223, 231, 232, 241, 242, 249, 251, 252, 258, 259, 311, 312, 331, 332, 333, 342, 343, 346, 348, 349, 361, 362, 363, 369, 371, 372, 381, 382, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

43.4.1.2. uçot siyasətində dəyişikliklərlə bağlı müəyyən edilmiş xərc məbləğlərinin və keçmiş ildə çəkilmiş xərclərin tanınması zamanı mənfəət vergisinə təsirinin hesablanması ilə əlaqədar düzəliş məbləğinə 331, 351 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

43.4.1.3. keçmiş ildə tanınmış xərclərin azaldılması məqsədi ilə düzəlişlərin verilməsinə 101, 102, 103, 104, 105, 106, 109, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 129, 131, 133, 139, 141, 142, 151, 152, 159, 161, 162, 169, 191, 192, 193, 194, 195, 196, 198, 199, 201, 202, 203, 211, 212, 213, 221, 222, 223, 231, 232, 241, 242, 249, 251, 252, 258, 259, 311, 312, 331, 332, 333, 342, 343, 346, 348, 349, 361, 362, 363, 369, 371, 372, 381, 382, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

43.4.1.4. həmin xərclərin azaldılması nəticəsində yaranmış mənfəət vergisinin hesablanması ilə əlaqədar düzəliş məbləğinə 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 181, 331 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

43.4.2. gəlirlərə görə:

43.4.2.1. uçot siyasətində dəyişikliklərlə bağlı müəyyən edilmiş gəlir məbləğləri və səhvlərə görə əldə edilmiş gəlirlərin tanınaraq uçotda əks etdirilməsi məqsədi ilə düzəlişlərin verilməsinə 101, 102, 103, 104, 105, 106, 109, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 129, 131, 133, 139, 141, 142, 151, 152, 159, 161, 162, 169, 191, 192, 193, 194, 195, 196, 198, 199, 201, 202, 203, 211, 212, 213, 221, 222, 223, 231, 232, 241, 242, 249, 251, 252, 258, 259, 311, 312, 331, 332, 333, 342, 343, 346, 348, 349, 361, 362, 363, 369, 371, 372, 381, 382, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

43.4.2.2. uçot siyasətində dəyişikliklərlə bağlı müəyyən edilmiş gəlir məbləğləri və keçmiş illərdə əldə edilmiş gəlirlərin tanınması zamanı mənfəət vergisinə təsirinin hesablanması ilə əlaqədar düzəliş məbləğinə 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 331, 351 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

43.4.2.3. keçmiş illərdə tanınmış gəlirlərin azaldılması məqsədi ilə düzəlişlərin verilməsinə 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106, 109, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 129, 131, 133, 139, 141, 142, 151, 152, 159, 161, 162, 169, 191, 192, 193, 194, 195, 196, 198, 199, 201, 202, 203, 211, 212, 213, 221, 222, 223, 231, 232, 241, 242, 249, 251, 252, 258, 259, 311, 312, 331, 332, 333, 342, 343, 346, 348, 349, 361, 362, 363, 369, 371, 372, 381, 382, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

43.4.2.4. keçmiş illərdə tanınmış gəlirlərin azaldılması məqsədi ilə düzəlişlərin tanınması zamanı mənfəət vergisinə təsirinin hesablanması ilə əlaqədar düzəliş məbləğinə 181, 331 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 552, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

43.5. 553 №li "Keçmiş illər üzrə bölüşdürülməmiş mənfəət (ödənilməmiş zərər)" hesabında sığortaçıların keçmiş illər üzrə bölüşdürülməmiş mənfəət (ödənilməmiş zərər) barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

43.6. Növbəti ildə hesabat dövründə xalis mənfəətin (zərərin) məbləğinin keçmiş illər üzrə bölüşdürülməmiş mənfəətə (ödənilməmiş zərərə) körülməsinə 541 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 553 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində, əldə edilmiş zərər isə 553 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 551 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

43.7. Keçmiş illər üzrə bölüşdürülməmiş mənfəət (ödənilməmiş zərər) hesabına ehtiyatlar yaradıldıqda 553 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 533, 534, 539 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

43.8. Keçmiş illər üzrə bölüşdürülməmiş mənfəət (ödənilməmiş zərər) hesabına yaradılmış ehtiyatlar geri qaytarıldığı hallarda 533, 534, 539 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 553 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

43.9. 554 №li "Elan edilmiş dividendlər" hesabında sığortaçılar tərəfindən hesabat dövrü və ya keçmiş illlər ərzində əldə edilmiş xalis mənfəətdən elan edilmiş dividendlər barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu zaman 551, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 554 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

43.10. Elan edilmiş dividendlər təsisçilər üzrə kreditor borclara aid edildikdə 554 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 544 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

43.11. Elan edilmiş dividendlər üzrə səhv hesablanılmış məbləğlər 344 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 554 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində, 554 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 551, 553 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Fəsil 9. Hesablar Planında Bölmə 6. "Gəlirlər"ə daxil olan hesablar

44. Gəlirlər

44.1. "Gəlirlər" bölməsi sığortaçıların əsas əməliyyat gəlirlərinin, sair əməliyyat gəlirlərinin, fəaliyyətin dayandırılmasından yaranan gəlirlərin, maliyyə gəlirlərinin və fövqəladə gəlirlərin uçota alınmasına dair ümumiləşdirilmiş məlumatları əks etdirir.

44.2. Bu bölmə aşağıdakı maddələrdən ibarətdir:

44.2.1. 60 - "Əsas əməliyyat gəlirləri";

44.2.2. 61 — "Sair fəaliyyətdən gəlirlər";

44.2.3. 62 - "Sair əməliyyat gəlirləri";

44.2.4. 63 - "İnvestisiya gəlirləri";

44.2.5. 64 — "Maliyyə gəlirləri";

44.2.6. 65 - "Fövqəladə gəlirlər";

44.2.7. 66 - "Fəaliyyətin dayandırılmasından yaranan gəlirlər".

45. Əsas əməliyyat gəlirlərinin uçotu

45.1. Əsas əməliyyat gəlirlərinin uçotu Hesablar Planının 60-cı maddəsində əks etdirilir.

Bu maddədə sığortaçıların adi əməliyyat fəaliyyəti zamanı sığorta müqavilələri üzrə gəlirlərinin, ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə gəlirlərinin hərəkəti üzrə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə aşağıdakı hesablar açılır:

45.1.1. 601 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə gəlirlər";

45.1.2. 602 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə gəlirlər";

45.1.3. 603 №li "Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə gəlirlər".

45.2. 601 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə gəlirlər" hesabında sığortaçının sığorta fəaliyyətinin həyata keçirilməsi zamanı sığorta müqavilələri üzrə gəlirləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

45.3. 601 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə gəlirlər" hesabına görə aşağıdakı subhesablar açılır:

45.3.1. 601-1 №li "Sığorta haqqı bölgüsü modeli ilə ölçülən sığorta müqavilələri üzrə sığorta gəlirləri";

45.3.2. 601-2 №li "Ümumi model ilə ölçülən sığorta müqavilələri üzrə sığorta gəlirləri";

45.3.2.1 601-2-1 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklərin və xərclərin reallaşmasına görə gəlirlər";

45.3.2.2. 601-2-2 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə qeyri-maliyyə riskləri ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlər";

45.3.2.3. 601-2-3 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlər";

45.3.3. 601-3 №li "Dəyişən qiymət modeli ilə ölçülən sığorta müqavilələri üzrə sığorta gəlirləri";

45.3.3.1. 601-3-1 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklərin və xərclərin reallaşmasına görə gəlirlər";

45.3.3.2. 601-3-2 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə qeyri-maliyyə riskləri ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlər";

45.3.3.3. 601-3-3 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlər";

45.3.4. 601-4 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sair gəlirlər".

45.4. Sığorta haqqı bölgüsü modeli ilə ölçülən birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta gəlirlərinin tanınmasına aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

45.4.1. sığorta müqavilələrinə aid olan həmin müqavilələrin bağlanılması ilə bağlı birbaşa məsrəflərlə əlaqəli sığorta gəlirlərinin tanınmasına 311-2-1 №li subhesabın debeti və 601-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 601-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.4.2. sığorta haqlarının qazanılan hissəsinin gəlirlərə aid edilməsinə 311-2-1 №li subhesabın debeti və 601-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 601-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.4.3. zərərli birbaşa sığorta müqavilələrinə vaxtından əvvəl xitam verildikdə həmin müqavilələr üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin dəyərinin qalan məbləğinin birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı gəlirə aid edilməsinə 311-2-3 №li subhesabın debeti və 601-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 601-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.4.4. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə digər öhdəliklərin gəlirlərə aid edilməsinə 311- 2-6-4 №li subhesabın debeti və 601-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 601-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.4.5. birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı öhdəliklərə görə düzəlişlərin gəlirlərə aid edilməsinə 311-2-1, 311-2-2, 311-2-3, 311-2-4, 311-2-6 №li subhesabların debeti və 601-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 601-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

45.5. Ümumi model ilə ölçülən birbaşa sığorta müqavilələrinə görə sığorta gəlirlərinin tanınmasına aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

45.5.1. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklərin və xərclərin reallaşmasına görə gəlirlərin tanınması (amortizasiyası) 311-1-1-1 №li subhesabın debeti və 601-2-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 601-2-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.5.2. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə riskləri ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlərin tanınması (amortizasiyası) 311-1-2 №li subhesabın debeti və 601-2-2 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 601-2-2 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.5.3. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlərin tanınması 311-1-3 №li subhesabın debeti və 601-2-3 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 601-2-3 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.5.4 zərərli birbaşa sığorta müqavilələr qrupunun sonradan zərərli olmayan müqavilələr qrupu kimi tanındığı halda, əvvəllər tanınmış zərər komponentinə görə öhdəliklərin qalıq məbləği birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərə aid edilmiş məbləğin birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlərdə tanınmasına 311-1-3 №li subhesabın debeti və 601- 2-3 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 601-2-3 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.5.5. birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı öhdəliklərə görə düzəlişlər üzrə gəlirlərin yaranmasına 311-1-1, 311-1-2, 311-1-3, 311-1-4, 311-1-5, 311-1-6, 311-1-7 №li subhesabların debeti və 601-2-1, 601-2-2, 601-2-3 №li subhesabların krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 601-2-1, 601-2-2, 601- 2-3 №li subhesabların krediti üzrə.

45.6. Dəyişən qiymət modeli ilə ölçülən birbaşa sığorta müqavilələrinə görə sığorta gəlirlərinin tanınmasına aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

45.6.1. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklərin və xərclərin reallaşmasına görə gəlirlərin tanınması (amortizasiyası) 311-3-1-1 №li subhesabın debeti və 601-3-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 601-3-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.6.2. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə riskləri ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlərin tanınması (amortizasiyası) 311-3-2 №li subhesabın debeti və 601-3-2 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 601-3-2 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.6.3. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlərin tanınması 311-3-3 №li subhesabın debeti və 601-3-3 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 601-3-3 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.6.4 zərərli birbaşa sığorta müqavilələr qrupunun sonradan zərərli olmayan müqavilələr qrupu kimi tanındığı halda, əvvəllər tanınmış zərər komponentinə görə öhdəliklərin qalıq məbləği birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərə aid edilmiş məbləğin birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlərdə tanınmasına 311-3-3 №li subhesabın debeti və 601- 3-3 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 601-3-3 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.6.5. birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı öhdəliklərə görə düzəlişlər üzrə gəlirlərin yaranmasına 311-3-1, 311-3-2, 311-3-3, 311-3-4, 311-3-5, 311-3-6, 311-3-7 №li subhesabların debeti və 601-3-1, 601-3-2, 601-3-3 №li subhesabların krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 601-3-1, 601-3-2, 601- 3-3 №li subhesabların krediti üzrə.

45.7. Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə digər öhdəliklər üzrə gəlirlərin tanınması 311-1- 7-4, 311-2-6-4, 311-3-7-4 №li subhesabların debeti və 601-4 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 601-4 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

45.8. Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta ödənişləri üzrə gələcək hesabat dövrlərinin gəlirlərinin gəlir kimi tanınmasına 382 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 601-1, 601-2, 601-3, 601-4 №li subhesabların krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 601-1, 601-2, 601-3, 601-4 №li subhesabların debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

45.9. 602 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə gəlirlər" hesabına görə aşağıdakı subhesablar açılır:

42.9.1. 602-1 №li "Sığorta haqqı bölgüsü modeli ilə ölçülən qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta gəlirləri";

45.9.2. 602-2 №li "Ümumi model ilə ölçülən qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinə görə sığorta gəlirləri";

45.9.2.1 602-2-1 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə öhdəliklərin və xərclərin reallaşmasına görə gəlirlər";

45.9.2.2. 602-2-2 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə qeyri-maliyyə riskləri ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlər";

45.9.2.3. 602-2-3 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlər";

45.9.3. 602-3 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sair gəlirlər".

45.10. Sığorta haqqı bölgüsü modeli ilə ölçülən qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə gəlirin tanınmasına aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

45.10.1. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinə aid olan həmin müqavilələrin bağlanılması ilə bağlı birbaşa məsrəflərlə əlaqəli sığorta gəlirlərinin tanınmasına 312-2-1 №li subhesabın debeti və 602-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 602-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.10.2. sığorta haqlarının qazanılan hissəsinin gəlirlərə aid edilməsinə 312-2-1 №li subhesabın debeti və 602-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 602-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.10.3. zərərli qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinə vaxtından əvvəl xitam verildikdə həmin müqavilələr üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin dəyərinin qalan məbləğinin sığorta müqavilələri ilə bağlı gəlirə aid edilməsinə 312-2-3 №li subhesabın debeti və 602-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 602-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.10.4. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sair öhdəliklərin gəlirlərə aid edilməsinə 312-2-6 №li subhesabın debeti və 602-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 602-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.10.5. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı öhdəliklərə görə düzəlişlərin gəlirlərə aid edilməsinə 312-2-1, 312-2-2, 312-2-3, 312-2-4, 312-2-6 №li subhesabların debeti və 602-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 602-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

45.11. Ümumi model ilə ölçülən qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinə görə sığorta gəlirlərinin tanınmasına aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

45.11.1. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə öhdəliklərin və xərclərin reallaşmasına görə gəlirlərin tanınması (amortizasiyası) 312-1-1-1 №li subhesabın debeti və 602-2-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 602-2-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.11.2. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə riskləri ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlərin tanınması (amortizasiyası) 312-1-2 №li subhesabın debeti və 602-2-2 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 602-2-2 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.11.3. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlərin tanınması 312-1-3 №li subhesabın debeti və 602-2- 3 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 602-2-3 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.11.4 zərərli olan qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələr qrupunun sonradan zərərli olmayan müqavilələr qrupu kimi tanındığı halda, əvvəllər tanınmış zərər komponentinə görə öhdəliklərin qalıq məbləği sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərə aid edilmiş məbləğin sığorta müqavilələri üzrə xidmət marjası ilə bağlı öhdəliklərin reallaşmasına görə gəlirlərdə tanınmasına 312-1-3 №li subhesabın debeti və 602-2-3 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 602-2-3 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.11.5. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı öhdəliklərə görə düzəlişlər üzrə gəlirlərin yaranmasına 312-1-1, 312-1-2, 312-1-3, 312-1-4, 312-1-5, 312-1-6 №li subhesabların debeti və 602-2-1, 602-2-2, 602-2-3 №li subhesabların krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 602- 2-1, 602-2-2, 602-2-3 №li subhesabların krediti üzrə.

45.12. Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə digər öhdəliklər üzrə gəlirlərin tanınması 312-2-6 №li subhesabın debeti və 602-3 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 602-3 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

45.13. Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta ödənişləri üzrə gələcək hesabat dövrlərinin gəlirlərinin gəlir kimi tanınmasına 382 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 602-1, 602-2, 602-3№li subhesabların krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 602-1, 602-2, 602-3 №li subhesabların debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

45.14. 603 №li "Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə gəlirlər" hesabı üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

45.14.1. 603-1 №li "Sığorta haqqı bölgüsü modeli ilə ölçülən ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta gəlirləri";

45.14.1.1. 603-1-1 №li "Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə komissiyon haqlarına görə gəlirlər";

45.14.1.2. 603-1-2 №li "Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta ödənişlərində təkrarsığortaçıların payı üzrə gəlirlər";

45.14.1.3. 603-1-3 №li "Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərərlər ehtiyatına görə xərclərdə təkrarsığortaçıların payı üzrə gəlirlər";

45.14.1.4. 603-1-4 №li "Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentində təkrarsığortaçıların payı üzrə gəlirlər";

45.14.1.5. 603-1-5 №li "Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sair gəlirlər";

45.14.2. 603-2 №li "Ümumi model ilə ölçülən ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta gəlirləri";

45.14.2.1. 603-2-1 №li "Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə komissiyon haqlarına görə gəlirlər";

45.14.2.2. 603-2-2 №li "Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta ödənişlərində təkrarsığortaçıların payı üzrə gəlirlər";

45.14.2.3. 603-2-3 №li "Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərərlər ehtiyatına görə xərclərdə təkrarsığortaçıların payı üzrə gəlirlər";

45.14.2.4. 603-2-4 №li "Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentində təkrarsığortaçıların payı üzrə gəlirlər";

45.14.2.5. 603-2-5 №li "Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sair gəlirlər".

45.15. Sığorta haqqı bölgüsü modeli ilə ölçülən ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta gəlirlərinə görə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

45.15.1. ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə komissiyon haqlarına görə yaranan gəlirlərə 123-2 №li subhesabın debeti və 603-1-1 №li subhesabın krediti üzrə, habelə gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 603-1-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.15.2. ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərərlər ehtiyatına görə xərclərdə və sığorta ödənişlərində təkrarsığortaçıların payı üzrə gəlirlərin yaranmasına 162-2 №li subhesabın debeti və 603-1-2, 603-1-3 №li subhesabların krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 603-1-2, 603-1-3 №li subhesabların debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.15.3. ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentində təkrarsığortaçıların payı üzrə gəlirlərin tanınmasına 161-4 №li subhesabın debeti və 603-1-4 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 603-1-4 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.15.4. ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sair gəlirlərrin yaranmasına 346-1, 346-2, 346-4 №li subhesabların debeti və 603-1-5 №li subhesabın krediti üzrə, habelə gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 603-1-5 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

45.16. Ümumi model ilə ölçülən ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta gəlirlərinə görə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

45.16.1. ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə komissiyon haqlarına görə yaranan gəlirlərə 123-2 №li subhesabın debeti və 603-2-1 №li subhesabın krediti üzrə, habelə gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 603-2-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.16.2. ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərərlər ehtiyatına görə xərclərdə və sığorta ödənişlərində təkrarsığortaçıların payı üzrə gəlirlərin yaranmasına 161-1-2 №li subhesabın debeti və 603-2-2, 603-2-3 №li subhesabların krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 603-2-2, 603-2-3 №li subhesabların debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.16.3. ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentində təkrarsığortaçıların payı üzrə gəlirlərin tanınmasına 161-4 №li subhesabın debeti və 603-2-4 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 603-2-4 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

45.16.4. ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sair gəlirlərrin yaranmasına 346-1, 346-2, 346-4 №li subhesabların debeti və 603-2-5 №li subhesabın krediti üzrə, habelə gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 603-2-5 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

46. Sair fəaliyyətdən gəlirlərin uçotu

46.1. Sair fəaliyyətdən gəlirlərin uçotu Hesablar Planının 61-ci maddəsində əks etdirilir.

Bu maddədə sığortaçıların sair fəaliyyəti zamanı satışının, satılmış malların qaytarılması və ucuzlaşdırılması və verilmiş güzəştlərin, habelə görülən işlər və göstərilən xidmətlər üzrə gəlirlərinin hərəkəti üzrə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə aşağıdakı hesablar açılır.

46.1.1. 610 №li "Satış üzrə gəlir";

46.1.2. 611 №li "Satış əməliyyatları üzrə satılmış malların qaytarılması və ucuzlaşdırılması";

46.1.3. 612 №li "Satış əməliyyatları üzrə verilmiş güzəştlər";

46.1.4. 613 №li "Görülən işlər və göstərilən xidmətlər üzrə gəlirlər".

46.2. 610 №li "Satış üzrə gəlirlər" hesabında sığortaçıların sair fəaliyyətinin həyata keçirilməsi zamanı malların satışı üzrə gəlirləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

46.3. Malların təqdim edilməsinin dəyərinə 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 610 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

46.4. Malların təqdim edilməsinin dəyərinə görə hesablanılmış əlavə dəyər vergisinə 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

46.5. Malların təqdim edilməsinin dəyəri sığortaçılara ödənildikdə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 1244, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

46.6. Malların satışına görə yaranan gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri gəlir kimi tanındıqda 382 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 610 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

46.7. Malların təqdim edilməsi üzrə gəlirlər ümumi mənfəətə aid edildikdə 610 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Malların təqdim edilməsi üzrə hesablanmış xərclər zərərə aid edildikdə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 710 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

46.8. 611 №li "Satış əməliyyatları üzrə satılmış malların qaytarılması və ucuzlaşdırılması" hesabında sığortaçıların əməliyyat fəaliyyətinin həyata keçirilməsi zamanı satış əməliyyatları üzrə satılmış malların qaytarılması və ucuzlaşdırılması barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

46.9. Satılmış malların qaytarılması və ucuzlaşdırılması üzrə məbləğlər 611 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Bu zaman malların qaytarılması və ucuzlaşdırılması ilə bağlı hesablanılmış əlavə dəyər vergisi ilə əlaqədar 331, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışları verilir.

46.10. Əgər satınalan sığortaçılar malların dəyərini ödəmişdirsə, sığortaçılar satılmış malların qaytarılması və ucuzlaşdırılması ilə əlaqədar pul vəsaitlərinin qaytarılmasını həyata keçirərsə, əvvəllər gəlir kimi tanınmış məbləğ 611 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Bu zaman malların qaytarılması və ucuzlaşdırılması ilə bağlı hesablanılmış əlavə dəyər vergisi ilə əlaqədar 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışları verilir.

46.11. Satılmış malların qaytarılması və ucuzlaşdırılması üzrə yaranmış məbləğlər zərərə aid edildikdə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 611 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

46.12. 612 №li "Satış əməliyyatları üzrə verilmiş güzəştlər" hesabında sığortaçıların sair əməliyyat fəaliyyətinin həyata keçirilməsi zamanı satış əməliyyatları üzrə verilmiş güzəştlər barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

46.13. Verilmiş güzəştlər 612 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Bu zaman verilmiş güzəştlərlə bağlı hesablanılmış əlavə dəyər vergisi üzrə 331, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

46.14. Verilmiş güzəştlər üzrə yaranmış məbləğlər 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 612 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

46.15. 613 №li "Görülən işlər və göstərilən xidmətlər üzrə gəlirlər" hesabında sığortaçıların sair əməliyyat fəaliyyəti zamanı işlərin görülməsi və xidmətlərin göstərilməsindən əldə edilən gəlirlərin dəyəri əks etdirilir.

46.16. Xidmətlərin göstərilməsi və işlərin görülməs üzrə gəlirin dəyərinə 124, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 613 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

46.17. Xidmətlərin göstərilməsi və işlərin görülməsi üzrə gəlirin dəyərinə görə hesablanılmış əlavə dəyər vergisinə 124, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

46.18. Xidmətlərin göstərilməsi və işlərin görülməsi üzrə gəlirin dəyəri sığortaçılara ödənildikdə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 124, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

46.19. Xidmətlərin göstərilməsi və işlərin görülməsi üzrə yaranan gələcək hesabat dövrlərinin gəlirləri gəlir kimi tanındıqda 382 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 613 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

46.20. Xidmətlərin göstərilməsi və işlərin görülməsi üzrə gəlirin dəyəri ümumi mənfəətə aid edildikdə 613 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Xidmətlərin göstərilməsi və işlərin görülməsi üzrə gəlirin dəyəri üzrə hesablanmış xərclərə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 711 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

47. Sair əməliyyat gəlirlərinin uçotu

47.1. Sair əməliyyat gəlirlərinin uçotu Hesablar Planının 62-ci maddəsində əks etdirilir.

Bu maddədə sığortaçıların əməliyyat fəaliyyəti zamanı torpaq, tikili, avadanlıqlarının və digər aktivlərinin satışından, yenidən qiymətləndirilmədən, aktivlərin əvəzsiz olaraq əldə edilməsindən, dəbbə pulu və digər oxşar ödənişlərin alınmasından, ümidsiz borcların, silinmiş ehtiyatların bərpasından, keçmiş illər və məzənnə fərgləri üzrə yaranmış gəlirlərinin hərəkəti barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə aşağıdakı hesablar açılır:

47.1.1. 620 №li "Torpaq, tikili, avadanlıqların və digər aktivlərin satışından gəlirlər";

47.1.2. 621 №li "Yenidən qiymətləndirilmədən gəlirlər";

47.1.3. 622 №li "Əvəzsiz olaraq alınmış aktivlər";

47.1.4. 623 №li "Dəbbə pulu və digər oxşar ödənişlər üzrə gəlirlər";

47.1.5. 624 №li "Ədalətli dəyərlə ölçülən aktivlər və aktivlərin dəyərinin bərpası üzrə gəlirlər";

47.1.6. 625 №li "Ümidsiz borcların bərpası";

47.1.7. 626 №li "Silinmiş ehtiyatların bərpası";

47.1.8. 627 №li "Məzənnə fərqləri üzrə gəlirlər";

47.1.9. 628 №li "Aktivlərin qiymətdən düşməsi, itirilməsi və ya qaytarılmasından imtina olunması hallarında üçüncü tərəfdən gözlənilən kompensasiya üzrə gəlir";

47.1.10. 629 №li "Digər əməliyyat gəlirləri".

47.2. 620 №li "Torpaq, tikili, avadanlıqların və digər aktivlərin satışından gəlirlər" hesabında sığortaçıların torpaq, tikili, avadanlıqlarının və digər aktivlərinin, habelə satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlər kimi təsnifləşdirilən aktivlərin satışından yaranan gəlirləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

47.3. Torpaq, tikili, avadanlıqların və digər aktivlərin satışından gəlirlərin əldə edilməsi zamanı aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

47.3.1. aktivin satış dəyərinə 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 620 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

47.3.2. əlavə dəyər vergisi hesablandıqda 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

47.4. Sair əməliyyatlarla əlaqədar mənfəət yarandığı hallarda maliyyə hesabatlarında sair əməliyyat gəlirləri onların əldə edilməsi ilə əlaqədar xərclər çıxılmaqla (netto əsasında) təqdim edilir. Həmin aktivlərin balans dəyərinin xərcə aid edilməsi ilə əlaqədar aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

47.4.1. amortizasiya olunan aktivlərin yığılmış amortizasiya məbləği, habelə qiymətdəndüşmə zərərinə görə 202, 212, 222 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 201, 211, 221 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, həmin aktivlərin balans dəyərinə görə 730 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 201, 211, 221 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə və onların;

47.4.2. amortizasiya olunan aktivlərə görə yaranmış yenidən qiymətləndirmə üzrə ehtiyat məbləğinə 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 553 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

47.4.3. amortizasiya olunmayan aktivlərin balans dəyərinə görə 730 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 258 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

47.4.4. satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlər kimi təsnifləşdirilmiş aktivlərə görə 730 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 206 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

47.5. Torpaq, tikili, avadanlıqların və digər aktivlərin satışından gəlirlər hesabının kreditində yığılmış məbləğlər hesabat dövrünün mənfəəti kimi 620 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

47.6. Torpaq, tikili, avadanlıqların və digər aktivlərin xaricolması üzrə xərclər hesabının debetində yığılmış məbləğlər hesabat dövrünün zərəri kimi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 730 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

47.7. 621 №li "Yenidən qiymətləndirilmədən gəlirlər" hesabında sığortaçıların aktivlərinin yenidən qiymətləndirilməsindən yaranan gəlirləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

47.8. Qeyri-maddi aktivlər, habelə torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə əvvəlki yenidən qiymətləndirmələr nəticəsində yaranmış qiymətdəndüşmə zərərləri Mənfəət və ya zərər və digər məcmu gəlir haqqında hesabatda əks etdirilmişdirsə, sonrakı artımlar Mənfəət və ya zərər və digər məcmu gəlir haqqında hesabatda bu qiymətdəndüşmə zərərləri qədər sair əməliyyat gəlirlərinə aid edilməklə 212, 222 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 621 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

47.9. Ədalətli dəyər metoduna əsasən investisiya mülkiyyəti, asılı və birgə müəssisələrə investisiyalar kimi uçota alınan aktivlərin balans dəyərinin artımına 151, 152, 201 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 624 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

47.10. Yenidən qiymətləndirilmədən gəlirlər hesabının kreditində yığılmış məbləğlər hesabat dövrünün mənfəəti kimi 621 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

47.11. 622 №li "Əvəzsiz olaraq alınmış aktivlər" hesabında sığortaçıların əvəzsiz əldə etdiyi aktivlərdən yaranan gəlirləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

47.12. Aktivlər əvəzsiz olaraq alındıqda 101, 102, 103, 104, 105, 106, 111, 112, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 131, 132, 133, 151, 152, 191, 192, 193, 194, 195, 196, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 223, 231, 232, 241, 242, 252, 258 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 622 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində göstərilir.

47.13. Əvəzsiz olaraq alınmış aktivlər hesabının kreditində yığılmış məbləğlər hesabat dövrünün mənfəəti kimi 622 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

47.14. 623 №li "Dəbbə pulu və digər oxşar ödənişlər üzrə gəlirlər" hesabında sığortaçıların tətbiq edilən cərimələr və digər oxşar ödənişlər üzrə yaranan gəlirləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

47.15. Dəbbə pulu və digər oxşar ödənişlərdən əldə edilmiş gəlirlər yarandıqda 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 623 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

47.16. Dəbbə pulu və digər oxşar ödənişlərdən əldə edilmiş gəlirlər debitor borc yaradılmadan ödəniş əsasında uçotda əks etdirildikdə, 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 623 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

47.17. Tibbi yardımın göstərilməsi zamanı yol verilmiş pozuntulara görə tətbiq edilən sanksiyalardan yaranan gəlirlərə 121-6 №li subhesabın debeti və 623 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

47.18. Dəbbə pulu və digər oxşar ödənişlər hesabının kreditində yığılmış məbləğlər hesabat dövrünün mənfəəti kimi 623 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

47.19. 624 №li "Ədalətli dəyərlə ölçülən aktivlər və aktivlərin dəyərinin bərpası üzrə gəlirlər" hesabında sığortaçıların ədalətli dəyərlə ölçülən aktivlər və aktivlərin dəyərinin bərpası ilə əlaqədar olaraq yaranan gəlirləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

47.20. Bu zaman aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

47.20.1. şübhəli borclar üzrə düzəlişlərin ləğv edilməsinə (və ya qismən ləğv edilməsinə) 169, 199, 201, 203 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 624 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

47.20.2. gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 624 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

47.21. 625 №li "Ümidsiz borcların bərpası" hesabında sığortaçıların əvvəllər ümidsiz borc kimi silinmiş debitorlar tərəfindən borcların qaytarılması şəklində əldə edilən gəlirləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu zaman aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

47.21.1. silinmiş debitor borcun əlavə dəyər vergisiz məbləğinə 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 625 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

47.21.2. silinmiş debitor borcun bərpası ilə əlaqədar hesablanmış əlavə dəyər vergisinə 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

47.21.3. ümidsiz borcların bərpası nəticəsində yaranan məbləğə hesabat dövrünün mənfəəti kimi 625 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

47.22. 626 №li "Silinmiş ehtiyatların bərpası" hesabında sığortaçıların səhvən silinmiş ehtiyatlarının uçotda bərpa edilməsi nəticəsində yaranan gəlirləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu zaman 191, 194, 195, 196, 198 №li hesabların müvafiq suhesablarının debeti və 626 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

47.23. Silinmiş ehtiyatların bərpası nəticəsində yaranan məbləğə hesabat dövrünün mənfəəti kimi 626 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

47.24. 627 №li "Məzənnə fərqləri üzrə gəlirlər" hesabında sığortaçıların xarici valyuta məzənnələrində yaranan dəyişikliklərdən əldə edilən gəlirləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu zaman aktivlər və öhdəliklər üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 101, 102, 103, 104, 105, 106, 111, 112, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 128, 131, 132, 133, 141, 142, 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309, 331, 332, 333, 341, 342, 343, 344, 345, 346, 347, 348, 349, 371, 372 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

47.25. Məzənnə fərqlərinə görə gəlirlər üzrə yaranan məbləğə hesabat dövrünün mənfəəti kimi 627 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

47.26. 628 №li "Aktivlərin qiymətdən düşməsi, itirilməsi və ya qaytarılmasından imtina olunması hallarında üçüncü tərəfdən gözlənilən kompensasiya üzrə gəlir" hesabında sığortaçıların aktivlərin qiymətdən düşməsi, itirilməsi və ya qaytarılmasından imtina olunması halları ilə əlaqədar üçüncü tərəfdən gözlənilən gəlirləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar uçota alınır. Bu zaman 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 628 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

47.27. Aktivlərin qiymətdən düşməsi, itirilməsi və ya qaytarılmasından imtina olunması halları ilə əlaqədar üçüncü tərəfdən gözlənilən kompensasiya üzrə yaranan məbləğə hesabat dövrünün mənfəəti kimi 628 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

47.28. 629 №li "Digər əməliyyat gəlirləri" hesabında sığortaçıların fəaliyyəti zamanı 620- 628 №li hesablarda əhatə olunmayan sair əməliyyat gəlirləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar uçota alınır. Bu zaman 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 629 №li hesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Digər əməliyyat gəlirlərinə görə hesablanan əlavə dəyər vergisinə 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

47.29. Sığortaçıların aktivlərinin əskik gəlməsi zamanı əskikgəlmələrin səbəbləri və təqsirkar şəxslər müəyyənləşdirilməklə onların məbləğləri (əskikgəlmələr müəyyən edildiyi vaxtda bazar qiymətləri ilə) təqsirkar şəxslərin hesabına aid edilməklə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

47.29.1. aktivlərin bazar qiyməti məbləğinə 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

47.29.2. əskik gəlmiş aktivlərin bazar qiyməti məbləğinə görə hesablanılmış əlavə dəyər vergisinə 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

47.29.3. aktivlərin onların yığılmış amortizasiya məbləğləri, qiymətdəndüşmə zərərləri və ya aktivlərin dəyərinin azalmasına düzəlişlər mövcud olduqda 109, 119, 129, 139, 169, 199, 202, 212, 222, 231, 232, 249, 259 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106, 111, 112, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 131, 132, 133, 161, 162, 192, 193, 194, 195, 196, 198, 201, 213, 211, 213, 221, 223, 231, 232, 241, 241, 252, 253, 254, 258 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, balans dəyərinə 739 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106, 111, 112, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 131, 132, 133, 161, 162, 192, 193, 194, 195, 196, 198, 201, 213, 211, 213, 221, 223, 231, 232, 241, 241, 252, 253, 254, 258 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə,;

47.29.4. aktivlərin balans dəyəri bazar qiymətindən yuxarı olduqda, balans dəyəri ilə bazar qiyməti arasındakı fərq məbləğinə görə hesablanmış əlavə dəyər vergisinə 739 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

47.30. Digər əməliyyat gəlirləri üzrə yaranan məbləğə hesabat dövrünün mənfəəti kimi 638 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, digər əməliyyat xərcləri üzrə yaranan məbləğə hesabat dövrünün xərci kimi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 739 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

48. İnvestisiya gəlirlərinin uçotu

48.1. İnvestisiya gəlirlərinin uçotu Hesablar Planının 63-cü maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə sığortaçıların əldə edilmiş investisiya gəlirləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə aşağıdakı hesablar açılır:

48.1.1. 630 №li "İnvestisiya əməliyyatları üzrə gəlirlər";

48.1.2. 631 "Maliyyə aktivlərinin ədalətli dəyərdə ölçülməsindən yaranan gəlirlər".

48.2. 630 №li "İnvestisiya əməliyyatları üzrə gəlirlər" hesabında sığortaçıların investisiya fəaliyyətinin həyata keçirilməsi zamanı faiz gəliri, qiymətdən düşmüş borclar üzrə faiz gəlirləri, iсarə üzrə gəlir, faiz gəlirləri yaradan aktivlər üzrə məzənnə fərqlərinə görə gəlirləri və digər investisiya gəlirləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

48.3. 630 №li "İnvestisiya əməliyyatları üzrə gəlirlər" hesabı üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

48.3.1. 630-1 №li "Faiz gəliri";

48.3.2. 630-2 №li "Qiymətdən düşmüş borclar üzrə faiz gəlirləri";

48.3.3. 630-3 №li "İсarə üzrə gəlir";

48.3.4. 630-4 №li "Faiz gəlirləri yaradan aktivlər üzrə məzənnə fərqlərinə görə gəlirlər";

48.3.5. 630-5 №li "Digər investisiya gəlirləri".

48.4. 630-1 №li "Faiz gəliri" subhesabında sığortaçıların investisiya fəaliyyəti zamanı əldə edilən faiz gəliri əks etdirilir.

48.5. Hesabat dövrü ərzində sığortaçılar tərəfindən verilmiş borclara, kreditlərə görə hesablanmış faizlər üzrə gəlirin tanınma meyarlarına uyğun olaraq hesablanmış debitor borcları 124, 127, 133 №li hesabların müvafiq subhesablarının, habelə 311-1-5, 311-3-5 №li subhesabların debeti və 630-1 №li subhesabın kreditində əks etdirilir.

48.6. Faiz gəliri üzrə yaranan məbləğə hesabat dövrünün mənfəəti kimi 630-1 №li subhesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

48.7. 630-2 №li "Qiymətdən düşmüş borclar üzrə faiz gəlirləri" subhesabında sığortaçılar tərəfindən verilmiş qiymətdən düşmüş borclara görə hesablanılmış faiz gəlirləri əks etdirilir. Bu zaman əldə edilən faiz gəlirləri 127 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 630-2 №li subhesabın kreditində əks etdirilir.

48.8. Qiymətdən düşmüş borclar üzrə faiz gəlirləri üzrə yaranan məbləğə hesabat dövrünün mənfəəti kimi 630-2 №li subhesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

48.9. 630-3 №li "İcarə üzrə gəlir" subhesabında sığortaçıların icarədən əldə edilən faiz gəliri əks etdirilir.

48.10. İcarədə olan aktivlərə görə hesabat dövrü ərzində hesablanan faiz məbləğlərinə 127 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 630-3 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

48.11. İcarə üzrə gəlirə görə yaranan məbləğə hesabat dövrünün mənfəəti kimi 630-3 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

48.12. 630-4 №li "Faiz gəlirləri yaradan aktivlər üzrə məzənnə fərqlərinə görə gəlirlər" subhesabında sığortaçıların faiz xərcləri yaradan öhdəliklər üzrə əldə edilən məzənnə gəlirləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

48.13. Sığortaçıların faiz xərcləri yaradan aktivləri üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 111, 112, 133 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 630-4 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

48.14. Faiz xərcləri yaradan aktivlər üzrə məzənnə gəliri kimi yığılan məbləğə hesabat dövrünün mənfəəti kimi 630-4 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

48.15. 630-5 №li "Digər investisiya gəlirləri" subhesabında sığortaçıların 630-1-630-4 №li subhesablarında əks etdirilməyən digər maliyyə gəlirləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

48.16. Sığortaçıların investisiya fəaliyyəti ilə əlaqədar yaranan digər investisiya gəliri 124,127, 133 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 630-5 №li subhesabın kreditində əks etdirilir.

48.17. Digər investisya gəliri üzrə yığılan məbləğə hesabat dövrünün mənfəəti kimi 630- 5 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

48.18. 631 №li "Maliyyə aktivlərinin ədalətli dəyərdə ölçülməsindən yaranan gəlirlər" hesabında maliyyə aktivlərinin ədalətli dəyərdə ölçülməsindən yaranan gəlirlər barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

48.18.1. 631-1 №li "Listinqdə olan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri üzrə investisiya gəlirləri";

48.18.2. 631-2 №li "Listinqdə olmayan səhmlər və digər dəyişən gəlirli maliyyə aktivləri üzrə investisiya gəlirləri";

48.18.3. 631-3 №li "Xəzinə vekselləri üzrə investisiya gəlirləri";

48.18.4. 631-4 №li "Dövlət istiqrazları üzrə investisiya gəlirləri";

48.18.5. 631-5 №li "Korporativ istiqrazları üzrə investisiya gəlirləri";

48.18.6. 631-6 №li "İnvestisiya Fondunda iştirak payları üzrə investisiya gəlirləri";

48.18.7. 631-7 №li "Digər investisiyalar üzrə investisiya gəlirləri".

48.19. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivlərinin ədalətli dəyərinin dəyişməsindən qazanc əldə edilərsə 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 631 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə 631 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

48.20. Sığorta müqavilələri üzrə ayrılmış investisiya komponentinin yenidənqiymətləndirilməsi nəticəsində ədalətli dəyərinin azalması nəticəsində əldə edilən gəlirlərə 311-1-5, 311-2-4, 311-3-5 №li subhesabların debeti və 624, 631 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsi 624, 631 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

48.21. Faizlər üzrə debitor borclara görə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 127, 133 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 627, 630, 631 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, gəlirlərin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 627, 630, 631 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

49. Maliyyə gəlirlərinin uçotu

49.1. Maliyyə gəlirlərinin uçotu Hesablar Planının 64-cü maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə sığortaçıların maliyyə fəaliyyəti ilə əlaqədar əldə edilmiş gəlirləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə aşağıdakı hesablar açılır:

49.1.1. 640 №li "Maliyyə əməliyyatları üzrə gəlirlər";

49.1.2. 641 №li "Sığorta müqavilələri üzrə maliyyə gəlirləri".

49.2. 640 №li "Maliyyə əməliyyatları üzrə gəlirlər" hesabında sığortaçıların maliyyə fəaliyyətinin həyata keçirilməsi zamanı faiz gəliri, qiymətdən düşmüş borclar üzrə faiz gəlirləri, faiz xərcləri yaradan öhdəliklər üzrə məzənnə fərqlərinə görə gəlirləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

49.3. 640 №li "Maliyyə gəlirləri" hesabı üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

49.3.1. 640-1 №li "Faiz gəliri";

49.3.2. 640-2 №li "Faiz xərcləri yaradan öhdəliklər üzrə məzənnə fərqlərinə görə gəlirlər";

49.3.3. 640-3 №li "Digər maliyyə gəlirləri".

49.4. 640-1 №li "Faiz gəliri" subhesabında sığortaçıların maliyyə fəaliyyəti zamanı əldə edilən faiz gəliri əks etdirilir.

49.5. Hesabat dövrü ərzində sığortaçıların tanınma meyarlarına uyğun olaraq hesablanmış faizlər üzrə gəlirləri 361, 362, 363, 369, 381 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 640-1 №li subhesabın kreditində əks etdirilir.

49.6. Faiz gəliri üzrə yaranan məbləğə hesabat dövrünün mənfəəti kimi 640-1 №li subhesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

49.7. 640-2 №li "Faiz xərcləri yaradan öhdəliklər üzrə məzənnə fərqlərinə görə gəlirlər" subhesabında sığortaçıların faiz xərcləri yaradan öhdəliklər üzrə əldə edilən məzənnə gəlirləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

49.8. Sığortaçıların faiz xərcləri yaradan öhdəlikləri üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda 301, 302, 303, 304, 305, 307, 309 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 640-2 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

49.9. Faiz xərcləri yaradan öhdəliklər üzrə məzənnə gəliri kimi yığılan məbləğə hesabat dövrünün mənfəəti kimi 640-2 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

49.10. 640-3 №li "Digər maliyyə gəlirləri" subhesabında sığortaçıların 640-1-640-2 №li subhesablarında əks etdirilməyən digər maliyyə gəlirləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

49.11. Sığortaçıların faiz xərcləri yaradan öhdəliklərinin bağışlanılması və ya iddia müddətinin keçməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi digər maliyyə gəliri kimi 301, 302, 303, 304, 305, 307, 309 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 640-3 №li subhesabın kreditində əks etdirilir.

49.12. Digər maliyyə gəliri üzrə yığılan məbləğə hesabat dövrünün mənfəəti kimi 640-3 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

49.13. 641 №li "Sığorta müqavilələri üzrə maliyyə gəlirləri" hesabı üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

49.13.1. 641-1 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə maliyyə gəlirləri";

49.13.2. 641-2 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə maliyyə gəlirləri";

49.13.3. 641-3 №li "Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə maliyyə gəlirləri".

49.14. Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə pulun zaman dəyərinin təsiri nəticəsində, habelə diskont faiz dərəcəsinin azalması ilə bağlı birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri artması üzrə yaranan maliyyə gəlirləri 311-1-6, 311- 3-6 №li subhesabların debeti və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 641-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 641-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

49.15. Birbaşa sığorta müqaviləsi üzrə faiz dərəcəsinin dəyişməsindən yaranan maliyyə gəlirlərinə 311 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 641-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 641-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

49.16. Digər məcmu gəlirdə tanınmış birbaşa sığorta müqaviləsi üzrə maliyyə gəlirlərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq mənfəət və zərər hesabatı üzrə maliyyə gəlirlərinə köçürülməsinə 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 641-1 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 641-1 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

49.17. Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə pulun zaman dəyərinin təsiri nəticəsində, habelə diskont faiz dərəcəsinin azalması ilə bağlı sığorta müqavilələri üzrə sığorta haqlarına görə gözlənilən pul vəsaitləri artmasına görə yaranan maliyyə gəlirləri 312- 1-5 №li subhesabın debeti və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 641-2 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 641-2 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

49.18. Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqaviləsi üzrə faiz dərəcəsinin dəyişməsindən yaranan maliyyə gəlirlərinə 312 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 641-2 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 641-2 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

49.19. Digər məcmu gəlirdə tanınmış qəbul edilmiş təkrarsığorta müqaviləsi üzrə maliyyə gəlirlərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq mənfəət və zərər hesabatı üzrə maliyyə gəlirlərinə köçürülməsinə 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 641-2 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsi 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 641-2 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

49.20. Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə pulun zaman dəyərinin təsiri nəticəsində, habelə diskont faiz dərəcəsinin artması ilə bağlı gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə aktivlərin artması üzrə yaranan maliyyə gəlirinə 161-1-1 №li subhesabın debeti və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 641-3 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 641-3 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

49.21. Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə pulun zaman dəyərinin təsiri nəticəsində, habelə diskont faiz dərəcəsinin artması ilə bağlı təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələrin qalan dövrü ilə bağlı qeyri-maliyyə risk tənzimlənməsinə görə aktivlərin artması üzrə yaranan maliyyə gəlirinə 161-2 №li subhesabın debeti və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 641-3 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 641-3 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

49.22. Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə pulun zaman dəyərinin təsiri nəticəsində, habelə diskont faiz dərəcəsinin artması ilə bağlı xidmət marjasında təkrarsığortaçıların payına görə aktivlərin artması üzrə yaranan maliyyə gəlirinə 161-3 №li subhesabın debeti və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 641-3 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 641-3 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

49.23. Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə pulun zaman dəyərinin təsiri nəticəsində, habelə diskont faiz dərəcəsinin artması ilə bağlı sair aktivlərin artması üzrə yaranan maliyyə gəlirinə 161-6 №li subhesabın debeti və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 641-3 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 641-3 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

49.24. Digər məcmu gəlirdə tanınan ötürülmüş təkrarsığorta müqaviləsi üzrə maliyyə gəlirlərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq mənfəət və zərər hesabatı üzrə maliyyə gəlirlərinə köçürülməsinə 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 641-3 №li subhesabın krediti üzrə, gəlirin ümumi mənfəətə aid edilməsinə görə 629 №li hesabın müvafiq subhesablarının, habelə 641- 3 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

50. Fövqəladə gəlirlərin uçotu

50.1. Fövqəladə gəlirlərin uçotu Hesablar Planının 65-ci maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə fövqəladə hadisə və əməliyyatların nəticələrinə əsasən əldə edilmiş fövqəladə gəlirlər barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə 651 №li "Fövqəladə gəlirlər" hesabı açılır.

50.2. Hesabat dövrü ərzində sığortaçılar tərəfindən əldə edilmiş fövqəladə gəlirlər tanınma meyarlarına uyğun olaraq 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 651 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

50.3. Fövqəladə gəlirlər üzrə yaranan məbləğə hesabat dövrünün mənfəəti kimi 651 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

51. Fəaliyyətin dayandırılmasından yaranan gəlirlərin uçotu

51.1. Fəaliyyətin dayandırılmasından yaranan gəlirlərin uçotu Hesablar Planının 66-cı maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə sığortaçıların fəaliyyətinin dayandırılması ilə əlaqədar ya silinmiş, ya da satış üçün saxlanılmış kimi təsnifləşdirilmiş komponentləri üzrə yaranmış gəlirləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə 660 №li "Fəaliyyətin dayandırılmasından yaranan gəlirlər" hesabı açılır.

51.2. Fəaliyyətin dayandırılması üzrə əməliyyatlardan mənffəət əldə edildiyi hallarda maliyyə hesabatlarında fəaliyyətin dayandırılmasından yaranan gəlirlərdən xərclər çıxılmaqla (netto əsasında) təqdim edilir. Aktivlərin satışından gəlirlərin əldə edilməsi zamanı aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

51.2.1. aktivlər satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlər kimi təsnifləşdirildikdə (fəaliyyətin dayandırılması) həmin aktivlərin ilkin dəyərinə 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 198, 201, 203, 211, 213, 221, 223 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, bu aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya məbləğinə 202, 212, 222 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

51.2.2. satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlərin dəyərinin azalmasına görə düzəlişlərlə bağlı məbləğlərə 199 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

51.2.3. aktivlər üzrə yenidən qiymətləndirmə üzrə ehtiyat məbləğinə 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 543 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

51.2.4. satış məbləğinə 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 660 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

51.2.5. əlavə dəyər vergisi hesablandıqda 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

51.2.6. satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlərin balans dəyərinə 770 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

51.2.7. satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlərin satışı ilə əlaqədar çəkilmiş xərclərə 770 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

51.2.8. satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlərin satışı ilə əlaqədar çəkilmiş xərclərə görə əlavə dəyər vergisinin hesablanması zamanı 251-1 №li subhesabın debeti və 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

51.2.9. həmin əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə, əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 770 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə.

51.3. Fəaliyyətin dayandırılması üzrə maliyyə alətlərinin satışından gəlirlərin əldə edilməsi zamanı aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

51.3.1. asılı və birgə müəssisələrə investisiyalar, habelə digərinvestisiyalar satış məqsədi ilə saxlanılan investisiyalar kimi təsnifləşdirililməklə həmin aktivlərin ilkin dəyərinə 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 132, 133, 151, 152 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

51.3.2. aktivlər üzrə dəyərinin azalmasına görə düzəlişlərlə bağlı məbləğlərə 139, 159 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

51.3.3. satış məbləğinə 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 660 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

51.3.4. satış məqsədi ilə saxlanılan investisiyaların balans dəyərinə 770 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

51.3.5. satış məqsədi ilə saxlanılan investisiyaların satışı ilə əlaqədar çəkilmiş xərclərə 770 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

51.3.6. satışla əlaqədar çəkilmiş xərclərə görə əlavə dəyər vergisinin hesablanması zamanı 251-1 №li subhesabın debeti və 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

51.3.7. həmin əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə, əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 770 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə.

51.4. Fəaliyyətin dayandırılmasından yaranan gəlirlər üzrə məbləğə 660 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

51.5. 770 №li "Fəaliyyətin dayandırılmasından yaranan xərclər" hesabının debetində yığılmış məbləğlər 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 770 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Fəsil 10. Hesablar Planında Bölmə 7. "Xərclər"ə daxil olan hesablar

52. Xərclər

52.1. 7-ci "Xərclər" bölməsi sığortaçıların əsas əməliyyat xərclərinin, sair fəaliyyət xərclərinin, inzibati xərclərinin, sair əməliyyat xərclərinin, fəaliyyətin dayandırılmasından yaranan xərclərin, maliyyə xərclərinin və fövqəladə xərclərinin uçota alınmasına dair ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirir.

52.2. Bu bölmə aşağıdakı maddələrdən ibarətdir:

52.2.1. 70 - "Əsas əməliyyat xərcləri";

52.2.2. 71 - "Sair fəaliyyət xərcləri";

52.2.3. 72 - "İnzibati xərclər";

52.2.4. 73 - "Sair əməliyyat xərcləri";

52.2.5. 74 - "İnvestisiya xərcləri";

52.2.6. 75 - "Maliyyə xərcləri";

52.2.7. 76 - "Fövqəladə xərclər";

52.2.8. 77 - "Fəaliyyətin dayandırılmasından yaranan xərclər";

53. Əsas əməliyyat xərclərinin uçotu

53.1. Əsas əməliyyat xərclərinin uçotu Hesablar Planının 70-ci maddəsində əks etdirilir.

Bu maddədə sığortaçıların sığorta və təkrarsığorta fəaliyyəti zamanı yaranan xərclərin hərəkəti barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə aşağıdakı hesablar açılır:

53.1.1. 701 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xərclər";

53.1.2. 702 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə xərclər";

53.1.3. 703 №li "Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə xərclər".

53.2. 701 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə xərclər" hesabında sığorta müqavilələrinə görə xərclər üzrə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

53.2.1. 701-1 №li "Sığorta haqqı bölgüsü metodu tətbiq edilən birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta xərcləri";

53.2.1.1. 701-1-1 №li "Birbaşa sığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclər";

53.2.1.2. 701-1-2 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı dolayı xərclər";

53.2.1.3. 701-1-3 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta ödənişlərinə görə xərclər";

53.2.1.4. 701-1-4 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərərlər ehtiyatına görə xərclər";

53.2.1.5. 701-1-5 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta iddialarının tənzimlənməsi ilə bağlı xərclər";

53.2.1.6. 701-1-6 №li "Zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə xərclər";

53.2.1.7. 701-1-7 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərərin birbaşa ödənilməsi əsasında zərərdəyənin sığortaçısı tərəfindən təqdim edilmiş tələbə görə zərərvuranın sığortaçısının sığorta ödənişləri üzrə sığorta xərcləri";

53.2.1.8. 701-1-8 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə məhkəmə qərarlarına əsasən qoyulmuş inkasso sərəncamlarına görə daxil olmuş gəlirlərin, digər məhkəmə qərarları əsasında zərərvuranın sığortaçısı tərəfindən zərərdəyənin sığortaçısına ödəniləsi məbləğ üzrə silinməsinə görə yaranan xərclər";

53.2.1.9. 701-1-9 №li "Subroqasiya və ziyan dəyən (zədələnən) sığortalanmış əmlakın satışı ilə bağlı gəlirlər";

53.2.1.9.1. 701-1-9-1 №li "Subroqasiya ilə bağlı gəlirlər";

53.2.1.9.2. 701-1-9-2 №li "Ziyan dəyən (Zədələnən) sığortalanmış əmlakın satışı ilə bağlı gəlirlər";

53.2.1.10. 701-1-10 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığortalılara qaytarılan sığorta haqları ilə bağlı xərclər";

53.2.1.11. 701-1-11 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sair xərclər";

53.2.2. 701-2 №li "Ümumi model ilə ölçülən birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta xərcləri";

53.2.2.1. 701-2-1 №li "Birbaşa sığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclər";

53.2.2.2. 701-2-2 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı dolayı xərclər";

53.2.2.3. 701-2-3 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta ödənişlərinə görə xərclər";

53.2.2.4. 701-2-4 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərərlər ehtiyatına görə xərclər";

53.2.2.5. 701-2-5 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta iddialarının tənzimlənməsi ilə bağlı xərclər";

53.2.2.6. 701-2-6 №li "Zərərli Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə xərclər";

53.2.2.7. 701-2-7 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərərin birbaşa ödənilməsi əsasında zərərdəyənin sığortaçısı tərəfindən təqdim edilmiş tələbə görə zərərvuranın sığortaçısının sığorta ödənişləri üzrə sığorta xərcləri";

53.2.2.8. 701-2-8 №li "Birbaşa dığorta müqavilələri üzrə məhkəmə qərarlarına əsasən qoyulmuş inkasso sərəncamlarına görə daxil olmuş gəlirlərin, digər məhkəmə qərarları əsasında zərərvuranın sığortaçısı tərəfindən zərərdəyənin sığortaçısına ödəniləsi məbləğ üzrə silinməsinə görə yaranan xərclər";

53.2.2.9. 701-2-9 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə katastrofik risklər ehtiyatı ilə bağlı xərclər";

53.2.2.10. 701-2-10 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə şərti öhdəliklər ehtiyatı ilə bağlı xərclər";

53.2.2.11. 701-2-11 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə qarşısıalınma tədbirləri fondu ilə bağlı xərclər";

53.2.2.12. 701-2-12 №li "Subroqasiya və ziyan dəyən (zədələnən) sığortalanmış əmlakın satışı ilə bağlı gəlirlər";

53.2.2.12.1. 701-2-12-1 №li "Subroqasiya ilə bağlı gəlirlər";

53.2.2.12.2. 701-2-12-2 №li "Ziyan dəyən (Zədələnən) sığortalanmış əmlakın satışı ilə bağlı gəlirlər";

53.2.2.13. 701-2-13 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sair xərclər";

53.2.3. 701-3 №li "Dəyişən qiymət modeli ilə ölçülən birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta xərcləri";

53.2.3.1. 701-3-1 №li "Birbaşa sığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclər";

53.2.3.2. 701-3-2 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı dolayı xərclər";

53.2.3.3. 701-3-3 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta ödənişlərinə görə xərclər";

53.2.3.4. 701-3-4 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərərlər ehtiyatına görə xərclər";

53.2.3.5. 701-3-5 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta iddialarının tənzimlənməsi ilə bağlı xərclər";

53.2.3.6. 701-3-6 №li "Zərərli Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə xərclər";

53.2.3.7. 701-3-7 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərərin birbaşa ödənilməsi əsasında zərərdəyənin sığortaçısı tərəfindən təqdim edilmiş tələbə görə zərərvuranın sığortaçısının sığorta ödənişləri üzrə sığorta xərcləri";

53.2.3.8. 701-3-8 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə məhkəmə qərarlarına əsasən qoyulmuş inkasso sərəncamlarına görə daxil olmuş gəlirlərin, digər məhkəmə qərarları əsasında zərərvuranın sığortaçısı tərəfindən zərərdəyənin sığortaçısına ödəniləsi məbləğ üzrə silinməsinə görə yaranan xərclər";

53.2.3.9. 701-3-9 №li "Subroqasiya və ziyan dəyən (zədələnən) sığortalanmış əmlakın satışı ilə bağlı gəlirlər";

53.2.3.9.1. 701-3-9-1 №li "Subroqasiya ilə bağlı gəlirlər";

53.2.3.9.2. 701-3-9-2 №li "Ziyan dəyən (Zədələnən) sığortalanmış əmlakın satışı ilə bağlı gəlirlər";

53.2.3.10. 701-3-10 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığortalılara qaytarılan sığorta haqları ilə bağlı xərclər";

53.2.3.11. 701-3-11 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sair xərclər".

53.3. 701-1 №li "Sığorta haqqı bölgüsü modeli ilə ölçülən birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta xərcləri" subhesabında sığorta haqqı bölgüsü modeli ilə ölçülən sığorta müqavilələri üzrə sığorta xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir və baş verən əməliyyatlara aşağıdakı mühasibat yazılışı verilir:

53.3.1. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə yaranan birbaşa xərclərə 701-1-1 №li subhesabın debeti və 241-1 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

53.3.2. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə dolayı məsrəflərin dolayı xərclərdə əks olunmasına 701-1-2 №li subhesabın debeti və 193 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1-2 №li subhesabın krediti üzrə;

53.3.3. birbaşa sığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclərin 17 №-li MHBS-nin 59-cu maddəsinin (a) hissəsinə uyğun olaraq yarandığı tarixdə xərcə aid olunmasına 701-1-1 №li subhesabın debeti və 345-1 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

53.3.4. sığorta brokeri ilə birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı hesablaşmalara görə xərclərin yaranmasına 701-1-1 №li subhesabın debeti və 345-5 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701- 1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

53.3.5. sığorta agenti ilə birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı hesablaşmalara görə xərclərin yaranmasına 701-1-1 №li subhesabın debeti və 345-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701- 1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

53.3.6. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə iddiaların tənzimlənməsi ilə bağlı xərclərin yaranmasına 701-1-5 №li subhesabın debeti və 311-2-6-4 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1-5 №li subhesabın krediti üzrə;

53.3.7. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə iddialara görə kreditor borcların tanınmasına 311-2-6-4 №li subhesabın debeti və 345-12 №li subhesabın krediti üzrə;

53.3.8. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərərlər ehtiyatına və sığorta ödənişlərinə görə xərclərin yaranmasına 701-1-3, 701-1-4 №li subhesabların debeti və 311-2-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1-3, 701-1-4 №li subhesabların krediti üzrə;

53.3.9. sığortalanmış nəqliyyat vasitələrinə göstərilmiş texniki xidmət və təmir işlərinə görə texniki xidmət məntəqələri ilə hesablaşmalar üzrə xərclərin yaranmasına 701-1-3 №li subhesabın debeti və 345-9 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1-3 №li subhesabın krediti üzrə;

53.3.10. zərərvuranın sığortaçısı tərəfindən zərərçəkənin sığortaçısına ödənilməli məbləğə görə yaranan xərclərin tanınmasına 701-1-3 №li subhesabın debeti və 311-2-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1-3 №li subhesabın krediti üzrə;

53.3.11. zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə yaranan xərclərə 701-1-6 №li subhesabın debeti və 311-2-3 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1-6 №li subhesabın krediti üzrə;

53.3.12. zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin azalması üzrə düzəlişlərə 311-2-3 №li subhesabın debeti və 701-1-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 701-1-6 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

53.3.13. sığorta müqavilələrinə xitam verildikdə zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin dəyərinin həmin müqavilələr üzrə yaranan xərclər hesabına silinməsinə 311-2-3 №li subhesabın debeti və 701-1-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 701-1-6 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

53.3.14. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərərin birbaşa ödənilməsi əsasında zərərdəyənin sığortaçısı tərəfindən təqdim edilmiş tələbə görə zərərvuranın sığortaçısının sığorta ödənişləri üzrə yaranan sığorta xərclərinə 701-1-7 №li subhesabın debeti və 311-2-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1-7 №li subhesabın krediti üzrə;

53.3.15. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə məhkəmə qərarlarına əsasən qoyulmuş inkasso sərəncamlarına görə daxil olmuş gəlirlərin, digər məhkəmə qərarları əsasında zərərvuranın sığortaçısı tərəfindən zərərdəyənin sığortaçısına ödəniləsi məbləğ üzrə silinməsinə görə yaranan xərclərə 701-1-8 №li subhesabın debeti və 345-12 №li subhesabın krediti üzrə, habelə xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1-8 №li subhesabın krediti üzrə;

53.3.16. subroqasiya və ziyan dəyən (zədələnən) sığortalanmış əmlakın satışı ilə bağlı yaranan gəlirlərə 121-2, 126-1 №li subhesabların debeti və 701-1-9-1, 701-1-9-2 №li subhesabların krediti üzrə, habelə gəlirlərin sığorta ödənişləri üzrə xərclərin azalmasına aid edilməsinə görə 701-1-9-1, 701-1-9-2 №li subhesabların debeti və 701-1-3 №li subhesabın krediti üzrə;

53.3.17. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığortalılara qaytarılan sığorta haqları ilə bağlı xərclərə 701-1-10 №li subhesabın debeti və 345-11 №li subhesabın krediti üzrə, habelə xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701- 1-10 №li subhesabın krediti üzrə;

53.3.18. sair əməliyyatlara görə yaranan birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sair xərclərə 701-1-11 №li subhesabın debeti və 345-12 №li subhesabın krediti üzrə, habelə xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1-11 №li subhesabın krediti üzrə.

53.4. 701-2 №li "Ümumi model ilə ölçülən birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta xərcləri" subhesabında ümumi model ilə ölçülən sığorta müqavilələri üzrə sığorta xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir və baş verən əməliyyatlara aşağıdakı mühasibat yazılışı verilir:

53.4.1. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə yaranan birbaşa xərclərə 701-2-1 №li subhesabın debeti və 241-1 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-2-1 №li subhesabın krediti üzrə;

53.4.2. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə dolayı məsrəflərin dolayı xərclərdə əks olunmasına 701-2-2 №li subhesabın debeti və 193 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-2-2 №li subhesabın krediti üzrə;

53.4.3. birbaşa sığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclərin 17 №-li MHBS-nin 59-cu maddəsinin (a) hissəsinə uyğun olaraq yarandığı tarixdə xərcə aid olunmasına 701-2-1 №li subhesabın debeti və 345-1 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-2-1 №li subhesabın krediti üzrə;

53.4.4. sığorta brokeri ilə birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı hesablaşmalara görə xərclərin yaranmasına 701-2-1 №li subhesabın debeti və 345-5 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701- 2-1 №li subhesabın krediti üzrə;

53.4.5. sığorta agenti ilə birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı hesablaşmalara görə xərclərin yaranmasına 701-2-1 №li subhesabın debeti və 345-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701- 2-1 №li subhesabın krediti üzrə;

53.4.6. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta iddialarının tənzimlənməsi ilə bağlı xərclərin yaranmasına 701-2-5 №li subhesabın debeti və 311-1-7-4 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-2- 5 №li subhesabın krediti üzrə;

53.4.7. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta iddialarına görə kreditor borcların tanınmasına 311-1-7-4 №li subhesabın debeti və 345-12 №li subhesabın krediti üzrə;

53.4.8. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərərlər ehtiyatına və sığorta ödənişlərinə görə xərclərin yaranmasına 701-2-3, 701-2-4 №li subhesabların debeti və 311-1-1-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-2-3, 701-2-4 №li subhesabların krediti üzrə;

53.4.9. sığortalanmış nəqliyyat vasitələrinə göstərilmiş texniki xidmət və təmir işlərinə görə texniki xidmət məntəqələri ilə hesablaşmalar üzrə xərclərin yaranmasına 701-2-3 №li subhesabın debeti və 345-9 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-2-3 №li subhesabın krediti üzrə;

53.4.10. zərərvuranın sığortaçısı tərəfindən zərərçəkənin sığortaçısına ödənilməli məbləğə görə yaranan xərclərin tanınmasına 701-2-3 №li subhesabın debeti və 311-1-1-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-2-3 №li subhesabın krediti üzrə;

53.4.11. zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə yaranan xərclərə 701-2-6 №li subhesabın debeti və 311-1-4 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-2-6 №li subhesabın krediti üzrə;

53.4.12. zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin azalması üzrə düzəlişlərə 311-1-4 №li subhesabın debeti və 701-2-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 701-2-6 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

53.4.13. birbaşa sığorta müqavilələrinə xitam verildikdə zərərli sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin dəyərinin həmin müqavilələr üzrə yaranan xərclər hesabına silinməsinə 311-1-4 №li subhesabın debeti və 701-2-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 701-2-6 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

53.4.14. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərərin birbaşa ödənilməsi əsasında zərərdəyənin sığortaçısı tərəfindən təqdim edilmiş tələbə görə zərərvuranın sığortaçısının sığorta ödənişləri üzrə yaranan sığorta xərclərinə 701-2-7 №li subhesabın debeti və 311-1-1-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-2-7 №li subhesabın krediti üzrə;

53.4.15. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə məhkəmə qərarlarına əsasən qoyulmuş inkasso sərəncamlarına görə daxil olmuş gəlirlərin, digər məhkəmə qərarları əsasında zərərvuranın sığortaçısı tərəfindən zərərdəyənin sığortaçısına ödəniləsi məbləğ üzrə silinməsinə görə yaranan xərclərə 701-2-8 №li subhesabın debeti və 345-12 №li subhesabın krediti üzrə, habelə xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-2-8 №li subhesabın krediti üzrə;

53.4.16. katastrofik risklər üzrə öhdəliklərin tanınmasına görə yaranan xərclərə 701-2-9 №li subhesabın debeti və 311-1-7-1 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-2-9 №li subhesabın krediti üzrə;

53.4.17. şərti öhdəliklər ehtiyatı üzrə öhdəliklərin tanınmasına görə yaranan xərclərə 701-2-10 №li subhesabın debeti və 311-1-7-2 №li subhesabların krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-2-10 №li subhesabın krediti üzrə;

53.4.18. qarşısıalınma tədbirlər fondu üzrə öhdəliklərin tanınmasına görə yaranan xərclərə 701-2-11 №li subhesabın debeti və 311-1-7-3 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-2-11 №li subhesabın krediti üzrə;

53.4.19. subroqasiya və ziyan dəyən (zədələnən) sığortalanmış əmlakın satışı ilə bağlı yaranan gəlirlərə 121-2, 126-1 №li subhesabların debeti və 701-2-12-1, 701-2-12-2 №li subhesabların krediti üzrə, habelə gəlirlərin sığorta ödənişləri üzrə xərclərin azalmasına aid edilməsinə görə 701-2-12-1, 701-2-12-2 №li subhesabların debeti və 701-2-3 №li subhesabın krediti üzrə;

53.4.20. sair əməliyyatlara görə yaranan birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sair xərclərə 701-2-13 №li subhesabın debeti və 345-12 №li subhesabın krediti üzrə, habelə xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-2-13 №li subhesabın krediti üzrə.

53.5. 701-3 №li "Dəyişən qiymət modeli ilə ölçülən birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta xərcləri" subhesabında dəyişən qiymət modeli ilə ölçülən birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir və baş verən əməliyyatlara aşağıdakı mühasibat yazılışı verilir:

53.5.1. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə yaranan birbaşa xərclərə 701-3-1 №li subhesabın debeti və 241-1 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-3-1 №li subhesabın krediti üzrə;

53.5.2. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə dolayı məsrəflərin dolayı xərclərdə əks olunmasına 701-3-2 №li subhesabın debeti və 193 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-3-2 №li subhesabın krediti üzrə;

53.5.3. sığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclərin 17 №-li MHBSnin 59-cu maddəsinin (a) hissəsinə uyğun olaraq yarandığı tarixdə xərcə aid olunmasına 701- 3-1 №li subhesabın debeti və 345-1 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-3-1 №li subhesabın krediti üzrə;

53.5.4. sığorta brokeri ilə birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı hesablaşmalara görə xərclərin yaranmasına 701-3-1 №li subhesabın debeti və 345-5 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701- 3-1 №li subhesabın krediti üzrə;

53.5.5. sığorta agenti ilə birbaşa sığorta müqavilələri ilə bağlı hesablaşmalara görə xərclərin yaranmasına 701-3-1 №li subhesabın debeti və 345-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701- 3-1 №li subhesabın krediti üzrə;

53.5.6. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta iddialarının tənzimlənməsi ilə bağlı xərclərin yaranmasına 701-3-5 №li subhesabın debeti və 311-3-7-4 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-3- 5 №li subhesabın krediti üzrə;

53.5.7. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığorta iddialarına görə kreditor borcların tanınmasına 311-3-7-4 №li subhesabın debeti və 345-12 №li subhesabın krediti üzrə;

53.5.8. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərərlər ehtiyatına və sığorta ödənişlərinə görə xərclərin yaranmasına 701-3-3, 701-3-4 №li subhesabların debeti və 311-3-1-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-3-3, 701-3-4 №li subhesabların krediti üzrə;

53.5.9. sığortalanmış nəqliyyat vasitələrinə göstərilmiş texniki xidmət və təmir işlərinə görə texniki xidmət məntəqələri ilə hesablaşmalar üzrə xərclərin yaranmasına 701-3-3 №li subhesabın debeti və 345-9 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-3-3 №li subhesabın krediti üzrə;

53.5.10. zərərvuranın sığortaçısı tərəfindən zərərçəkənin sığortaçısına ödənilməli məbləğə görə yaranan xərclərin tanınmasına 701-3-3 №li subhesabın debeti və 311-3-1-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-3-3 №li subhesabın krediti üzrə;

53.5.11. zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə yaranan xərclərə 701-3-6 №li subhesabın debeti və 311-3-4 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-3-6 №li subhesabın krediti üzrə;

53.5.12. zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin azalması üzrə düzəlişlərə 311-2-4 №li subhesabın debeti və 701-3-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 701-3-6 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

53.5.13. birbaşa sığorta müqavilələrinə xitam verildikdə zərərli birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin dəyərinin həmin müqavilələr üzrə yaranan xərclər hesabına silinməsinə 311-3-4 №li subhesabın debeti və 701-3-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 701-3-6 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

53.5.14. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə zərərin birbaşa ödənilməsi əsasında zərərdəyənin sığortaçısı tərəfindən təqdim edilmiş tələbə görə zərərvuranın sığortaçısının sığorta ödənişləri üzrə yaranan sığorta xərclərinə 701-3-7 №li subhesabın debeti və 311-3-1-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-3-7 №li subhesabın krediti üzrə;

53.5.15. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə məhkəmə qərarlarına əsasən qoyulmuş inkasso sərəncamlarına görə daxil olmuş gəlirlərin, digər məhkəmə qərarları əsasında zərərvuranın sığortaçısı tərəfindən zərərdəyənin sığortaçısına ödəniləsi məbləğ üzrə silinməsinə görə yaranan xərclərə 701-3-8 №li subhesabın debeti və 345-12 №li subhesabın krediti üzrə, habelə xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-3-8 №li subhesabın krediti üzrə;

53.5.16. subroqasiya və ziyan dəyən (zədələnən) sığortalanmış əmlakın satışı ilə bağlı yaranan gəlirlərə 121-2, 126-1 №li subhesabların debeti və 701-3-9-1, 701-3-9-2 №li subhesabların krediti üzrə, habelə gəlirlərin sığorta ödənişləri üzrə xərclərin azalmasına aid edilməsinə görə 701-3-9-1, 701-3-9-2 №li subhesabların debeti və 701-3-3 №li subhesabın krediti üzrə;

53.5.17. birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sığortalılara qaytarılan sığorta haqları ilə bağlı xərclərə 701-3-10 №li subhesabın debeti və 345-11 №li subhesabın krediti üzrə, habelə xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701- 3-10 №li subhesabın krediti üzrə;

53.5.18. sair əməliyyatlara görə yaranan birbaşa sığorta müqavilələri üzrə sair xərclərə 701-3-11 №li subhesabın debeti və 345-12 №li subhesabın krediti üzrə, habelə xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-3-11 №li subhesabın krediti üzrə.

53.6. 702 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə xərclər" hesabında qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinə görə xərclər üzrə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

53.6.1. 702-1 №li "Sığorta haqqı bölgüsü modeli ilə ölçülən qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə təkrarsığorta xərcləri";

53.6.1.1. 702-1-1 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclər";

53.6.1.2. 702-1-2 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı dolayı xərclər";

53.6.1.3. 702-1-3 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta ödənişlərinə görə xərclər";

53.6.1.4. 702-1-4 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərərlər ehtiyatına görə xərclər";

53.6.1.5. 702-1-5 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta iddialarının tənzimlənməsi ilə bağlı xərclər";

53.6.1.6. 702-1-6 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə xərclər";

53.6.1.7. 702-1-7 №li "Subroqasiya və ziyan dəyən (zədələnən) təkrarsığortalanmış əmlakın satışı ilə bağlı gəlirlər";

53.6.1.7.1. 702-1-7-1 №li "Subroqasiya ilə bağlı gəlirlər";

53.6.1.7.2. 702-1-7-2 №li "Ziyan dəyən (Zədələnən) təkrarsığortalanmış əmlakın satışı ilə bağlı gəlirlər";

53.6.1.8. 702-1-8 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sair xərclər";

53.6.2. 702-2 №li "Ümumi model ilə ölçülən qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə təkrarsığorta xərcləri";

53.6.2.1. 702-2-1 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə komissiyon xərclər";

53.6.2.2. 702-2-2 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı dolayı xərclər";

53.6.2.3. 702-2-3 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta ödənişlərinə görə xərclər";

53.6.2.4. 702-2-4 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərərlər ehtiyatına görə xərclər";

53.6.2.5. 702-2-5 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta iddialarının tənzimlənməsi ilə bağlı xərclər";

53.6.2.6. 702-2-6 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə xərclər";

53.6.2.7. 702-2-7 №li "Subroqasiya və ziyan dəyən (zədələnən) təkrarsığortalanmış əmlakın satışı ilə bağlı gəlirlər";

53.6.2.7.1. 702-2-7-1 №li "Subroqasiya ilə bağlı gəlirlər";

53.6.2.7.2. 702-2-7-2 №li "Ziyan dəyən (Zədələnən) təkrarsığortalanmış əmlakın satışı ilə bağlı gəlirlər";

53.6.2.8. 702-2-8 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sair xərclər".

53.7. 702-1 №li "Sığorta haqqı bölgüsü modeli ilə ölçülən qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta xərcləri" subhesabında sığorta haqqı bölgüsü modeli ilə ölçülən qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir və baş verən əməliyyatlara aşağıdakı mühasibat yazılışı verilir:

53.7.1. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə yaranan birbaşa xərclərə 702-1-1 №li subhesabın debeti və 241-1 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

53.7.2. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə dolayı məsrəflərin dolayı xərclərdə əks olunmasına 702-1-2 №li subhesabın debeti və 193 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-1-2 №li subhesabın krediti üzrə;

53.7.3. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclərin 17 №-li MHBS-nin 59-cu maddəsinin (a) hissəsinə uyğun olaraq yarandığı tarixdə xərcə aid olunmasına 702-1-1 №li subhesabın debeti və 345-1 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702- 1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

53.7.4. sığorta brokeri ilə qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı hesablaşmalara görə xərclərin yaranmasına 702-1-1 №li subhesabın debeti və 345-5 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

53.7.5. sığorta agenti ilə qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı hesablaşmalara görə xərclərin yaranmasına 702-1-1 №li subhesabın debeti və 345-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-1-1 №li subhesabın krediti üzrə;

53.7.6. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə iddiaların tənzimlənməsi ilə bağlı xərclərin yaranmasına 702-1-5 №li subhesabın debeti və 312-2-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701-1-5 №li subhesabın krediti üzrə;

53.7.7. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə iddialara görə kreditor borcların tanınmasına 311-2-6 №li subhesabın debeti və 345-12 №li subhesabın krediti üzrə;

53.7.8. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərərlər ehtiyatına və sığorta ödənişlərinə görə xərclərin yaranmasına 702-1-3, 702-1-4 №li subhesabların debeti və 312-2-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-1-3, 702-1-4 №li subhesabların krediti üzrə;

53.7.9. sığortalanmış nəqliyyat vasitələrinə göstərilmiş texniki xidmət və təmir işlərinə görə texniki xidmət məntəqələri ilə hesablaşmalar üzrə xərclərin yaranmasına 702-1-3 №li subhesabın debeti və 345-9 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-1-3 №li subhesabın krediti üzrə;

53.7.10. zərərvuranın sığortaçısı tərəfindən zərərçəkənin sığortaçısına ödənilməli məbləğə görə yaranan xərclərin tanınmasına 702-1-3 №li subhesabın debeti və 312-2-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-1-3 №li subhesabın krediti üzrə;

53.7.11. zərərli qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə yaranan xərclərə 702-1-6 №li subhesabın debeti və 312-2-3 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-1-6 №li subhesabın krediti üzrə;

53.7.12. zərərli qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin azalması üzrə düzəlişlərə 312-2-3 №li subhesabın debeti və 702-1-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 702-1-6 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

53.7.13. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinə xitam verildikdə zərərli qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin dəyərinin həmin müqavilələr üzrə yaranan xərclər hesabına silinməsinə 312-2-3 №li subhesabın debeti və 702-1-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 702-1-6 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

53.7.14. subroqasiya və ziyan dəyən (zədələnən) təkrarsığortalanmış əmlakın satışı ilə bağlı yaranan gəlirlərə 122-2, 126-1 №li subhesabların debeti və 702-1-7-1, 702-1-7-2 №li subhesabların krediti üzrə, habelə gəlirlərin sığorta ödənişləri üzrə xərclərin azalmasına aid edilməsinə görə 702-1-7-1, 702-1-7-2 №li subhesabların debeti və 702-1-3 №li subhesabın krediti üzrə;

53.7.15. sair əməliyyatlara görə yaranan qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sair xərclərə 702-1-8 №li subhesabın debeti və 345-12 №li subhesabın krediti üzrə, habelə xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702- 1-8 №li subhesabın krediti üzrə.

53.8. 702-2 №li "Ümumi model ilə ölçülən qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta xərcləri" subhesabında ümumi model ilə ölçülən qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir və baş verən əməliyyatlara aşağıdakı mühasibat yazılışı verilir:

53.8.1. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə yaranan birbaşa xərclərə 702-2-1 №li subhesabın debeti və 241-1 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-2-1 №li subhesabın krediti üzrə;

53.8.2. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə dolayı məsrəflərin dolayı xərclərdə əks olunmasına 702-2-2 №li subhesabın debeti və 193 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, xərcin ümumi zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-2-2 №li subhesabın krediti üzrə;

53.8.3. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinin bağlanılması ilə bağlı birbaşa xərclərin 17 №-li MHBS-nin 59-cu maddəsinin (a) hissəsinə uyğun olaraq yarandığı tarixdə xərcə aid olunmasına 702-2-1 №li subhesabın debeti və 345-1 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702- 2-1 №li subhesabın krediti üzrə;

53.8.4. sığorta brokeri ilə qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı hesablaşmalara görə xərclərin yaranmasına 702-2-1 №li subhesabın debeti və 345-5 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-2-1 №li subhesabın krediti üzrə;

53.8.5. sığorta agenti ilə qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı hesablaşmalara görə xərclərin yaranmasına 702-2-1 №li subhesabın debeti və 345-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-2-1 №li subhesabın krediti üzrə;

53.8.6. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta iddialarının tənzimlənməsi ilə bağlı xərclərin yaranmasına 702-2-5 №li subhesabın debeti və 312-1-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-2-5 №li subhesabın krediti üzrə;

53.8.7. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta iddialarına görə kreditor borcların tanınmasına 312-1-6 №li subhesabın debeti və 345-12 №li subhesabın krediti üzrə;

53.8.8. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərərlər ehtiyatına və sığorta ödənişlərinə görə xərclərin yaranmasına 702-2-3, 702-2-4 №li subhesabların debeti və 312-1- 1-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-2-3, 702-2-4 №li subhesabların krediti üzrə;

53.8.9. sığortalanmış nəqliyyat vasitələrinə göstərilmiş texniki xidmət və təmir işlərinə görə texniki xidmət məntəqələri ilə hesablaşmalar üzrə xərclərin yaranmasına 702-2-3 №li subhesabın debeti və 345-9 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-2-3 №li subhesabın krediti üzrə;

53.8.10. zərərvuranın sığortaçısı tərəfindən zərərçəkənin sığortaçısına ödənilməli məbləğə görə yaranan xərclərin tanınmasına 702-2-3 №li subhesabın debeti və 312-1-1-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-2-3 №li subhesabın krediti üzrə;

53.8.11. zərərli qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə yaranan xərclərə 702-2-6 №li subhesabın debeti və 312-1-4 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702-2-6 №li subhesabın krediti üzrə;

53.8.12. zərərli qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin azalması üzrə düzəlişlərə 312-1-4 №li subhesabın debeti və 702-2-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 702-2-6 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

53.8.13. qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələrinə xitam verildikdə zərərli sığorta müqavilələri üzrə zərər komponentinə görə öhdəliklərin dəyərinin həmin müqavilələr üzrə yaranan xərclər hesabına silinməsinə 312-1-4 №li subhesabın debeti və 702-2-6 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsi 702-2-6 №li subhesabın debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

53.8.14. subroqasiya və ziyan dəyən (zədələnən) təkrarsığortalanmış əmlakın satışı ilə bağlı yaranan gəlirlərə 122-2, 126-1 №li subhesabların debeti və 702-2-7-1, 702-2-7-2 №li subhesabların krediti üzrə, habelə gəlirlərin sığorta ödənişləri üzrə xərclərin azalmasına aid edilməsinə görə 702-2-7-1, 702-2-7-2 №li subhesabların debeti və 702-2-3 №li subhesabın krediti üzrə;

53.8.15. sair əməliyyatlara görə yaranan qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sair xərclərə 702-2-8 №li subhesabın debeti və 345-12 №li subhesabın krediti üzrə, habelə xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 702- 2-8 №li subhesabın krediti üzrə.

53.9. 703 №li "Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə xərclər" hesabında ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələrə görə xərclər üzrə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

53.9.1. 703-1 №li "Sığorta haqqı bölgüsü modeli ilə ölçülən ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta xərcləri";

53.9.2. 703-2 №li "Ümumi model ilə ölçülən ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta xərcləri";

53.9.2.1. 703-2-1 №li "Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələrinə görə gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyəri üzrə xərclər";

53.9.2.2. 703-2-2 "Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə qeyri-maliyyə riskləri ilə bağlı risk düzəlişlərinə görə xərclər";

53.9.2.3. 703-2-3 №li "Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı xidmət marjası üzrə xərclər";

53.9.3. 703-3 №li "Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı subroqasiya tələbləri üzrə xərclər";

53.9.4. 703-4 №li "Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sair xərclər".

53.10. 703-1 №li "Sığorta haqqı bölgüsü modeli ilə ölçülən ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta xərcləri" subhesabında sığorta haqqı bölgüsü modeli ilə ölçülən ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir və baş verən əməliyyatlara aşağıdakı mühasibat yazılışı verilir:

53.10.1. qazanılmamış sığorta haqları ehtiyatında təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlərin xərc kimi tanınmasına 703-1 №li subhesabın debeti və 162-1 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 703-1 №li subhesabın krediti üzrə;

53.10.2. ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı fərqə görə düzəlişlər üzrə xərclərin yaranmasına 703-1 №li subhesabın debeti və 162-1, 162-2, 162-3, 162-5 №li subhesabların krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 703-1 №li subhesabın krediti üzrə;

53.10.3. sair əməliyyatlara görə yaranan kreditor borclarla əlaqədar xərclərin tanınmasına 703-1 №li subhesabın debeti və 346-4 №li subhesabın krediti üzrə, habelə xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 703- 1 №li subhesabın krediti üzrə;

53.11. 703-2 №li "Ümumi model ilə ölçülən ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta xərclər" subhesabında ümumi model ilə ölçülən ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sığorta xərclər barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir və baş verən əməliyyatlara aşağıdakı mühasibat yazılışı verilir:

53.11.1. təminat müddəti bitən gələcək pul vəsaitlərinin gözlənilən cari dəyərinə görə aktivlərin xərc kimi tanınmasına (amortizasiyasına) 703-2-1 №li subhesabın debeti və 161-1- 1 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 703-2-1 №li subhesabın krediti üzrə;

53.11.2. ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə qeyri-maliyyə riskləri ilə bağlı risk düzəlişlərinə görə aktivlərin xərc kimi tanınmasına (amortizasiyasına) 703-2-2 №li subhesabın debeti və 161-2 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 703-2-2 №li subhesabın krediti üzrə;

53.11.3. təminat müddəti bitən xidmət marjasında təkrarsığortaçıların payına görə aktivlərin xərc kimi tanınmasına (amortizasiyasına) 703-2-3 №li subhesabın debeti və 161-3 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 703-2-3 №li subhesabın krediti üzrə;

53.11.4. ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı aktivlərə görə düzəlişlər üzrə xərclərin yaranmasına 703-2, 703-3, 703-4 №li subhesabların debeti və 161-1, 161-2, 161-3, 161- 4, 161-6, №li subhesabların krediti üzrə, xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 703-2, 703-3, 703-4 №li subhesabların krediti üzrə;

53.11.5. zərərli təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələri üzrə zərər komponentində (sabitləşdirici ehtiyatlarda) təkrarsığortaçıların payı üzrə aktivlərin qalıqlarının gəlirin azalmasına aid edilməsinə 603-2-4 №li subhesabın debeti və 161-4 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 603-2-4 №li subhesabın krediti üzrə;

53.11.6. ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı digər xərclərin yaranmasına 703- 2-5 №li subhesabın debeti və 346-4 №li subhesabın krediti üzrə, xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 703-2-5 №li subhesabın krediti üzrə;

53.11.7. ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə təcrübəyə əsaslanan düzəlişlərə görə sığorta xərclərində təkrarsığortaçıların payına görə aktivlərin artmasına görə xərclərin yaranmasına 703-2 №li subhesabın debeti və 161-1, 161-2, 161-3, 161-4 №li subhesabların krediti üzrə, habelə xərclərin zərərə aid edilməsinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 703-2 №li subhesabın krediti üzrə.

53.12. 703-3 №li "Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı subroqasiya tələbləri üzrə xərclər" subhesabında ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı subroqasiya tələbləri üzrə xərclər barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir və baş verən əməliyyatlara aşağıdakı mühasibat yazılışı verilir:

53.12.1. ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı subroqasiya tələbləri üzrə xərclərin yaranmasına 703-3 №li subhesabın debeti və 346-2 №li subhesabın krediti üzrə;

53.12.2. xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 703-3 №li subhesabın krediti üzrə.

53.13. 703-4 №li "Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sair xərclər" subhesabında ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sair xərclər barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir və baş verən əməliyyatlara aşağıdakı mühasibat yazılışı verilir:

53.13.1. ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə sair xərclərin yaranmasına 703-4 №li subhesabın debeti və 346-4 №li subhesabın krediti üzrə;

53.13.2. xərcin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 703-4 №li subhesabın krediti üzrə.

54. Sair fəaliyyət xərclərinin uçotu

54.1. Sair fəaliyyət xərclərinin uçotu Hesablar Planının 71-ci maddəsində əks etdirilir.

Bu maddədə sığortaçıların sair fəaliyyəti zamanı yaranan görülmüş işlərə, göstərilmiş xidmətlərə, tikinti müqavilələri üzrə xərclərə, satılmış malların (hazır məhsulun) dəyəri üzrə xərclərə görə hərəkəti barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə aşağıdakı hesablar açılır:

54.1.1. 710 №li "Satılmış mallar üzrə xərclər";

54.1.2. 711 №li "İşlərin (xidmətlərin) maya dəyəri üzrə xərclər".

54.2. 710 №li "Satılmış mallar üzrə xərclər" hesabında satılmış malların xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

54.3. Sığortaçılar tərəfindən satılmış mallarla (hazır məhsulla) əlaqədar çəkilmiş xərclərin dəyərinə 710 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 194, 195 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

54.4. Satılmış mallarla (hazır məhsulla) əlaqədar çəkilmiş xərclərin dəyərinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 710 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

54.5. 711 №li "İşlərin (xidmətlərin) maya dəyəri üzrə xərclər" hesabında sığortaçılar tərəfindən işlərin görülməsi, xidmətlərin göstərilməsi ilə əlaqədar çəkilmiş xərclərin dəyəri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

54.6. Sığortaçılar tərəfindən görülmüş işlər və göstərilmiş xidmətlər üzrə xərclərin tanınmasına 711 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106, 191, 198, 202, 212, 258, 331, 332, 333, 342, 343, 347, 348, 349, 362, 363, 369, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

54.7. Görülmüş işlər və göstərilmiş xidmətlər üzrə xərclərin zərərə aid edilməsinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 711 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

55. İnzibati xərclərin uçotu

55.1. İnzibati xərclərin uçotu Hesablar Planının 72-ci maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə sığortaçıların inzibati məqsədlər üçün istifadə olunmuş xammal və materiallar, inzibati işçi heyəti üzrə xərclər, inzibati işçi heyəti üzrə xərclərə görə hesabalanılan sosial sığorta ayırmaları, inzibati məqsədlər üçün istifadə olunan aktivlərin amortizasiya xərcləri və inzibati məqsədlərlə bağlı digər xərclər barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə aşağıdakı hesablar açılır:

55.1.1. 720 №li "İnzibati məqsədlər üçün istifadə olunmuş ehtiyatlar üzrə xərclər";

55.1.2. 721 №li "İnzibati işçi heyəti üzrə xərclər";

55.1.3. 722 №li "İnzibati işçi heyəti üzrə xərclərə görə hesablanan ayırmalar və icbari xərclər";

55.1.4. 723 №li "İnzibati məqsədlər üçün istifadə olunan aktivlərin amortizasiya xərcləri";

55.1.5. 729 №li "İnzibati məqsədlərlə bağlı digər xərclər".

55.2. 720 №li "İnzibati məqsədlər üçün istifadə olunmuş xammal və material xərcləri" hesabında sığortaçıların inzibati məqsədlər üçün istifadə olunmuş xammal və materiallarla əlaqədar çəkilmiş xərclərinin dəyəri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu zaman 720 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 191, 198 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

55.3. İnzibati məqsədlər üçün istifadə olunmuş xammal və material xərclərinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 720 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

55.4. 720 №li "İnzibati işçi heyəti üzrə xərclər" subhesabında sığortaçıların inzibati işçi heyəti üzrə xərclərinin məbləği barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu zaman 721 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 252, 343, 361, 381 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

55.5. İnzibati işçi heyəti üzrə xərclərə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 721 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

55.6. 722 №li "İnzibati işçi heyəti üzrə xərclərə görə hesablanan ayırmalar və icbari xərclər" hesabında sığortaçıların inzibati işçi heyəti üzrə xərclərə görə hesabalanılan ayırmalar və icbari xərclər barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu zaman 722 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 332, 333, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

55.7. İnzibati işçi heyəti üzrə xərclərə görə hesabalanılan sosial sığorta ayırmalarına 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 722 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

55.8. 723 №li "İnzibati məqsədlər üçün istifadə olunan aktivlərin amortizasiya xərcləri" subhesabında sığortaçıların inzibati məqsədlər üçün istifadə olunan aktivlərin amortizasiya xərclərinin dəyəri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu zaman 723 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 202, 212, 222, 231, 232 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

55.9. İnzibati məqsədlər üçün istifadə olunan aktivlərin amortizasiya xərclərinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 723 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

55.10. 729 №li "İnzibati məqsədlərlə bağlı digər xərclər" hesabında sığortaçıların inzibati məqsədlərlə bağlı digər xərclərinın dəyəri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu zaman 729 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106, 191, 198, 331, 332, 333, 342, 347, 349, 361, 372, 382, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

55.11. İnzibati məqsədlərlə bağlı digər xərclərə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 729 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

56. Sair əməliyyat xərclərinin uçotu

56.1. Sair əməliyyat xərclərinin uçotu Hesablar Planının 73-cü maddəsində əks etdirilir.

Bu maddədə sığortaçıların torpaq, tikili, avadanlıqlarının və digər aktivlərin satışından xərclər, yenidən qiymətləndirilmədən xərclər, qiymətdən düşmə üzrə xərclər, dəbbə pulu və digər oxşar ödənişlər, keçmiş illər üzrə xərclər, şübhəli və ümidsiz borclar üzrə xərclər, ədalətli dəyərlə ölçülən aktivlər və aktivlərin dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər üzrə xərclər, məzənnə xərcləri, əvəzsiz olaraq verilmiş aktivlər və digər əməliyyat xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə aşağıdakı hesablar açılır.

56.1.1. 730 №li "Torpaq, tikili, avadanlıqların və digər aktivlərin xaricolması üzrə xərclər";

56.1.2. 731 №li "Yenidən qiymətləndirilmədən xərclər";

56.1.3. 732 №li "Qiymətdən düşmə üzrə xərclər";

56.1.4. 733 №li "Dəbbə pulu və digər oxşar ödənişlər üzrə xərclər";

56.1.5. 734 №li "Şübhəli və ümidsiz borclar üzrə xərclər";

56.1.6. 735 №li "Ədalətli dəyərlə ölçülən aktivlər və aktivlərin dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər üzrə xərclər";

56.1.7. 736 №li "Məzənnə xərcləri";

56.1.8. 737 №li "Əvəzsiz olaraq verilmiş aktivlər";

56.1.9. 739 №li "Digər əməliyyat xərcləri".

56.2. 730 №li "Torpaq, tikili, avadanlıqların və digər aktivlərin xaricolması üzrə xərclər" hesabında sığortaçıların torpaq, tikili, avadanlıqlarının və digər aktivlərinin, habelə satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlər kimi təsnifləşdirilən aktivlərinin satışından yaranan xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

56.3. Sair əməliyyatlarla əlaqədar zərər yarandığı hallarda maliyyə hesabatlarında sair əməliyyat xərcləri onların əldə edilməsi ilə əlaqədar gəlirlər çıxılmaqla (netto əsasında) təqdim edilir. Torpaq, tikili, avadanlıqların və digər aktivlərin satışından əldə edilən gəlirlərə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

56.3.1. aktivin satış dəyərinə 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 620 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

56.3.2. əlavə dəyər vergisi hesablandıqda 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

56.4. Torpaq, tikili, avadanlıqların və digər aktivlərin dəyərinin xərcə aid edilməsi ilə əlaqədar aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

56.4.1. amortizasiya olunan aktivlərin yığılmış amortizasiya məbləği, habelə qiymətdəndüşmə zərərinə görə 202, 212, 222 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 201, 211, 221 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə və onların balans dəyərinə görə 730 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 201, 211, 221 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

56.4.2. amortizasiya olunan aktivlərə görə yaranmış yenidən qiymətləndirmə üzrə ehtiyat məbləğinə 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 553 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

56.4.3. amortizasiya olunmayan aktivlərin balans dəyərinə görə 730 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 198 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

56.4.4. satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlər kimi təsnifləşdirilmiş aktivlərə görə 730 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

56.5. Torpaq, tikili, avadanlıqların və digər aktivlərin satışından gəlirlər hesabının kreditində yığılmış məbləğlər hesabat dövrünün mənfəəti kimi 620 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

56.6. Torpaq, tikili, avadanlıqların və digər aktivlərin xaricolması üzrə xərclər hesabının debetində yığılmış məbləğlər hesabat dövrünün xərcləri kimi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 730 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

56.7. 731 №li "Yenidən qiymətləndirilmədən xərclər" hesabında sığortaçıların aktivlərinin yenidən qiymətləndirilməsindən yaranan xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

56.8. Yenidən qiymətləndirilmədən yaranan xərclərə 731 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 159, 202, 212 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

56.9. Yenidən qiymətləndirilmədən xərclər hesabının debetində yığılmış məbləğlər hesabat dövrünün zərəri kimi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 731 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilməklə mühasibat yazılışı verilir.

56.10. 732 №li "Qiymətdən düşmə üzrə xərclər" hesabında sığortaçıların aktivlərinin qiymətdən düşməsi nəticəsində yaranan xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

56.11. Qiymətdən düşmə üzrə xərclərə 732 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 202, 212 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

56.12. Qiymətdən düşmə üzrə xərclər hesabının debetində yığılmış məbləğlər hesabat dövrünün zərəri kimi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 732 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilməklə mühasibat yazılışı verilir.

56.13. 733 №li "Dəbbə pulu və digər oxşar ödənişlər üzrə xərclər" hesabında sığortaçılar tərəfindən ödənilən dəbbə pulu və digər oxşar ödənişlərdən yaranan xərclər barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

56.14. Dəbbə pulu və digər oxşar ödənişlərdən yaranan xərclərə 733 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331, 332, 333, 345, 346, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

56.15. Dəbbə pulu və digər oxşar ödənişlər üzrə xərclər kreditor borc yaradılmadan ödəniş əsasında uçotda əks etdirildikdə 733 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

56.16. Dəbbə pulu və digər oxşar ödənişlər üzrə xərclər hesabının debetində yığılmış məbləğlər hesabat dövrünün zərəri kimi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 733 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

56.17. 734 №li "Şübhəli və ümidsiz borclar üzrə xərclər" hesabında sığortaçıların şübhəli və ümidsiz borclar üzrə xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu zaman aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

56.17.1. debitor borcun əlavə dəyər vergisiz məbləğinə 734 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

56.17.2. debitor borcla əlaqədar hesablanmış əlavə dəyər vergisinə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, büdcəyə hesablanmış vergi öhdəliyinə isə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

56.17.3. ümidsiz debitor borca görə şübhəli borclar üzrə hesablanan düzəliş məbləğinə 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 129 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

56.18. Şübhəli və ümidsiz borclar üzrə yaranan xərclərin məbləğinə hesabat dövrünün zərəri kimi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 734 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

56.19. 735 №li "Ədalətli dəyərlə ölçülən aktivlər və aktivlərin dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər üzrə xərclər" hesabında sığortaçıların əldə etdiyi ehtiyatların və digər aktivlərin ədalətli dəyərlə qiymətləndirilməsi zamanı onların dəyərinin azalması ilə bağlı düzəlişlər üzrə məbləрlər barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

56.20. Ədalətli dəyərlə ölçülən aktivlər və aktivlərin dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər üzrə xərclərin tanınması 735 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 159, 199, 202 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

56.21. Ədalətli dəyərlə ölçülən aktivlər və aktivlərin dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər üzrə xərcləri hesabının debetində yığılan məbləğinə hesabat dövrünün zərəri kimi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 735 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

56.22. 736 №li "Məzənnə xərcləri" hesabında sığortaçıların xarici valyuta məzənnələrində dəyişikliklərdən yaranan xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

56.23. Aktivlər və öhdəliklər üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106, 111, 112, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 128, 131, 132, 133, 141, 142, 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309, 331, 332, 333, 341, 342, 343, 344, 345, 346, 347, 348, 349, 371, 372 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

56.24. Məzənnə xərcləri üzrə yaranan məbləğ hesabat dövrünün zərəri kimi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 736 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

56.25. 737 №li "Əvəzsiz olaraq verilmiş aktivlər" hesabında sığortaçılar tərəfindən əvəzsiz olaraq verilmiş aktivlərdən yaranan xərclər barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

56.26. Aktivlər əvəzsiz olaraq verildikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

56.26.1. aktivlərin balans dəyərinə 737 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106, 109, 111, 112, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 131, 132, 133, 151, 152, 191, 192, 193, 194, 195, 196, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 223, 231, 232, 241, 242, 252, 258 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

56.26.2. amortizasiya olunan aktivlər üzrə amortizasiya məbləğinə 202, 212, 222, 231, 232 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 201, 211, 221, 231, 232 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

56.26.3. aktivlər üzrə dəyərin azlmasına görə düzəlişlərlə bağlı məbləğlərə 109, 129, 139, 159, 199, 249, 259 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106, 109, 111, 112, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 131, 132, 133, 151, 152, 191, 192, 193, 194, 195, 196, 198, 241, 242, 252, 258 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

56.26.4. aktivlər üzrə yenidən qiymətləndirmə üzrə ehtiyat məbləğinə 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 553 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

56.27. Əvəzsiz olaraq verilmiş aktivlər hesabının debetində yığılmış məbləğlər hesabat dövrünün zərəri kimi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 737 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

56.28. 739 №li "Digər əməliyyat xərcləri" hesabında sığortaçıların 730 -737 №li hesablarda əks etdirilməyən sair əməliyyat xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

56.29. Digər əməliyyat xərcləri üzrə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

56.29.1. sığortaçıların aktivlərinin əskik gəlməsi zamanı bu əskikgəlmələr üzrə müvafiq təqsirkar şəxslərin müəyyən edilməsi mümkün olmayan hallarda, 739 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106, 109, 111, 112, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 131, 132, 133, 151, 152, 191, 192, 193, 194, 195, 196, 198, 201, 203, 211, 213, 221, 223, 231, 232, 241, 242, 252, 258 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

56.29.2. əskik gəlmiş aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya məbləğləri və qiymətdəndüşmə zərərləri mövcud olduqda 109, 129, 139, 159, 199, 202, 212, 222, 249, 259 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 101, 102, 103, 104, 105, 106, 109, 111, 112, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 131, 132, 133, 151, 152, 191, 192, 193, 194, 195, 196, 198, 201, 211, 222, 241, 242, 252, 258 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

56.30. Əskik gəlmiş aktivlər üzrə hesablanmış əlavə dəyər vergisi məbləği əvəzləşdirilməyən hallarda 739 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə, əvəzləşdirilən hallarda isə 739 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

56.31. Digər əməliyyat xərcləri hesabının debetində yığılmış məbləğlər hesabat dövrünün zərəri kimi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 739 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

56.32. Sığortaçılar tərəfindən mübadilə nəticəsində satılmış aktivlərlə əlaqədar onların ilkin dəyərinə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

56.32.1. aktivlərin balans dəyərinə 730, 739 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 131, 132, 151, 152, 191, 195, 196, 198, 258 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

56.32.2. amortizasiya olunan aktivlər üzrə 202, 212, 222 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 201, 211, 221 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

56.32.3. aktivlər üzrə dəyərin azalmasına görə düzəlişlərlə bağlı məbləğlərə 139, 159, 199, 259 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 131, 132, 133, 151, 152, 191, 192, 193, 194, 195, 196, 198, 258 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

56.32.4. mübadilə nəticəsində satılmış aktivlərlə əlaqədar hesabat dövründə yığılmış xərc məbləğlərinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 730, 739 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

56.32.5. aktivlər üzrə yenidən qiymətləndirmə üzrə ehtiyat məbləğinə 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 553 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

57. İnvestisiya xərclərinin uçotu

57.1. İnvestisiya xərclərinin uçotu Hesablar Planının 74-cü maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə sığortaçıların investisiya fəaliyyəti ilə əlaqədar yaranmış xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə aşağıdakı hesablar açılır:

57.1.1. 740 №li "İnvestisiya əməliyyatları üzrə xərclər";

57.1.2. 741 №li "Maliyyə aktrivlərinin ədalətli dəyərdə ölçülməsindən yaranan xərclər".

57.2. 740 №li "İnvestisiya əməliyyatları üzrə xərclər" hesabında sığortaçıların investisiya fəaliyyətinin həyata keçirilməsi zamanı faiz gəlirləri yaradan aktivlər üzrə məzənnə fərqlərinə görə xərclər və digər investisiya xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

57.3. 740 №li "İnvestisiya əməliyyatları üzrə xərclər" hesabı üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

57.3.1. 740-1 №li "Faiz gəlirləri yaradan aktivlər üzrə məzənnə fərqlərinə görə xərclər";

57.3.2. 740-2 №li "Digər investisiya xərcləri".

57.4. 740-1 №li "Faiz gəlirləri yaradan aktivlər üzrə məzənnə xərcləri" subhesabında sığortaçıların faiz gəlirləri yaradan aktivlərə görə yaranmış məzənnə xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

57.5. Sığortaçıların faiz gəlirləri yaradan aktivləri üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 740-1 №li subhesabın debeti və 111, 112, 124, 133 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

57.6. Faiz gəlirləri yaradan aktivlər üzrə məzənnə xərci kimi yığılan məbləğə hesabat dövrünün zərəri kimi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 740-1 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

57.7. 740-2 №li "Digər investisiya xərcləri" subhesabında sığortaçıların 740-1 №li subhesabda əks etdirilməyən digər investisiya xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

57.8. Sığortaçıların faiz gəlirləri yaradan debitor borclarının şübhəli debitor borclara aid edilməsi və ya silinməsi ilə əlaqədar yaranan xərclər 740-2 №li subhesabın debetində və 111, 112, 119, 133, 139 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

57.9. Digər investisiya xərcləri üzrə yığılan məbləğə hesabat dövrünün zərəri kimi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 740-2 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

57.10. 741 №li "Maliyyə aktrivlərinin ədalətli dəyərdə ölçülməsindən yaranan xərclər" hesabında sığortaçıların investisiya fəaliyyətinin həyata keçirilməsi zamanı maliyyə aktrivlərinin ədalətli dəyərdə ölçülməsindən yaranan xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

57.11. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivləri sonrakı ölçülmələri zamanı zərər əldə edildiyi təqdirdə 741 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

57.12. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivləri ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivlər kimi təsnifləşdirildikdə ədalətli dəyərlə ölçülməsinə görə zərər olduğu hal üçün 741 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

57.13. Törəmə maliyyə alətləri üzrə öhdəliklərin yaranma məbləğinə 741 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 371, 372 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

57.14. Hesablaşma tarixi metodu tətbiq edildikdə, sığortaçılar əməliyyat tarixi və hesablaşma tarixi arasındakı dövr ərzində alınacaq aktivin ədalətli dəyərindəki azalma məbləğini 741 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirir.

57.15. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivlərin ilkin dəyəri və ya mümkün xalis satış dəyəri 710, 739, 741 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

57.16. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks etdirilən maliyyə aktivlərin dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər aparıldıqda 741 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 139 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

57.17. Ədalətli dəyərinin dəyişməsi digər məcmu gəlirdə əks etdirilən maliyyə aktivlərin dəyərində azalma olduqda, azalma məbləğinə 741 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 139 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

57.18. Maliyyə aktrivlərinin ədalətli dəyərdə ölçülməsindən yaranan xərclərin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 710, 739, 741 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

58. Maliyyə xərclərinin uçotu

58.1. Maliyyə xərclərinin uçotu Hesablar Planının 75-ci maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə sığortaçıların maliyyə fəaliyyəti ilə əlaqədar yaranmış xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə aşağıdakı hesablar açılır:

58.1.1. 750 №li "Maliyyə əməliyyatları üzrə xərclər";

58.1.2. 751 №li "Sığorta müqavilələri üzrə maliyyə xərcləri".

58.2. 750 №li "Maliyyə əməliyyatları üzrə xərclər" hesabında sığortaçıların maliyyə fəaliyyətinin həyata keçirilməsi zamanı faiz xərci, konvertasiya olunan istiqrazlar üzrə faiz xərcləri, iсarə üzrə faiz xərcləri, faiz gəlirləri yaradan öhdəliklər üzrə məzənnə fərqlərinə görə xərclər və digər maliyyə xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

58.3. 750 №li "Maliyyə əməliyyatları üzrə xərclər" hesabı üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

58.3.1. 750-1 №li "Faiz xərcləri";

58.3.2. 750-2 №li "Konvertasiya olunan istiqrazlar üzrə faiz xərcləri";

58.3.3. 750-3 №li "İсarə üzrə faiz xərcləri";

58.3.4. 750-4 №li "Faiz xərcləri yaradan öhdəliklər üzrə məzənnə fərqlərinə görə xərclər";

58.3.5. 750-5 №li "Digər maliyyə xərcləri".

58.4. 750-1 №li "Faiz xərcləri" subhesabında sığortaçıların maliyyə fəaliyyəti zamanı yaranan faiz xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

58.5. Hesabat dövrü ərzində sığortaçılar tərəfindən alınmış borclara, kreditlərə görə hesablanmış faizlər üzrə xərclərin tanınma meyarlarına uyğun olaraq hesablanmış kreditor borcları 750-1 №li subhesabın debeti və 348 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

58.6. Faiz xərcləri üzrə yaranan məbləğə hesabat dövrünün zərəri kimi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 750-1 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

58.7. 750-2 №li "Konvertasiya olunan istiqrazlar üzrə faiz xərcləri" subhesabında sığortaçılar tərəfindən buraxılmış konvertasiya olunan istiqrazlara görə hesablanılmış faiz xərcləri əks etdirilir. Bu zaman faiz xərcləri 750-2 №li subhesabın debeti və 348 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

58.8. Konvertasiya olunan istiqrazlar üzrə faiz xərcləri üzrə yaranan məbləğə hesabat dövrünün zərəri kimi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 750-2 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

58.9. 750-3 №li "İсarə üzrə faiz xərcləri" subhesabında sığortaçıların maliyyə icarəsi ilə əlaqədar yaranmış faiz xərcləri əks etdirilir.

58.10. İcarə ilə əldə edilmiş aktivlərə görə hesabat dövrü ərzində hesablanan faiz məbləğlərinə 750-3 №li subhesabın debeti və 348 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

58.11. İcarə üzrə faiz xərcləri məbləğinə hesabat dövrünün zərəri kimi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 750-3 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

58.12. 750-4 №li "Faiz xərcləri yaradan öhdəliklər üzrə məzənnə xərcləri" subhesabında sığortaçıların faiz xərcləri yaradan öhdəliklərə görə yaranmış məzənnə xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

58.13. Sığortaçıların faiz xərcləri yaradan öhdəlikləri üzrə mənfi məzənnə fərqi yarandıqda 750-4 №li subhesabın debeti və 301, 302, 303, 304, 305, 306, 307, 309 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

58.14. Faiz xərcləri yaradan öhdəliklər üzrə məzənnə xərci kimi yığılan məbləğə hesabat dövrünün zərəri kimi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 750-4 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

58.15. 750-5 №li "Digər maliyyə xərcləri" subhesabında sığortaçıların 750-1-750-4 №li subhesablarda əks etdirilməyən digər maliyyə xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

58.16. Qiymətləndirilmiş öhdəliklərin artmasına görə yaranan xərclərə 750-5 №li subhesabın debeti və 361, 362, 363, 364, 369 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

58.17. Digər maliyyə xərcləri üzrə yığılan məbləğə hesabat dövrünün zərəri kimi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 750-5 №li subhesabın krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

58.18. 751 №li "Sığorta müqavilələri üzrə maliyyə xərcləri" hesabında sığortaçıların sığorta üzrə maliyyə xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

58.19. 751 №li "Sığorta müqavilələri üzrə maliyyə xərcləri" hesabı üzrə aşağıdakı subhesablar açılır:

58.19.1. 751-1 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə maliyyə xərcləri";

58.19.2. 751-2 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə maliyyə xərcləri";

58.19.3. 751-3 №li "Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə maliyyə xərcləri".

58.20. 751-1 №li "Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə maliyyə xərcləri" subhesabında sığorta müqavilələri üzrə maliyyə xərclərinin uçotu aparılır.

58.21. Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə faiz dərəcələrinin artmasından, pulun zaman dəyərinin təsirindən və dəyişməsindən, yaranan maliyyə xərclərinə, habelə digər maliyyə xərclərinə 751-1 №li subhesabın debeti və 311 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

58.22. Birbaşa sığorta müqavilələri üzrə digər məcmu gəlirdə tanınmış maliyyə xərclərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq mənfəət və zərər hesabatına daxil edilməsinə 751-1 №li subhesabın debeti və 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

58.23. 751-2 №li "Qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə maliyyə xərcləri" subhesabında qəbul edilmiş təkrarsığorta müqavilələri üzrə maliyyə xərclərinin uçotu aparılır.

58.24. Təkrarsığorta müqavilələri üzrə faiz dərəcələrinin artmasından, pulun zaman dəyərinin təsirindən və dəyişməsindən yaranan maliyyə xərclərinə, habelə digər maliyyə xərclərinə 751-2 №li subhesabın debeti və 312 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

58.25. Təkrarsığorta müqavilələri üzrə digər məcmu gəlirdə tanınmış maliyyə xərclərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq mənfəət və zərər hesabatına daxil edilməsinə 751-2 №li subhesabın debeti və 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

58.26. 751-3 №li "Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə maliyyə xərcləri" subhesabında ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə maliyyə xərclərinin uçotu aparılır.

58.27. Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə faiz dərəcələrinin azalmasından, pulun zaman dəyərinin təsirindən və dəyişməsindən yaranan maliyyə xərclərinə və digər maliyyə xərclərinə 751-3 №li subhesabın debeti və 161, 162 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

58.28. Ötürülmüş təkrarsığorta müqavilələri üzrə digər məcmu gəlirdə tanınmış xərc məbləğlərinin yenidən təsnifləşdirilmə ilə əlaqədar olaraq mənfəət və zərər hesabatına daxil edilməsinə 751-3 №li subhesabın debeti və 539 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

58.29. Sığorta üzrə maliyyə xərclərinin zərərə aid edilməsinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 751-1, 751-2, 751-3 №li subhesabların krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

59. Fövqəladə xərclərin uçotu

59.1. Fövqəladə xərclərin uçotu Hesablar Planının 76-cı maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə fövqəladə hadisə və əməliyyatların nəticələrinə əsasən yaranmış fövqəladə xərclər barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə 760 №li "Fövqəladə xərclər" hesabı açılır.

59.2. Hesabat dövrü ərzində sığortaçılar tərəfindən çəkilmiş fövqəladə xərclər tanınma meyarlarına uyğun olaraq 760 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

59.3. Fövqəladə xərclər üzrə yaranan məbləğə hesabat dövrünün zərəri kimi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 760 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

60. Fəaliyyətin dayandırılmasından yaranan xərclərin uçotu

60.1. Fəaliyyətin dayandırılmasından yaranan xərclərin uçotu Hesablar Planının 77-ci maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə sığortaçıların fəaliyyətinin dayandırılması ilə əlaqədar ya silinmiş, ya da satış üçün saxlanılmış kimi təsnifləşdirilmiş komponentləri üzrə yaranmış xərcləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə 770 №li "Fəaliyyətin dayandırılmasından yaranan xərclər" hesabı açılır.

60.2. Fəaliyyətin dayandırılmasından zərər yarandığı hallarda, fəaliyyətin dayandırılması üzrə əməliyyatlardan yaranan xərclər maliyyə hesabatlarında onların yaranması ilə əlaqədar xərclərdən gəlirlər çıxılmaqla (netto əsasında) təqdim edilir. Aktivlərin satışından gəlirlərin və xərclərin yaranması zamanı aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

60.2.1. aktivlər satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlər kimi təsnifləşdirildikdə (fəaliyyətin dayandırılması) həmin aktivlərin ilkin dəyərinə 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 198, 201, 211, 221 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə, bu aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya məbləğinə 202, 212, 222 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

60.2.2. aktivlər üzrə dəyərin azlmasına görə düzəlişlərlə bağlı məbləğlərə 199 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

60.2.3. aktivlər üzrə yenidən qiymətləndirmə üzrə ehtiyat məbləğinə 531 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 553 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

60.2.4. satış məbləğinə 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 660 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

60.2.5. əlavə dəyər vergisi hesablandıqda 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 389 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

60.2.6. həmin aktivlərin balans dəyərinə 770 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 196 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

60.2.7. bu aktivlərin satışı ilə əlaqədar çəkilmiş xərclərə 770 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

60.2.8. satışla əlaqədar çəkilmiş xərclərə görə əlavə dəyər vergisinin hesablanması zamanı 251-1 №li subhesabın debeti və 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

60.2.9. həmin əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə, əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 770 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə.

60.3. Fəaliyyətin dayandırılması üzrə maliyyə alətlərinin satışından gəlirlərin əldə edilməsi zamanı aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

60.3.1. asılı və birgə müəssisələrə investisiyalar, habelə digərinvestisiyalar satış məqsədi ilə saxlanılan investisiyalar kimi təsnifləşdirililməklə həmin aktivlərin ilkin dəyərinə 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 132, 151, 152 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

60.3.2. aktivlərin dəyərinin azlmasına görə düzəlişlərlə bağlı məbləğlərə 139, 159 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

60.3.3. satış məbləğinə 124, 126, 128 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 660 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

60.3.4. satılan investisiyaların balans dəyərinə 770 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 131 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

60.3.5. satılan investisiyaların satışı ilə əlaqədar çəkilmiş xərclərə 770 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

60.3.6. satışla əlaqədar çəkilmiş xərclərə görə əlavə dəyər vergisinin hesablanması zamanı 251-1 №li subhesabın debeti və 342, 349, 389 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

60.3.7. həmin əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirildikdə 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə, əlavə dəyər vergisi əvəzləşdirilməyən hallarda 770 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 251-1 №li subhesabın krediti üzrə.

60.4. Fəaliyyətin dayandırılmasından yaranan gəlirlər üzrə məbləğə hesabat dövrünün mənfəəti kimi 660 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

60.5. Fəaliyyətin dayandırılmasından yaranan xərclər üzrə məbləğə hesabat dövrünün zərəri kimi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 770 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Fəsil 11. Hesablar Planında Bölmə 8. "Mənfəətlər (zərərlər)"ə daxil olan hesablar

61. Mənfəətlər (zərərlər)

61.1. "Mənfəətlər (zərərlər)" bölməsi sığortaçıların hesabat dövrü ərzində əldə etdiyi ümumi mənfəətin (zərərin), habelə asılı və birgə müəssisələrin mənfəətlərində (zərərlərində) payın uçota alınmasına dair ümumiləşdirilmiş məlumatları əks etdirir.

61.2. Bu bölmə aşağıdakı maddələrdən ibarətdir:

61.2.1. 80 - "Ümumi mənfəət (zərər)";

61.2.2. 81 - "Asılı və birgə müəssisələrin mənfəətlərində (zərərlərində) pay".

62. Ümumi mənfəətin (zərərin) uçotu

62.1. Ümumi mənfəətin (zərərin) uçotu Hesablar Planının 80-ci maddəsində əks etdirilir.

Bu maddədə sığortaçıların hesabat dövrü ərzində maliyyə-təsərrüfat fəaliyyəti üzrə ümumi mənfəəti (zərəri) barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə 801 №li "Ümumi mənfəət (zərər)" hesabı açılır.

62.2. Yaranan gəlirlər üzrə məbləğlər hesabat dövrünün mənfəəti kimi 601, 602, 603, 610, 611, 612, 613, 620, 621, 622, 623, 624, 625, 626, 627, 628, 629, 630, 631, 640, 641, 650, 660 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

62.3. Xərclər üzrə yaranan məbləğ hesabat dövrünün zərəri kimi 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 701, 702, 703, 710, 711, 720, 721, 722, 723, 729, 730, 731, 732, 733, 734, 735, 736, 737, 739, 740, 741, 750, 751, 760, 770 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

62.4. Sığortaçılar illik maliyyə-təsərrüfat fəaliyyətini mənfəətlə başa vurarsa aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

62.4.1. cari mənfəət vergisi üzrə xərclərə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 901 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

62.4.2. təxirə salınmış mənfəət vergisi üzrə xərclərə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 902 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

62.4.3. hesabat dövrünün xalis mənfəətinə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 551 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

62.5. Sığortaçılar illik maliyyə-təsərrüfat fəaliyyətini zərərlə başa vurarsa bu zaman 551 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışları verilir.

63. Asılı və birgə müəssisələrin mənfəətlərində (zərərlərində) payın uçotu

63.1. Asılı və birgə müəssisələrin mənfəətlərində (zərərlərində) payın uçotu Hesablar Planının 81-ci maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə hesabat dövrü ərzində sığortaçıların malik olduğu asılı və birgə müəssisələrin mənfəətlərində (zərərlərində) payı barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə 811 №li "Asılı və birgə müəssisələrin mənfəətlərində (zərərlərində) pay" hesabı açılır.

63.2. Sığortaçıların malik olduğu asılı və birgə müəssisələrdən (investisiya obyektindən) mənfəət əldə edildikdə 151, 152 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Eyni zamanda həmin məbləğ 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 551 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

63.3. İnvestisiya obyekti üzrə aparılmış yenidən qiymətləndirmələr kapitalda artımla nəticələndikdə 151, 152 №li hesabların müvafiq subhesablarının debeti və 531, 532 №li hesabların müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

63.4. İnvestisiya obyektinin payında iştiraka görə alınmış dividendlər investorun öz maliyyə hesabatlarına asılı və birgə müəssisələrin mənfəətlərindəki (zərərlərindəki) pay hesabına aid edilməklə uçota alınır. Bu zaman 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Həmin dividendlər ödənildikdə 101, 102, 103, 104, 105, 106 №li hesabların müvafiq subhesablarının debetində və 128 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Eyni zamanda həmin məbləğ 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 551 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir.

63.5. Sığortaçıların malik olduğu investisiya obyektindən zərər əldə edildikdə 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 159-1, 159-2 №li subhesabların krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir. Eyni zamanda həmin məbləğ 551 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 811 №li hesabın müvafiq subhesablarının kreditində əks etdirilir. Fəsil 12. Hesablar Planında Bölmə 9. "Mənfəət vergisi"nə daxil olan hesablar

64. Mənfəət vergisi

64.1. "Mənfəət vergisi" bölməsi sığortaçıların hesabat dövrü ərzində əldə etdiyi ümumi mənfəət vergisi üzrə xərclərin hesablanmasına dair ümumiləşdirilmiş məlumatları əks etdirir.

64.2. Bu bölmə 90 - "Mənfəət vergisi" maddəsindən ibarətdir.

65. Mənfəət vergisinin uçotu

65.1. Mənfəət vergisinin uçotu Hesablar Planının 90-cı maddəsində əks etdirilir. Bu maddədə sığortaçıların hesabat dövrü ərzində maliyyə-təsərrüfat fəaliyyəti üzrə hesablanmış cari və təxirə salınmış mənfəət vergisi üzrə xərclər barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar təqdim edilir. Bu maddə üzrə aşağıdakı hesablar açılır:

65.1.1. 901 №li "Cari mənfəət vergisi üzrə xərclər";

65.1.2. 902 №li "Təxirə salınmış mənfəət vergisi üzrə xərclər".

65.2. Sığortaçılar illik maliyyə-təsərrüfat fəaliyyətini mənfəətlə başa vurduqda və bu zaman yaranmış ümumi mənfəət (uçot mənfəəti) Vergi Məcəlləsinə uyğun olaraq hesablanmış mənfəətdən (vergi mənfəətindən) aşağı olduqda mənfəət vergisi üzrə xərclərin hesablanması məqsədi ilə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

65.2.1. cari mənfəət vergisi üzrə xərclərə görə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 901 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

65.2.2. həmin məbləğin dövlət büdcəsinə hesablanması üzrə 901 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

65.2.3. hesabat dövrünün təxirə salınmış vergi aktivlərinə 902 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, eyni zamanda 181 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 902 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

65.3. Mənfəət vergisi üzrə təxirə salınmış vergi aktivi hesablanan zaman, keçmiş illər üçün təxirə salınmış vergi öhdəliyi mövcuddursa, o zaman həmin təxirə salınmış vergi öhdəliyi məbləği həddində 351 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 902 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, qalan məbləğ həddində isə 181 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 902 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

65.4. Sığortaçılar illik maliyyə-təsərrüfat fəaliyyətini mənfəətlə başa vurduqda və bu zaman yaranmış uçot mənfəəti Vergi Məcəlləsinə uyğun olaraq hesablanmış vergi mənfəətindən yuxarı olduqda mənfəət vergisi üzrə xərclərin hesablanması məqsədi ilə aşağıdakı mühasibat yazılışları verilir:

65.4.1. hesabat dövrünün cari mənfəət vergisi xərclərinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 901 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

65.4.2. həmin məbləğin dövlət büdcəsinə hesablanması üzrə 901 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 331 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə;

65.4.3. hesabat dövrünün təxirə salınmış vergi öhdəliklərinə 801 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 902 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, eyni zamanda 902 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 351 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə.

65.5. Mənfəət vergisi üzrə təxirə salınmış vergi öhdəlikləri hesablanan zaman, keçmiş illər üçün təxirə salınmış vergi aktivləri mövcuddursa, o zaman həmin təxirə salınmış vergi aktivləri məbləği həddində 902 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 181 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə, qalan məbləğ həddində isə 902 №li hesabın müvafiq subhesablarının debeti və 351 №li hesabın müvafiq subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir.

66. Yekun müddəalar

66.1. Sığortaçılar baş vermiş maliyyə-təsərrüfat əməliyyatlarının xüsusiyyətlərindən asılı olaraq Beynəlxalq Standartların tələblərinə uyğun olaraq bu Qaydalarda əks etdirilməyən mühasibat yazılışları vermək hüququna malikdirlər.

66.2. Sığortaçılar tərəfindən maliyyə-təsərrüfat əməliyyatları üzrə səhv verilmiş mühasibat yazılışlarına düzəlişlər "Uçot siyasətləri, uçot qiymətləndirmələrində dəyişikliklər və səhvlər" adlı 8 nömrəli Mühasibat Uçotunun Beynəlxalq Standartının tələblərinə uyğun olaraq müxabirləşmələr verilməklə həyata keçirilir.

67. Keçid müddəalar

67.1. Bu Qaydalar qüvvəyə mindiyi tarixədək olan sığorta və təkrarsığorta müqavilələri ilə bağlı balans məlumatları 17 nömrəli "Sığorta müqavilələri" adlı Maliyyə Hesabatı Beynəlxalq Standartının keçid müddəaları nəzərə alınmaqla ayrı-ayrı sığorta müqavilələri və sığorta hadisələri üzrə uçota alınmır, onlar hər bir sığorta müqavilələr qrupu üzrə ümumilikdə uçota alınır. "Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən sığortaçılarda və təkrarsığortaçılarda mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları"na əlavə 1 Maliyyə vəziyyəti haqqında hesabat 31 dekabr 20 _____-ci il tarixə Ölçü vahidi: manat Bölmə/Maddələrinadı Uçot siyasəti və izahlı qeydlərin №-si Hesabat dövrü üzrə Əvvəlki dövr üzrə 1 2 3 4 5 6 AKTİVLƏR Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri Depozit hesabları Debitor borclar Ədalətli dəyərlə və amortizasiya olunmuş dəyərlə ölçülən maliyyə aktivləri Törəmə maliyyə alətləri üzrə aktivlər İştirak payı metodu ilə uçota alınmış investisiyalar Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə aktivlər Sığorta müqavilələri üzrə aktivlər Təxirə salınmış vergi aktivləri Ehtiyatlar İnvestisiya mülkiyyəti Torpaq, tikili və avadanlıqlar Qeyri-maddi aktivlər İcarəyə götürülmüş aktivlərdən istifadə hüququ Sair aktivlər CƏMİ AKTİVLƏR ÖHDƏLİKLƏR VƏ KAPİTAL ÖHDƏLİKLƏR Faiz xərcləri yaradan öhdəliklər Sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklər Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə öhdəliklər Vergi və sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəliklər Kreditor borcları Təxirə salınmış vergi öhdəlikləri Qiymətləndirilmiş öhdəliklər Törəmə maliyyə alətləri üzrə öhdəliklər Sair öhdəliklər CƏMİ ÖHDƏLİKLƏR KAPİTAL Ödənilmiş nominal (nizamnamə) kapital Emissiya gəliri Geri alınmış kapital (səhmlər) Kapital ehtiyatları Digər məcmu gəlirdə yaranan mənfəət və zərər Bölüşdürülməmiş mənfəət (ödənilməmiş zərər) CƏMİ KAPİTAL CƏMİ KAPİTAL VƏ ÖHDƏLİKLƏR İdarə Heyətinin sədri Baş maliyyə inzibatçısı "___" ______________20 _______il "Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən sığortaçılarda və təkrarsığortaçılarda mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları"na əlavə 2 Mənfəət və ya zərər və digər məcmu gəlir haqqında hesabat 20 _____-ci il üzrə Ölçü vahidi: manat Göstəricilərin adı Uçot siyasəti və izahlı qeydlərin №-si Hesabat dövrü üzrə Əvvəlki dövr üzrə 2 3 4 5 Sığorta fəaliyyəti üzrə gəlirlər Sığorta fəaliyyəti üzrə xərclər Təkrarsığortaya ötürülmüş müqavilələr üzrə xalis xərc Sığorta xidmətlərinin nəticələri Sair fəaliyyət gəlirləri Sair fəaliyyət xərcləri İnzibati xərclər Xaricdən maliyyələşdirilən elmitədqiqat işləri üzrə xərclər Xaricdən maliyyələşdirilən elmitədqiqat işləri üzrə xərclər istisna olmaqla sair əməliyyat xərcləri Sair əməliyyat gəliri (xərci) Əməliyyat mənfəəti (zərəri) Asılı və birgə müəssisələrin mənfəətlərində (zərərlərində) pay İnvestisiya fəaliyyətindən gəlirlər İnvestisiya fəaliyyətindən xərclər Maliyyə fəaliyyətindən və mənfəət vergisindən əvvəl mənfəət (zərər) Maliyyə fəaliyyətindən gəlirlər Maliyyə fəaliyyətindən xərclər Mənfəət vergisindən əvvəl mənfəət (zərər) Vergi xərcləri Mənfəət (zərər) Fəaliyyətin dayandırılmasından yaranan mənfəət (zərər) Hesabat dövründə xalis mənfəət (zərər) O cümlədən qeyri -nəzarət payları üzrə xalis mənfəət (zərər) əsas cəmiyyətin sahiblərinin xalis mənfəəti (zərəri) Digər m əcmu g əlir üzrəxüsusi şərtlər yerinəyetirildikdəm ənfəə t vəya zərərəyenidən t əsnif ediləcək g əlir vəx ərclər O cümlədən iştirak payı metodundan istifadəetm əkləuçota alınan asılı vəbirgəmü əssisəl ərin digər m əcmu g əlirl ərinin payı digər m əcmu g əlirin digər maddəl əri Digər m əcmu g əlir üzrəm ənfəə t vəya zər ərdəyenidən t əsnifl əşdirilməyəcək g əlir vəx ərclər O cümlədən iştirak payı metodundan istifadəetm əkləuçota alınan asılı vəbirgəmü əssisəl ərin digər m əcmu g əlirl ərinin payı digər m əcmu g əlirin digər maddəl əri Digər məcmu gəlir Məcmu gəlir (xalis mənfəətin (zərərin) və digər məcmu gəlirin cəmi) O cümlədən qeyri -nəzarət payları üzrə məcmu gəlir əsas cəmiyyətin sahiblərinin məcmu gəliri İdarə Hey ətinin s ədri Baş maliyyəinzibatçısı "___" ______________

0 _______ i l "Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən sığortaçılarda və təkrarsığortaçılarda mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları"na əlavə 3 Kapitalda dəyişikliklər haqqında hesabat 20_____-ci il üzrə Ölçü vahidi: manat Uçot siyasət i və izahlı qeydlə rin №- si Ödə nilm iş niza mna mə kapi talı Emi ssiy a gəli ri Geri alınmış kapital (səhml ər) Kapital ehtiyatları Bölüşdürü lməmiş mənfəət (ödənilmə miş zərər) Cəm i Yenidən qiymətlə ndirilmə üzrə ehtiyat Məzən nə fərqləri üzrə ehtiyat Qanun vericili k üzrə ehtiyat Niza mna mə üzrə ehtiy at Digər ehtiyatl ar Əvvəlki hesabat dövrünün əvvəlinə olan qalıq Uçot siyasətində dəyişikliklər və əhəmiyyətli səhvlərlə bağlı əvvəlki dövrlərə görə düzəlişlər Dəyişikliklərin nəzərə alınmasından və səhvlərin düzəldilməsindən sonra əvvəlki hesabat dövrünün əvvəlinə qalıq Əvvəlki hesabat dövründə xalis mənfəət (zərər) Mülkiyyətçilərin kapital qoyuluşları Mülkiyyətçilər arasında kapitalın bölüşdürülməsi (dividendlər) Geri alınmış kapital (səhmlər) üzrə əməliyyatlar Kapitalın maddələri arasında köçürmələr Sair məcmu gəlir Əvvəlki hesabat dövrü üzrə kapitalda dəyişikliklərin cəmi Əvvəlki hesabat dövrünün sonuna qalıq Uçot siyasətində dəyişikliklər və əhəmiyyətli səhvlərlə bağlı əvvəlki hesabat dövrünə görə düzəlişlər Dəyişikliklərin nəzərə alınmasından vəs əhv lər i n dü zəl dil məs indən s o n r a əvv əlki h e s a b a t döv rünün sonuna q a lıq Hesabat dövründəxalis m ənfəə t (zər ər) Mülkiyy ətçil ərin kapital qoyuluşları Mülkiyy ətçilər arasında kapitalın bölüşdürülm əsi (dividendl ər) Geri alınmış kapital (s əhml ər) üzr əə m əliyyatlar Kapitalın maddəl əri arasında köçürmələr Sair m əcmu g əlir H e s a b a t döv r üü z rək a p i t a lda dəy işi k l i k lər i n c əmi H e s a b a t döv rünün s o n u n a q a lıq İdarə Hey ətinin s ədri Baş maliyyəinzibatçısı "____" ___________ 20_______ -ci i l "Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən sığortaçılarda və təkrarsığortaçılarda mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları"na əlavə 4 Pul vəsaitlərinin hərəkəti haqqında hesabat (birbaşa metod) 20_____-ci il üzrə Ölçü vahidi: manat Uçot siyasəti və izahlı qeydlərin №si Hesabat dövrü üzrə Əvvəlki dövr üzrə 1 2 3 4 Əməliyyat fəaliyyətindən pul vəsaitlərinin hərəkəti Sığorta (təkrarsığorta) haqlarından daxilolmalar Sığorta ödənişlərində təkrarsığortaçıların payına görə daxilolmalar Haqq və komissyon muzdlardan daxilolmalar Subroqasiya tələblərindən daxilolmalar Satış, iş və xidmətlərin göstərilməsindən daxilolmalar Digər gəlirlərlərdən daxilolmalar Əməliyyat fəaliyyətindən cəmi daxilolmalar Təkrarsığorta haqlarına görə xaricolmalar Sığorta ödənişlərinə görə xaricolmalar Haqq və komissyon muzdlara görə xaricolmalar Mallar və xidmətlərə görə xaricolmalar İşçilərin mükafatlandırılması ilə əlaqədar ödənişlər Mənfəət vergisi ödənişi üzrə xaricolmalar Digər vergilərə görə xaricolmalar Əməliyyat fəaliyyətindən yaranan faiz ödənişləri üzrə xaricolmalar Digər ödənişlərə görə xaricolmalar Əməliyyat fəaliyyətindən cəmi xaricolmalar Əməliyyat fəaliyyətindən yaranan pul vəsaitlərinin xalis hərəkəti İnvestisiya fəaliyyətindən yaranan pul vəsaitlərinin hərəkətləri Torpaq, tikili və avadanlıqların, qeyri-maddi aktivlərin və digər aktivlərin satışından əldə olunan pul vəsaitlərinin daxilolmaları Torpaq, tikili və avadanlıqların, qeyri-maddi aktivlərin və digər aktivlərin əldə edilməsi üçün pul vəsaitlərinin xaricolmaları digər müəssisələrin pay və ya borc alətlərinin və birgə müəssisədə iştirak paylarının satılmasından yaranan pul vəsaitlərinin daxilolmaları (pul vəsaitlərinin ekvivalentləri kimi nəzərə alınan və sazişlərin bağlanılması və ya ticarət məqsədləri üçün nəzərdə tutulmuş alətlər üzrə pul vəsaitlərinin daxilolmaları istisna olmaqla); digər müəssisələrin pay və ya borc alətlərinin və birgə müəssisədə iştirak paylarının əldə edilməsi üçün ödənilən pul vəsaitlərinin xaricolmaları (pul vəsaitlərinin ekvivalentləri kimi nəzərə alınan və sazişlərin bağlanılması və ya ticarət məqsədləri üçün nəzərdə tutulmuş alətlər üzrə pul vəsaitlərinin xaricolmaları istisna olmaqla); digər tərəflərə verilmiş borcların qaytarılmasından pul vəsaitlərinin daxilolmaları; digər tərəflərə verilmiş borclara görə pul vəsaitlərinin xaricolmaları; fyuçers, forvard, opsion və svop müqavilələri üzrə pul vəsaitlərinin daxilolmaları; fyuçers, forvard, opsion və svop müqavilələri üzrə pul vəsaitlərinin ödənişləri; İnvestisiya fəaliyyəti ilə əlaqədar pul vəsaitlərinin fövqəladə daxilolmaları və xaricolmaları. İnvestisiya fəaliyyətindən yaranan pul vəsaitlərinin xalis hərəkəti Maliyyələşdirmə üzrə fəaliyyətdən pul vəsaitlərinin hərəkəti səhmlərin və digər kapital alətlərin buraxılması nəticəsində yaranan pul vəsaitlərinin daxilolmaları müəssisənin öz səhmlərinin əldə edilməsi və ya yenidən alınması nəticəsində pul vəsaitlərinin xaricolmaları təminatsiz istiqrazların, borc sənədlərinin, veksellərin, istiqraz vərəqələrinin, girov kağızlarının buraxılmasından və digər və borcların alınmasına görə pul vəsaitlərinin daxilolmaları; borc şəklində alınmış məbləğlərin geri qaytarılmasına görə pul vəsaitlərinin xaricolmaları məqsədli maliyyələşdirmə şəklində pul vəsaitlərinin daxilolmaları məqsədli maliyyələşdirmə şəklində alınmış məbləğlərin geri qaytarılmasına görə pul vəsaitlərinin xaricolmaları maliyyə icarəsi müqavilələrinin şərtlərinə əsasən əsas məbləğlər üzrə pul vəsaitlərinin xaricolmaları dividendlər və buna oxşar digər ödəmələr şəklində pul vəsaitlərinin xaricolmaları faizlər şəklində pul vəsaitlərinin xaricolmaları Maliyyələşdirmə üzrə fəaliyyətlər ilə əlaqədar pul vəsaitlərinin fövqəladə daxilolmaları və xaricolmaları Maliyyələşdirmə üzrə fəaliyyətdən yaranan pul vəsaitlərinin xalis hərəkəti Pul vəsaitləri və onların ekvivalentlərinin artması (azalması) Pul vəsaitlərinin və onların ekvivalentlərinin hərəkəti bank overdraftları çıxılmaqla pul vəsaitləri və onların ekvivalentlərinin ilin əvvəlinə olan məbləği il ərzində pul vəsaitləri və onların ekvivalentlərinin artması (azalması) xarici valyutaların məzənnələrinin dəyişməsinin təsiri bank overdraftları çıxılmaqla pul vəsaitləri və onların ekvivalentlərinin ilin sonuna olan qalığı İdarə Heyətinin sədri Baş maliyyə inzibatçısı "_____" _____________20_____ci il